ઇઝરાયેલમાં અરબ પક્ષો બની શકે છે સત્તાની ચાવી, છતાં કોઈ પક્ષ તેમનો ટેકો લેવા કેમ તૈયાર નથી?
ઇઝરાયેલની રાજનીતિમાં હાલ એક એવી સ્થિતિ ઊભી થઈ છે, જેમાં અરબ રાજકીય પક્ષો સરકાર બનાવવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સંસદમાં બહુમતી મેળવવા માટે આ પક્ષોનો ટેકો બંને મુખ્ય રાજકીય જૂથો માટે મહત્ત્વનો છે. તેમ છતાં ઇઝરાયેલના મોટા ભાગના યહૂદી નેતૃત્વ ધરાવતા પક્ષો અરબ પક્ષો સાથે હાથ મિલાવવામાં ખચકાટ અનુભવી રહ્યા છે. સવાલ એ છે કે જ્યારે સત્તા મેળવવાનો રસ્તો અરબ પક્ષોના સમર્થનમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે કોઈ તેમની મદદ લેવા તૈયાર કેમ નથી?
ઇઝરાયેલની 120 સભ્યોની સંસદ ‘નેસેટ’માં સરકાર બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછી 61 બેઠકોની જરૂર પડે છે. તાજેતરની ચૂંટણીમાં બેન્જામિન નેતન્યાહુના ગઠબંધનને 53 બેઠકો મળી છે, જ્યારે ગાદી આઇઝનકોટના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષી જૂથને 48 બેઠકો મળી છે. બીજી તરફ, અરબ પક્ષોએ મળીને 19 બેઠકો જીતી છે. આ ગણિત પ્રમાણે અરબ પક્ષોનો ટેકો મળે તો વિપક્ષ સરકાર બનાવવાની સ્થિતિમાં આવી શકે છે.
પરંતુ રાજકીય સમીકરણો માત્ર બેઠકોના ગણિતથી નક્કી થતા નથી. ઇઝરાયેલમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખ, સુરક્ષા અને પેલેસ્ટાઇન મુદ્દે ઊંડા મતભેદો છે. ઇઝરાયેલના અનેક યહૂદી પક્ષો દેશને યહૂદી રાષ્ટ્ર તરીકે જુએ છે, જ્યારે અરબ પક્ષો દેશના તમામ નાગરિકોને સમાન અધિકાર અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ આપવાની માંગ કરે છે. આ વિચારો વચ્ચેનો તફાવત ગઠબંધનની વાતચીતને મુશ્કેલ બનાવે છે.
બીજું મોટું કારણ ચૂંટણીમાં નુકસાન થવાનો ડર છે. નેતન્યાહુ અને તેમના સમર્થકો વારંવાર એવો રાજકીય સંદેશ આપે છે કે અરબ પક્ષોના ટેકાથી બનતી સરકાર દેશની સુરક્ષા માટે નબળી સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને 7 ઓક્ટોબર, 2023ના હમાસના હુમલા અને ત્યારબાદ ગાઝામાં થયેલા યુદ્ધ પછી આ મુદ્દો વધુ સંવેદનશીલ બન્યો છે. વિપક્ષી નેતાઓને પણ ડર છે કે અરબ પક્ષો સાથે ગઠબંધન કરવાથી તેમના યહૂદી મતદારો નારાજ થઈ શકે છે.
જોકે, તમામ અરબ પક્ષોની વિચારધારા અને રાજકીય અભિગમ એકસરખા નથી. મન્સૂર અબ્બાસના નેતૃત્વવાળી રાઅમ પાર્ટી સરકારમાં સામેલ થવા માટે તૈયાર રહી છે. તેનો મુખ્ય ભાર અરબ વિસ્તારોમાં શિક્ષણ, આવાસ, રોજગાર, માળખાગત સુવિધાઓ અને ગુનાખોરી ઘટાડવા જેવા પ્રશ્નો પર છે. બીજી તરફ, જોઇન્ટ લિસ્ટ ગઠબંધન સરકારમાં સીધી ભાગીદારી કરતાં બહારથી શરતી ટેકો આપવાની ભૂમિકા તરફ વધુ ઝુકાવ ધરાવે છે.
આ પહેલાં 2021માં રાઅમ પાર્ટીએ નફતાલી બેનેટ અને યાયર લાપિડની ગઠબંધન સરકારને ટેકો આપ્યો હતો. ઇઝરાયેલના રાજકીય ઇતિહાસમાં આ એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના હતી. જોકે, આ સરકાર લાંબો સમય ટકી શકી નહોતી અને 2022માં પડી ગઈ હતી.
આ સમગ્ર વિવાદનો મૂળ પ્રશ્ન માત્ર સરકાર બનાવવાનો નથી, પરંતુ લોકશાહીમાં દરેક સમુદાયના મત અને પ્રતિનિધિત્વને કેટલું મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે તેનો છે. અરબ નાગરિકો ચૂંટણીમાં ભાગ લે, બેઠકો જીતે અને છતાં તેમને સત્તાની ભાગીદારીથી દૂર રાખવામાં આવે તો લોકશાહીની સમાનતાના સિદ્ધાંત સામે સવાલ ઊભા થાય છે.
આખરે ઇઝરાયેલના રાજકીય પક્ષો સામે એક મોટો પડકાર છે: શું તેઓ વૈચારિક મતભેદો બાજુ પર રાખીને અરબ પક્ષોને સમાન રાજકીય ભાગીદાર તરીકે સ્વીકારશે કે પછી સત્તાની ખેંચતાણમાં આ સમુદાયને ફરી એકવાર હાંસિયામાં ધકેલી દેશે?
