શું અમેરિકા ઈરાનના તેલના કુવાઓ છીનવી લેશે? વેનેઝુએલા બાદ હવે ઈરાન પર ટ્રમ્પની નજર, જાણો શું છે પૂરો પ્લાન
વર્ષ ૨૦૨૬માં પશ્ચિમ એશિયામાં ફાટી નીકળેલો આ યુદ્ધાભ્યાસ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્રના પાયા હચમચાવી દેનારી એક મહાકાય ઘટના છે. અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના આ સૈન્ય સંઘર્ષે દુનિયાને એક એવા વળાંક પર લાવી દીધી છે, જ્યાં પરમાણુ શક્તિ અને ઉર્જા સંસાધનોની રમત અત્યંત જોખમી બની ગઈ છે. પ્રારંભિક હવાઈ હુમલાઓ અને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના મોતના અહેવાલોએ આખા પ્રદેશમાં આગ લગાડી દીધી છે, જેની સીધી અસર આખા વિશ્વના રસોડા અને ગાડીઓના ટાંકા પર પડી રહી છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: વૈશ્વિક અર્થતંત્રનું ગળું દબાવતી નાકાબંધી
યુદ્ધ શરૂ થતાની સાથે જ સૌથી પહેલું અને મોટું પગલું ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ પર લેવામાં આવ્યું. આ સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ, જે વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાના એક-ચતુર્થાંશ ભાગનું વહન કરે છે, તે અત્યારે યુદ્ધનું મેદાન બની ગયું છે. ઈરાની દળો દ્વારા કરવામાં આવેલી દરિયાઈ નાકાબંધીને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. જ્યારે તેલના જહાજો અટકી જાય છે, ત્યારે મોંઘવારીનો રાક્ષસ આખા વિશ્વને ભરડામાં લે છે. આ સંઘર્ષમાં મર્ચન્ટ શિપિંગ (વ્યાપારી જહાજો) પર થયેલા હુમલાઓએ દરિયાઈ સુરક્ષા સામે મોટા સવાલો ઊભા કર્યા છે.
ભારત જેવા દેશો, જેઓ પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે, તેમના માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. સમુદ્રમાં ફસાયેલા ખલાસીઓ અને અધ્ધરતાલે લટકેલો વેપાર એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે આધુનિક યુદ્ધ માત્ર જમીન પર નથી લડાતું, પરંતુ તે દેશોના આર્થિક ભવિષ્ય સાથે પણ રમત રમે છે. વિવિધ દેશોના રાજદ્વારીઓ અત્યારે યુદ્ધવિરામ માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે, પરંતુ દરિયાઈ માર્ગો પરનો તણાવ ઘટવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો.
ખાર્ગ આઇલેન્ડ પર હુમલો અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રણનીતિ
આ યુદ્ધનો સૌથી વળાંકદાયક કિસ્સો ત્યારે બન્યો જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાનના મુખ્ય તેલ નિકાસ કેન્દ્ર ‘ખાર્ગ આઇલેન્ડ’ પર બોમ્બમારો કર્યો. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ વ્યૂહાત્મક ટાપુ પર સૈન્ય કબજો કરવાની અને ઈરાનની તેલ નિકાસની કમર તોડી નાખવાની ગર્ભિત ધમકી આપી છે. પેન્ટાગોન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ‘ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશન’ની યોજનાઓ સૂચવે છે કે અમેરિકા માત્ર હવાઈ હુમલાથી સંતોષ માનવા માંગતું નથી, પરંતુ તે સીધા જ ઈરાનના ઉર્જા સંસાધનો પર નિયંત્રણ મેળવવા ઈચ્છે છે.
ખાર્ગ આઇલેન્ડ પરના હુમલાએ ઈરાનની આર્થિક કરોડરજ્જુને મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. આ હુમલા બાદ વૈશ્વિક સંગઠનો અને પ્રાદેશિક મિત્ર દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં પણ બદલાવ જોવા મળ્યો છે. કેટલાક દેશો અમેરિકાના આ આક્રમક વલણને સમર્થન આપી રહ્યા છે, જ્યારે બીજા કેટલાક માનવતાવાદી ધોરણે અને આર્થિક પાયમાલીના ડરથી આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. આ ઘટનાએ સાબિત કરી દીધું છે કે ૨૧મી સદીના યુદ્ધમાં ‘તેલ’ એ સૌથી મોટું હથિયાર પણ છે અને સૌથી મોટું લક્ષ્ય પણ છે.
માનવીય અને આર્થિક કિંમત: એક અસ્થિર ભવિષ્ય
કોઈપણ યુદ્ધનો સૌથી કાળો પક્ષ તેનો માનવીય અને આર્થિક ભોગ હોય છે. આ ૨૦૨૬ના સંઘર્ષમાં હજારો નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને લાખો લોકો વિસ્થાપિત થયા છે. યુદ્ધની સીધી અસર રૂપે વૈશ્વિક બજારમાં ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે, જેના કારણે વિકાસશીલ દેશોમાં ભૂખમરો અને બેરોજગારીનું જોખમ વધી ગયું છે. તેલની અછતને કારણે પરિવહન સેવાઓ ખોરવાઈ ગઈ છે, જેની અસર જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના સપ્લાય ચેઈન પર પડી છે.
અંતે, આ યુદ્ધ આપણને શીખવે છે કે ઉર્જા માટેની આંધળી દોડ અને ભૌગોલિક સર્વોપરિતા મેળવવાની લાલચ આખી માનવજાતને વિનાશના આરે લાવી શકે છે. રાજદ્વારી વાટાઘાટો અને યુદ્ધવિરામ માટેના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ જે નુકસાન અર્થતંત્ર અને માનવતાને થયું છે તેની ભરપાઈ કરતા દાયકાઓ લાગી જશે. દુનિયા અત્યારે શ્વાસ અધ્ધર કરીને બેઠી છે, એ આશામાં કે કદાચ કોઈ મધ્યસ્થી આ વિનાશક યુદ્ધનો અંત લાવશે અને ફરી એકવાર શાંતિનો સૂરજ ઉગશે.
