ઈરાનમાં સત્તા પરિવર્તન માટે ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુની મોટી રણનીતિ! શું ખરેખર બદલાઈ જશે ઈરાનની સરકાર?
ઈરાનમાં સત્તા પરિવર્તનનો મુદ્દો ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ ઈરાનની વર્તમાન સરકાર સામે સતત કડક વલણ અપનાવી રહ્યા છે. બંને દેશો ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને તેની સૈન્ય શક્તિને પોતાના માટે મોટો ખતરો માને છે. જોકે, સૈન્ય કાર્યવાહી કરીને કોઈ દેશની સરકારને બદલી નાખવી એટલી સરળ નથી. હવે સવાલ એ છે કે શું અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની રણનીતિ ઈરાનમાં ખરેખર સત્તા પરિવર્તન લાવી શકશે?
ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુના અલગ-અલગ હેતુ
ઈરાન સામે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની કાર્યવાહી પાછળ બંને દેશોના પોતાના રાજકીય અને સુરક્ષા સંબંધિત હેતુઓ છે. નેતન્યાહુ લાંબા સમયથી ઈરાનના વર્તમાન શાસનને ઈઝરાયેલની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો ગણાવતા આવ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય અને પરમાણુ ક્ષમતાને નબળી પાડવી જરૂરી છે.
બીજી તરફ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન પર દબાણ બનાવીને તેને અમેરિકાની શરતો મુજબ સમજૂતી કરવા તૈયાર કરવા માગે છે. જોકે, ટ્રમ્પ માટે આ મુદ્દો માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત નથી. અમેરિકામાં મોંઘવારી, ઈંધણના ભાવ અને મધ્યસત્ર ચૂંટણી જેવા રાજકીય મુદ્દાઓ પણ તેમની સરકાર માટે મહત્વના છે.
શું ઈરાનની જનતા સરકાર સામે બળવો કરશે?
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની રણનીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ અપેક્ષા એવી હતી કે સૈન્ય હુમલાઓ બાદ ઈરાનની જનતા વર્તમાન સરકાર સામે રસ્તા પર ઉતરી શકે છે. નેતન્યાહુએ પણ ઈરાની નાગરિકોને વર્તમાન શાસન સામે અવાજ ઉઠાવવા અને પોતાના દેશનું ભવિષ્ય પોતાના હાથમાં લેવા અપીલ કરી હતી.
પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિ અપેક્ષા કરતાં અલગ રહી છે. ઈરાનમાં સરકાર પાસે મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા, સૈન્ય દળો અને ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) જેવી શક્તિશાળી સંસ્થાઓ છે. આ કારણે માત્ર હવાઈ હુમલાઓથી સરકારનું પતન થઈ જશે તેવી શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
આર્થિક પ્રતિબંધોથી પણ ઈરાન પર દબાણ
અમેરિકા લાંબા સમયથી ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવી રહ્યું છે. આ પ્રતિબંધોના કારણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા, તેલની નિકાસ અને સામાન્ય નાગરિકોના જીવન પર અસર પડી છે. મોંઘવારી અને રોજગારીની સમસ્યાઓ પણ દેશ માટે પડકાર બની રહી છે.
તેમ છતાં ઈરાનનું શાસન અત્યાર સુધી પોતાની સત્તા જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, આર્થિક દબાણથી લોકોમાં નારાજગી વધી શકે છે, પરંતુ તે આપમેળે રાજકીય ક્રાંતિમાં બદલાઈ જાય તે જરૂરી નથી.
મધ્યપૂર્વના રાજકારણ પર પડશે મોટી અસર
ઈરાનમાં સત્તા પરિવર્તન થાય કે નહીં, પરંતુ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની કાર્યવાહીથી સમગ્ર મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ પર અસર પડી રહી છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધે તો અન્ય દેશો પણ તેમાં ખેંચાઈ શકે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ વધવાથી વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારને મોટો ફટકો પડી શકે છે.
હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુના આગામી નિર્ણય પર છે. એક તરફ રાજદ્વારી વાટાઘાટો દ્વારા સમાધાનની આશા છે, તો બીજી તરફ ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી થવાની શક્યતા પણ નકારી શકાય તેમ નથી. જોકે, ઈરાનમાં ખરેખર સત્તા પરિવર્તન થશે કે વર્તમાન શાસન વધુ મજબૂત બનશે, તેનો જવાબ આવનારા દિવસોમાં જ મળશે.
