ઈરાનની તેલ આવક રોકવા દરિયાઈ અને હવાઈ નેટવર્ક પર આકરા પ્રહારો
અમેરિકી મધ્યસત્ર ચૂંટણીના રાજકીય ગરમાવા અને અસ્થિર વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે અમેરિકાએ ઈરાન વિરુદ્ધ પોતાની આર્થિક અને સૈન્ય કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બનાવી દીધી છે. વાશિંગ્ટને ઈરાનના ગેરકાયદેસર તેલ નિકાસ નેટવર્ક અને “શેડો ફ્લીટ” (ગુપ્ત જહાજી બેડો) ને નિશાન બનાવીને એક મોટો ધડાકો કર્યો છે.
આ વખતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે ભારતીય મૂળના એક દંપતી, તેમની સાથે જોડાયેલા અન્ય ભારતીય નાગરિકો અને તેમની સંકળાયેલી કંપનીઓ સામે કડક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે. આ વ્યક્તિઓ પર છેતરપિંડીભર્યા દરિયાઈ નોંધણી અને બનાવટી પ્રમાણપત્રો આપીને ઈરાનને તેના તેલ નિકાસ પરના આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક પ્રતિબંધોમાંથી બચાવવામાં મદદ કરવાનો ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ચંદીગઢનું દંપતી અને ભારતીય કનેક્શન પર અમેરિકી સિકંજો
યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, ભારત ક્ષેત્રથી ઓપરેટ થતા આ સમગ્ર નેટવર્કના મુખ્ય સૂત્રધાર ચંદીગઢના રહેવાસી સુનિલ કુમાર શર્મા અને તેમની પત્ની જસપ્રીત પ્રીતિ શાહિદ છે. આ દંપતી એક એવું વિશાળ શંકાસ્પદ નેટવર્ક ચલાવતું હતું જે ઈરાની પેટ્રોલિયમ પદાર્થો વહન કરતા ટેન્કરો અને જહાજોને બનાવટી દરિયાઈ નોંધણી અને પ્રમાણપત્ર કાગળો પૂરા પાડતું હતું.
આ દંપતી ઉપરાંત અન્ય બે ભારતીય નાગરિકો – અશ્વાની કુમાર ધીમન અને ઈશ્વરવિંદર સિંહ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જેઓ આ દંપતી સાથે જોડાયેલી વિવિધ કંપનીઓમાં ડિરેક્ટર તરીકે સેવા આપતા હતા. અમેરિકી સત્તાવાળાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ મોટી કાર્યવાહીમાં ભારત સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતી નવ જેટલી કોર્પોરેટ એન્ટિટીઓ અને કંપનીઓના નામોનો સમાવેશ થાય છે.
ઈરાનનું ‘શેડો ફ્લીટ’ અને તુર્કીની કંપની પર કડાકો
અમેરિકી વિદેશ વિભાગ અને ટ્રેઝરીનું કહેવું છે કે આ સમગ્ર નેટવર્કે ઈરાનના કહેવાતા “શેડો ફ્લીટ” ને તેલ પરિવહન કરવામાં સીધી મદદ કરી હતી. જહાજોની સાચી ઓળખ, માલિકી અને મુસાફરીનો માર્ગ છુપાવવા માટે ખોટા દરિયાઈ દસ્તાવેજો અને નોંધણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે આમાંના કેટલાક જહાજો કથિત રીતે ઈરાની સૈન્ય અને તેના સશસ્ત્ર પ્રોક્સી જૂથો માટે નાણાં એકત્રિત કરવાના હેતુથી ઓપરેટ થઈ રહ્યા હતા. આ જ કાર્યવાહીના ભાગરૂપે વોશિંગ્ટને તુર્કી સ્થિત એવિએશન કંપની ફ્યુગો ગ્રાઉન્ડ સર્વિસીસ ઇન્ક. પર પણ પ્રતિબંધો ઝીંકી દીધા છે. આ તુર્કીશ કંપની પર અમેરિકા દ્વારા અગાઉથી જ પ્રતિબંધિત એવી છ ઈરાની એરલાઇન્સ (ઈરાન એર ટૂર, સાહા એરલાઇન્સ, સેપાહરાન એરલાઇન્સ, વારેશ એરલાઇન્સ, તાબાન એરલાઇન્સ અને અતા એરલાઇન્સ) ને ગ્રાઉન્ડ-હેન્ડલિંગ અને ટેકનિકલ સેવાઓ પૂરી પાડવાનો આરોપ છે.
“ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ” અને ટ્રેઝરી સેક્રેટરીની કડક ચેતવણી
અમેરિકાનું આ આક્રમક પગલું રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા “ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ” (Operation Economic Outcast) નો એક અતિ મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ વિશેષ અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની તેલ વેચાણમાંથી થતી આવકના તમામ સ્ત્રોતો બંધ કરવાનો અને અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે તેહરાનની આર્થિક ક્ષમતાને સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવાનો છે.
યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે ઈરાની શાસનને ટેકો આપવાનો કે મદદ કરવાનો પ્રયાસ કરતા તમામ વ્યક્તિઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસાયોને ખુલ્લી ચેતવણી આપી છે. બેસન્ટે કડક શબ્દોમાં ઉમેર્યું હતું કે, “અમે અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ હેઠળ, તમે કાં તો અમારી સાથે છો અથવા અમારી વિરુદ્ધ છો. અમે જાણીએ છીએ કે તમે ક્યાં છો અને તમે શું કરી રહ્યા છો. જે લોકો ઈરાની શાસનને આર્થિક કે લોજિસ્ટિક ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખશે – પછી તે જમીન, સમુદ્ર કે હવાઈ માર્ગે હોય – અમે તેમના પર તુરંત આકરા પ્રતિબંધો લાદીશું.”
અમેરિકાના આ કડક વલણથી આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપાર, શિપિંગ કંપનીઓ અને વિદેશી વિનિમય બજારમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.
