તમારી યાદશક્તિ છીનવી રહી છે ઝેરી હવા! રિસર્ચમાં દાવો: પ્રદૂષણથી વધે છે અલ્ઝાઈમરનું જોખમ

PM 2.5 નો આતંક: હવામાં રહેલા ઝેરી કણો કેવી રીતે મગજને બનાવી રહ્યા છે ખોખલું?

અત્યાર સુધી આપણે સૌ એવું માનતા હતા કે વાયુ પ્રદૂષણ (Air Pollution) માત્ર શ્વાસની તકલીફો, અસ્થમા કે ફેફસાંના કેન્સર માટે જવાબદાર છે. પરંતુ વિજ્ઞાને હવે એક એવી ભયાનક સત્યતા રજૂ કરી છે જે સાંભળીને કોઈપણના હોશ ઉડી શકે છે. તાજેતરમાં થયેલા એક વિશાળ રિસર્ચમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લેવો એ તમારા મગજને ધીમે ધીમે ‘ભૂલકણું’ બનાવી રહ્યો છે. અમેરિકાની એમરી યુનિવર્સિટી (Emory University) ના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે વાયુ પ્રદૂષણ અને અલ્ઝાઈમર (Alzheimer’s Disease) વચ્ચે સીધો અને અત્યંત જોખમી સંબંધ છે.

૨.૭૮ કરોડ લોકો પર થયેલો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો અભ્યાસ

આ કોઈ નાનો-મોટો સર્વે નથી, પરંતુ કરોડો લોકોના ડેટા પર આધારિત એક ગંભીર ચેતવણી છે. અમેરિકાની એમરી યુનિવર્સિટીની રિસર્ચ ટીમે વર્ષ ૨૦૦૦ થી ૨૦૧૮ વચ્ચે લગભગ ૧૮ વર્ષ સુધી ૨.૭૮ કરોડથી વધુ વૃદ્ધો (૬૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના) ના સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખી હતી. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે જે વિસ્તારોમાં હવાનું પ્રદૂષણ સતત વધારે રહે છે, ત્યાં રહેતા લોકોમાં અલ્ઝાઈમર અને ડિમેન્શિયા (યાદશક્તિ જતી રહેવી) ના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

આ સંશોધને સાબિત કર્યું છે કે પ્રદૂષણ માત્ર પર્યાવરણની સમસ્યા નથી, પરંતુ તે એક એવી મેડિકલ ઈમરજન્સી છે જે માનવ મગજની રચના અને તેની કામ કરવાની ક્ષમતાને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડી રહી છે.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

PM 2.5: લોહીના પ્રવાહ વાટે મગજમાં ઘૂસતા ‘અદ્રશ્ય હત્યારાઓ’

પ્રદૂષણમાં સૌથી ઘાતક તત્વ છે PM 2.5 (Particulate Matter 2.5). આ કણો એટલા સૂક્ષ્મ હોય છે કે તે આપણા વાળની જાડાઈ કરતા પણ ૩૦ ગણા નાના હોય છે. જ્યારે આપણે શ્વાસ લઈએ છીએ, ત્યારે આ કણો માત્ર ફેફસાં સુધી જ નથી અટકતા. આપણી નાકની અંદર રહેલી ચેતાઓ (Olfactory Nerves) અને ફેફસાંમાંથી તે સીધા લોહીના પ્રવાહમાં ભળી જાય છે.

એકવાર આ કણો લોહીમાં પહોંચી જાય પછી તે ‘બ્લડ-બ્રેન બેરિયર’ (મગજનું રક્ષણ કરતી દીવાલ) ને તોડીને મગજની અંદર ઘૂસી જાય છે. મગજમાં પહોંચીને આ ઝેરી કણો સોજો (Inflammation) પેદા કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સતત રહેતો સોજો મગજના કોષોને નષ્ટ કરે છે અને અલ્ઝાઈમરના મુખ્ય કારણ ગણાતા ‘એમાયલોઇડ પ્લેક્સ’ (Amyloid Plaques) જમા કરવાનું શરૂ કરે છે.

અલ્ઝાઈમર: એક એવી બીમારી જે વ્યક્તિની ઓળખ છીનવી લે છે

અલ્ઝાઈમર એ મગજની એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં યાદશક્તિ ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગે છે. શરૂઆતમાં વ્યક્તિ નાની નાની વાતો ભૂલવા લાગે છે, જેમ કે ચાવી ક્યાં મૂકી અથવા કોઈનું નામ શું છે. પરંતુ સમય જતાં આ બીમારી એટલી ગંભીર બની જાય છે કે વ્યક્તિ પોતાનો રસ્તો ભૂલી જાય છે, પોતાના પરિવારજનોને ઓળખી શકતી નથી અને છેલ્લે પોતાના રોજિંદા કામ (જેમ કે જમવું કે કપડાં પહેરવા) પણ કરી શકતી નથી.

પ્રદૂષણને કારણે મગજમાં જે રાસાયણિક ફેરફારો થાય છે, તે આ રોગની ગતિને અનેકગણી વધારી દે છે. ખાસ કરીને જે લોકો પહેલેથી જ નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે અથવા જેમને હૃદયની બીમારી છે, તેમના માટે પ્રદૂષણ ‘બળતામાં ઘી’ જેવું કામ કરે છે.

તરસ નથી લાગતી? તો પણ તમે ડીહાઈડ્રેટેડ હોઈ શકો છો! જાણો કેમ ઓફિસમાં પાણી પીવું છે સૌથી જરૂરી

મનની અશાંતિને કહો અલવિદા! આયુર્વેદ મુજબ દરરોજ કરો આ સરળ કામ અને રહો હંમેશા તણાવમુક્ત

પ્રદૂષિત વાતાવરણમાં મગજને કેવી રીતે બચાવશો?

જોકે પ્રદૂષણને સંપૂર્ણપણે અટકાવવું આપણા હાથમાં નથી, પરંતુ કેટલીક સાવચેતીઓ ચોક્કસપણે અલ્ઝાઈમરના જોખમને ઘટાડી શકે છે:

• માસ્કનો ઉપયોગ: જ્યારે પ્રદૂષણનું સ્તર (AQI) વધારે હોય ત્યારે N95 માસ્કનો ઉપયોગ કરો. તે સૂક્ષ્મ કણોને ફેફસામાં જતા રોકે છે.

• એર પ્યુરિફાયર: ઘરની અંદરની હવાને શુદ્ધ રાખવા માટે એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, ખાસ કરીને જ્યાં વૃદ્ધો અને બાળકો રહેતા હોય.

• એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ આહાર: તમારા ખોરાકમાં વિટામિન C, E અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડથી ભરપૂર ખોરાક (જેમ કે અખરોટ, બદામ, લીલા શાકભાજી) સામેલ કરો. તે મગજમાં થતા સોજાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

• ઇન્ડોર પ્લાન્ટ્સ: ઘરમાં મની પ્લાન્ટ, સ્નેક પ્લાન્ટ કે એલોવેરા જેવા છોડ લગાવો જે હવાને કુદરતી રીતે શુદ્ધ કરે છે.

• વ્યાયામ અને મેડિટેશન: નિયમિત કસરત કરવાથી શરીરમાં ઓક્સિજનનું પરિભ્રમણ વધે છે, જે મગજના કોષોને સક્રિય રાખે છે.

વાયુ પ્રદૂષણ હવે માત્ર એક પર્યાવરણીય મુદ્દો નથી રહ્યો, તે આપણા અસ્તિત્વ અને આપણી માનસિક ક્ષમતા સામેનો સૌથી મોટો પડકાર છે. જો આપણે આજે જાગૃત નહીં થઈએ, તો આવનારી પેઢીઓ શારીરિક જ નહીં પણ માનસિક રીતે પણ બીમાર હશે.