અમેરિકાના શસ્ત્ર ભંડારમાં ભંગાણ: લીક થયેલા અહેવાલોથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ લાલચોળ, મધ્ય પૂર્વ અને ખાડી દેશોમાં ચિંતાના વાદળો
ઈરાન સાથે વધતા જતા ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) અને સૈન્ય તણાવ વચ્ચે અમેરિકાના લશ્કરી ભંડારમાંથી શસ્ત્રો ખૂટી રહ્યા હોવાના અહેવાલોએ વોશિંગ્ટનથી લઈને રિયાધ સુધી ભારે અફરાતફરી મચાવી દીધી છે. મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે ત્યારે જ અમેરિકાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના સ્ટોકમાં મોટા પાયે ઘટાડો થયો હોવાના અહેવાલો લીક થતાં દેશના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અત્યંત નારાજ થયા છે. તેમણે આ સંવેદનશીલ માહિતી મીડિયા સુધી પહોંચાડનારા સંરક્ષણ ક્ષેત્રના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ પ્રત્યે ભારે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે અને તેમને ખુલ્લેઆમ ‘ગદ્દાર’ ગણાવ્યા છે.
આ લીક થયેલી માહિતી માત્ર અમેરિકાની સૈન્ય સજ્જતા પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન નથી મૂકતી, પરંતુ ઈરાન સાથેની શાંતિ વાટાઘાટો અને મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક પકડને પણ નબળી પાડી રહી છે.
ગોપનીય માહિતી લીક થતાં વ્હાઇટ હાઉસમાં ભારે ખળભળાટ: ટ્રમ્પનો કડક કાર્યવાહીનો ઇશારો
તાજેતરમાં યોજાયેલી કેબિનેટ બેઠકમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સંરક્ષણ મંત્રાલય અને ગુપ્તચર એજન્સીઓમાંથી લીક થઈ રહેલી માહિતી અંગે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન સાથે યુદ્ધ જેવા નાજુક તબક્કે દેશની સૈન્ય નબળાઈઓ જાહેર કરવી એ રાષ્ટ્રદ્રોહ સમાન છે. ટ્રમ્પના મતે, જે લોકોએ અમેરિકાના શસ્ત્ર ભંડારની અછત અંગેની વિગતો પત્રકારો સુધી પહોંચાડી છે, તેઓ દેશની સુરક્ષા સામે મોટો ખતરો ઊભો કરી રહ્યા છે.
અમેરિકી પ્રશાસનના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં અમુક ખાસ પ્રકારની મિસાઇલો અને દારૂગોળાની તંગી છે તે વાતથી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી વાકેફ હતા. પરંતુ, જ્યારે ઈરાન સામે સૈન્ય પગલાં લેવાનો અને નિર્ણાયક કરાર કરવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે આ માહિતી વૈશ્વિક સ્તરે સાર્વજનિક થઈ જવાથી અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી અને સૈન્ય તાકાત નબળી દેખાવા લાગી છે. આ જ બાબત ટ્રમ્પની નારાજગીનું મુખ્ય કારણ બની છે.
સોશિયલ મીડિયા પર બચાવ અને સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં ઝડપ લાવવાનો દાવો
મીડિયામાં અમેરિકી શસ્ત્રોની કમી અંગેના અહેવાલો વાયરલ થયા બાદ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ (Truth Social) પર પોસ્ટ કરીને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે પોતાના નિવેદનમાં દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકા પાસે ચોક્કસ પ્રકારના આધુનિક શસ્ત્રોનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે અને અમેરિકી સંરક્ષણ ઉદ્યોગ ખૂબ જ ઝડપથી નવા શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કરી રહ્યો છે.
જોકે, પોતાના નિવેદનના બીજા જ ભાગમાં તેમણે એ વાતનો સ્વીકાર પણ કરવો પડ્યો હતો કે કેટલાક અત્યાધુનિક અને ક્રિટિકલ હથિયારોનો સ્ટોક હાલમાં મર્યાદિત છે. તેમણે સ્વીકાર્યું કે સતત વૈશ્વિક સંઘર્ષોના કારણે અમુક ચોક્કસ મિસાઇલો અને હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીઓ પર ભારે દબાણ આવી ગયું છે, જેને પહોંચી વળવા માટે વ્હાઇટ હાઉસ રાત-દિવસ કામ કરી રહ્યું છે.
THAAD અને Patriot મિસાઇલોની ભારે તંગી: આંકડાઓથી ચિંતાજનક સત્ય સામે આવ્યું
અમેરિકી સૈન્ય ભંડારમાં સૌથી મોટું ભંગાણ તેની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમમાં પડ્યું છે, જે દેશ માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય છે. સીએનએન (CNN) ના એક ખાસ રિપોર્ટ અનુસાર:
THAAD (થાડ) મિસાઇલ સિસ્ટમ: ઈરાન અને મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની સ્થિતિ શરૂ થયા પછી, અમેરિકાએ પોતાના ઉપલબ્ધ થાડ મિસાઇલ ભંડારમાંથી આશરે 80 ટકા જેટલો જથ્થો વાપરી નાખ્યો છે.
Patriot (પેટ્રિઅટ) મિસાઇલ સિસ્ટમ: શત્રુઓની મિસાઇલોને હવામાં જ તોડી પાડતી આ અત્યંત મહત્વની પેટ્રિઅટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોના સ્ટોકમાં લગભગ 50 ટકા નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
‘સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ’ (CSIS) ના ડેટા અનુસાર, ઈરાન સાથે સંઘર્ષની શરૂઆત પહેલાં અમેરિકા પાસે પેટ્રિઅટ સિસ્ટમના આધુનિક વેરિઅન્ટ્સની લગભગ ૨,૨૦૦ મિસાઇલો અને આશરે ૪૫૨ થાડ મિસાઇલો હતી. બેલેસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોન હુમલાઓ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે આ બંને સિસ્ટમ્સ અમેરિકી સૈન્યનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે. હવે આટલા મોટા પ્રમાણમાં સ્ટોક ઘટી જવાથી ઈરાન સામેના કરાર કે સૈન્ય કાર્યવાહીમાં અમેરિકાનો હાથ નબળો પડી રહ્યો છે.
ખાડી દેશોમાં ફેલાયો ફાળ: સગાઓ અને સહયોગીઓની સિક્યોરિટી દાવ પર
અમેરિકાના શસ્ત્ર ભંડારમાં આવેલી આ અચાનક કમીની અસર માત્ર વૉશિંગ્ટન પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તેની સીધી અસર મધ્ય પૂર્વના ખાડી દેશો પર પડી છે. સાઉદી અરેબિયા, કતાર, સંયુક્ત અરબ અમિરાત (UAE) અને કુવૈત જેવા દેશો પોતાની હવાઈ સુરક્ષા માટે મોટા પાયે અમેરિકી સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ અને મિસાઇલો પર નિર્ભર છે.
ખાડી દેશોમાં હાલમાં ભારે ચિંતાનો માહોલ છે. જો ઈરાન સામે અમેરિકા કે ઈઝરાયેલ દ્વારા લશ્કરી કાર્યવાહી તેજ કરવામાં આવે, તો તેના જવાબમાં ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથો (જેમ કે હુથી બળવાખોરો અને હિઝબુલ્લાહ) ખાડી દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો અને તેલ ક્ષેત્રો પર મિસાઇલ કે ડ્રોનથી વળતો પ્રહાર કરી શકે છે. જો આવી પરિસ્થિતિ નિર્માણ પામે અને અમેરિકા પાસે એર ડિફેન્સ મિસાઇલોનો પૂરતો સ્ટોક ન હોય, તો આ ખાડી દેશોની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
ભૂતપૂર્વ બાઇડેન પ્રશાસન પર આક્ષેપ અને વૈશ્વિક સંઘર્ષોનું દબાણ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સૈન્ય અછત માટે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડેનના પ્રશાસનને જવાબદાર ઠેરવ્યું છે. ટ્રમ્પનો આક્ષેપ છે કે બાઇડેન સરકારે યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ દરમિયાન યુક્રેનને કોઈપણ વિચાર વગર અમેરિકી સ્ટોકમાંથી અબજો ડોલરના હથિયારો અને મિસાઇલો મોકલી આપી હતી, જેના કારણે અમેરિકાનો પોતાનો અનામત જથ્થો ખાલી થઈ ગયો.
જોકે, સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર યુક્રેન જ નહીં, પરંતુ ગાઝા યુદ્ધ બાદ ઈઝરાયેલને સતત પૂરા પાડવામાં આવેલા શસ્ત્રો અને લાલ સમુદ્ર (Red Sea) માં હુથી બળવાખોરો સામે ચાલતા સતત સૈન્ય અભિયાનોના કારણે પણ અમેરિકી રક્ષણ પ્રણાલી પર ભારે બોજ પડ્યો છે. અમેરિકી ડાયરેક્ટ સપ્લાય ચેઇન આટલા બધા મોરચે એકસાથે હથિયારો પૂરા પાડવા માટે સક્ષમ નહોતી.
સંરક્ષણ કંપનીઓ સાથે બેઠકો અને ડિફેન્સ પ્રોડક્શન એક્ટનો ઉપયોગ
હાલની ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકી પ્રશાસન હવે એક્શન મોડમાં આવ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દેશની ટોચની શસ્ત્ર ઉત્પાદક કંપનીઓ (જેવી કે લોકહીડ માર્ટિન, રેથિયોન વગેરે) ના સીઈઓ (CEO) સાથે તાકીદની બેઠકો યોજી છે અને મિસાઇલ ઉત્પાદન બમણું કરવા માટે સૂચના આપી છે.
માર્ચ મહિનાની બેઠક: ટ્રમ્પે રક્ષણ ક્ષેત્રના વડાઓ સાથે પ્રાથમિક ચર્ચા કરીને ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા આહ્વાન કર્યું હતું.
જુલાઈ મહિનાનો નિર્ણય: ટ્રમ્પે ‘ડિફેન્સ પ્રોડક્શન એક્ટ’ (Defense Production Act) નો ઉપયોગ કરીને ખાનગી રક્ષણ કંપનીઓને ઝડપી ધોરણે અને પ્રાથમિકતાના ધોરણે માત્ર અમેરિકી સૈન્ય માટે મિસાઇલો અને આધુનિક હથિયારો બનાવવા માટે કાયદાકીય રીતે બાધ્ય કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી.
વ્યૂહાત્મક નબળાઈ અને ઈરાન કરાર પર તેની અસર
અમેરિકાના શસ્ત્ર ભંડારની અછતના સમાચાર બહાર આવવાથી ઈરાન સામે અમેરિકાનું ટેબલ પરનું સ્થાન નબળું પડ્યું છે. ઈરાન પણ આ વાતથી સારી રીતે વાકેફ છે કે અમેરિકા હાલમાં લાંબા સમય સુધી ચાલનારા યુદ્ધ માટે સૈન્ય રીતે પૂરેપૂરું તૈયાર નથી. આ લીક થયેલી માહિતીએ માત્ર ઈરાન સાથેના વાટાઘાટોમાં મોટો રોડો નથી અટકાવ્યો, પરંતુ અમેરિકાની સુપરપાવર તરીકેની સૈન્ય છબી પર પણ સવાલો ઊભા કર્યા છે. આંતરિક માહિતી લીક કરનારાઓ સામે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ગમે તેટલા કડક પગલાં ભરે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે શસ્ત્રોનો નવો જથ્થો તૈયાર થવામાં હજુ મહિનાઓ કે વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે.
