TMC નામ-ચિહ્ન વિવાદમાં નવો વળાંક, મમતા બાદ ઋતબ્રત જૂથે પણ ચૂંટણી પંચને આપ્યા નામ-ચિહ્નના વિકલ્પ
પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસ એટલે કે TMCને લઈને ચાલી રહેલો આંતરિક વિવાદ હવે ચૂંટણી ચિહ્ન અને પાર્ટીના નામ સુધી પહોંચી ગયો છે. ચૂંટણી પંચે ગુરુવારે એક વચગાળાનો આદેશ જાહેર કરીને બંને જૂથોને મૂળ ‘ઓલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને તેના આરક્ષિત ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચૂંટણી ચિહ્નનો ઉપયોગ કરવા પર રોક લગાવી છે.
આ નિર્ણય બાદ બંને જૂથોને આગામી પેટાચૂંટણી માટે વૈકલ્પિક નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નના વિકલ્પો આપવા કહેવામાં આવ્યું હતું. મમતા બેનર્જીના જૂથે આ નિર્ણય સામે સખત વાંધો નોંધાવતાં પણ ચૂંટણી પંચને પોતાના વિકલ્પો મોકલી દીધા હતા. હવે ઋતબ્રત બેનર્જી સાથે જોડાયેલા જૂથે પણ ત્રણ વૈકલ્પિક નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નોના વિકલ્પો પંચ સમક્ષ રજૂ કર્યા છે.
ઋતબ્રત જૂથે કયા નામ સૂચવ્યા?
ચૂંટણી પંચને મોકલવામાં આવેલા વિકલ્પોમાં ઋતબ્રત જૂથે ‘નેશનલિસ્ટ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’, ‘ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ અને ‘પશ્ચિમ બંગાળ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ જેવા નામ સૂચવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
આ ત્રણેય નામમાં ‘તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ શબ્દ જોડાયેલો છે. એટલે મૂળ પાર્ટી સાથે પોતાની રાજકીય ઓળખ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ પણ તેમાં જોવા મળે છે.
જૂથે ચૂંટણી ચિહ્ન માટે બ્લેકબોર્ડ, લિફાફો અને ટોર્ચ જેવા વિકલ્પો આપ્યા હોવાનું પણ જણાવાયું છે. આ વિકલ્પો ચૂંટણી પંચની ઉપલબ્ધ ‘ફ્રી સિમ્બોલ’ યાદીમાંથી પસંદ કરવામાં આવ્યા છે કે નહીં, તેનો અંતિમ ઉપયોગ પંચના નિર્ણય અને ફાળવણી પર નિર્ભર રહેશે.
મમતા બેનર્જીના જૂથે પણ મોકલ્યા વિકલ્પ
ઋતબ્રત જૂથ પહેલાં મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળા જૂથે પણ ચૂંટણી પંચને વૈકલ્પિક નામ અને ચિહ્નોની પસંદગી મોકલી હતી.
અહેવાલો અનુસાર, મમતા જૂથે આ પ્રક્રિયા ‘સખત વિરોધ’ સાથે હાથ ધરી હતી. એટલે કે ચૂંટણી પંચના વચગાળાના આદેશ સામે વાંધો હોવા છતાં, પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા અટકી ન જાય તે માટે જરૂરી વિકલ્પો પંચને આપવામાં આવ્યા.
મમતા જૂથે ગુરુવારે રાત્રે લગભગ 11:36 વાગ્યે પોતાનો જવાબ મોકલ્યો હોવાનું ન્યૂ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે PTIના હવાલાથી જણાવ્યું છે.
આ રીતે બંને જૂથોએ હવે ચૂંટણી પંચને પોતાના વિકલ્પો આપી દીધા છે અને આગળની કાર્યવાહી પંચના નિર્ણય પર નિર્ભર છે.
ચૂંટણી પંચે મૂળ નામ અને ચિહ્ન કેમ ફ્રીઝ કર્યું?
ચૂંટણી પંચે 17 સપ્ટેમ્બરે બંને પક્ષોની રજૂઆતો સાંભળ્યા બાદ વચગાળાનો આદેશ આપ્યો હતો. પંચના જણાવ્યા મુજબ તેની સામે એવી સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી જેમાં બંને જૂથ પોતાને મૂળ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ ગણાવી રહ્યા હતા.
આ કારણે પંચે કહ્યું કે પાર્ટી પરનો અંતિમ દાવો કોનો છે તે નક્કી કરવા માટે વધુ વિસ્તૃત પ્રક્રિયાની જરૂર છે. ત્યાં સુધી બંને જૂથને સમાન સ્થિતિમાં રાખવા માટે મૂળ પાર્ટીનું નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન વાપરવાની મંજૂરી ન આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.
આ નિર્ણય Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968ના પેરાગ્રાફ 15 હેઠળ થનારી અંતિમ કાર્યવાહીથી અલગ વચગાળાનું પગલું છે. એટલે હાલનો આદેશ અંતિમ રીતે કોને મૂળ પાર્ટીનું નામ અને ચિહ્ન મળશે તેનો નિર્ણય નથી.
‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્નનું શું થશે?
તૃણમૂલ કોંગ્રેસનું ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્ન લાંબા સમયથી પાર્ટીની ઓળખ રહ્યું છે. પરંતુ હાલના વચગાળાના આદેશ હેઠળ બંને જૂથ આ ચિહ્નનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બંને જૂથોને આગામી પેટાચૂંટણી માટે અલગ ઓળખ અને અલગ ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવશે. બંને પક્ષોએ ત્રણ-ત્રણ નામ અને ત્રણ-ત્રણ ચિહ્નના વિકલ્પો પ્રાથમિકતાના ક્રમમાં આપવા હતા. ત્યારબાદ પંચ ઉપલબ્ધ વિકલ્પોમાંથી દરેક જૂથ માટે એક નામ અને એક ચિહ્ન મંજૂર કરશે.
આનો અર્થ એ છે કે હાલ પૂરતું ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્ન EVM પર બંને જૂથમાંથી કોઈ એકના ઉમેદવાર સાથે જોવા નહીં મળે.
વિવાદની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ?
આ વિવાદ માત્ર ચૂંટણી ચિહ્નનો નથી. તેની પાછળ પાર્ટીના સંગઠન પર નિયંત્રણનો મોટો પ્રશ્ન છે.
ચૂંટણી પંચ સમક્ષ બંને પક્ષોએ પાર્ટીના સંગઠન અને નિર્ણય લેતી સંસ્થાઓ પર પોતાના દાવા રજૂ કર્યા છે. ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ વિવાદ પાર્ટીની નેશનલ વર્કિંગ કમિટીની રચના અને તેની મુદતને લઈને પણ છે. ઋતબ્રત જૂથે વર્કિંગ કમિટીની મુદત પૂરી થઈ ગઈ હોવાનો દાવો કર્યો છે, જ્યારે મમતા જૂથનું કહેવું છે કે કમિટીની મુદત હજુ ચાલુ છે.
આ સંગઠનાત્મક દાવાઓની તપાસ અને બંને પક્ષની દલીલોને ધ્યાનમાં લીધા બાદ જ પંચ અંતિમ નિર્ણય તરફ આગળ વધી શકે છે.
બંને જૂથ હવે અલગ ઓળખ સાથે મેદાનમાં
ચૂંટણી પંચના આદેશથી આગામી પેટાચૂંટણીમાં બંને જૂથો માટે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે.
બંને પક્ષોએ ઉમેદવારો જાહેર કર્યા છે, પરંતુ હવે ઉમેદવારોને મૂળ TMCના નામ અને ‘ફૂલ-ઘાસ’ ચિહ્ન વિના ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં આગળ વધવું પડશે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા નવા નામ અને ચિહ્ન મંજૂર થયા બાદ ઉમેદવારીની પ્રક્રિયા તે ઓળખ હેઠળ આગળ વધશે.
આ પરિસ્થિતિ મતદારો માટે પણ નવી છે, કારણ કે લાંબા સમયથી તૃણમૂલ કોંગ્રેસને તેના જાણીતા નામ અને ચિહ્ન સાથે ઓળખતા મતદારોને હવે બેલેટ/EVM પર અલગ નામ અને ચિહ્ન જોવા મળશે.
નંદીગ્રામ અને રેજિનગર પેટાચૂંટણી કેમ મહત્વની?
આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળની નંદીગ્રામ અને રેજિનગર બેઠકો પર પેટાચૂંટણી યોજાવાની છે. ચૂંટણી પંચના વર્તમાન કાર્યક્રમ મુજબ આ બેઠકો માટે 6 ઓક્ટોબરે મતદાન થવાનું છે.
આથી નામ અને ચિહ્ન અંગેનો નિર્ણય માત્ર સંગઠનાત્મક મુદ્દો નથી. તેનો સીધો સંબંધ ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે છે.
ઉમેદવારોની ઓળખ, ચૂંટણી પ્રચાર, પોસ્ટર-બેનર અને EVM પર દેખાતું નામ-ચિહ્ન—આ બધું હવે પંચના અંતિમ ફાળવણી સાથે જોડાઈ ગયું છે.
મમતા જૂથનો વાંધો શું છે?
મમતા બેનર્જીના જૂથે ચૂંટણી પંચના વચગાળાના નિર્ણય સામે સખત વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના પક્ષનું કહેવું છે કે મૂળ પાર્ટીના નામ અને ચિહ્નને બંને જૂથો માટે અટકાવવાનો નિર્ણય સ્વીકાર્ય નથી.
તેમ છતાં, પંચે બંને જૂથને તાત્કાલિક રીતે અલગ નામ અને ચિહ્ન આપવાનો રસ્તો પસંદ કર્યો છે. પંચનું કહેવું છે કે અંતિમ નિર્ણય સુધી બંને પક્ષોને સમાન સ્થિતિમાં રાખવાનો આ પ્રયાસ છે.
અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે આ વચગાળાના આદેશને અંતિમ નિર્ણય તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. મૂળ પાર્ટીના નામ અને ચિહ્ન અંગેનો અંતિમ વિવાદ હજુ બાકી છે.
ઋતબ્રત જૂથે નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું
બીજી તરફ ઋતબ્રત જૂથે ચૂંટણી પંચના વચગાળાના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું છે. ઋતબ્રત બેનર્જીએ આ મુદ્દે લોકશાહી અને પાર્ટીની આંતરિક વ્યવસ્થાને લઈને પોતાની વાત પણ જાહેરમાં રજૂ કરી છે.
તેમના જૂથે નવા નામ અને ચિહ્નના વિકલ્પો આપીને હવે પંચની આગામી કાર્યવાહી માટે રાહ જોવાનું પસંદ કર્યું છે.
આથી બંને જૂથનો અભિગમ એકબીજાથી અલગ દેખાય છે—એક તરફ મમતા જૂથ નિર્ણય સામે વાંધો નોંધાવી રહ્યું છે, જ્યારે ઋતબ્રત જૂથ તેને આવકારતું હોવાનું જણાવી રહ્યું છે.
હવે ચૂંટણી પંચ શું કરશે?
હવે સૌથી મહત્વનો તબક્કો ચૂંટણી પંચનો છે. બંને જૂથોએ પોતાના વિકલ્પો આપી દીધા બાદ પંચ દરેક જૂથ માટે એક નામ અને એક ચિહ્ન નક્કી કરશે.
ત્યારબાદ આગામી પેટાચૂંટણીમાં બંને જૂથ પોતાના નવા નામ અને ફાળવાયેલા ચિહ્ન સાથે ચૂંટણી લડી શકશે.
સાથે સાથે મૂળ તૃણમૂલ કોંગ્રેસનું નામ અને ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્ન કોને મળવું જોઈએ તે અંગેની અંતિમ કાર્યવાહી પણ આગળ વધશે. પંચ આ નિર્ણય માટે બંને પક્ષના દાવા, સંગઠનાત્મક સમર્થન અને સંબંધિત દસ્તાવેજો સહિતની બાબતો પર વિચાર કરશે.
પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં કેમ બન્યો મહત્વનો મુદ્દો?
પાર્ટીના નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નનો મુદ્દો માત્ર કાગળ પરની ઓળખ નથી. ચૂંટણી દરમિયાન ચિહ્ન મતદારો માટે પાર્ટીની ઓળખનું મહત્વનું સાધન હોય છે.
ખાસ કરીને લાંબા સમયથી એક જ ચિહ્ન સાથે ચૂંટણી લડતી પાર્ટીમાં અચાનક ચિહ્ન બદલાય ત્યારે ચૂંટણી પ્રચારની ભાષા, ઉમેદવારોની ઓળખ અને મતદારો સુધી પહોંચવાની રીતમાં ફેરફાર આવી શકે છે.
તેથી આગામી પેટાચૂંટણી દરમિયાન બંને જૂથો નવા નામ અને ચિહ્નને મતદારો સુધી કેટલી ઝડપથી પહોંચાડે છે તે પણ મહત્વનું રહેશે.
