રશિયન તેલ ખરીદી પર 100% ટેરિફ લાદવાની યુએસ સેનેટરોની માંગ: ભારત માટે કેટલો મોટો ખતરો?
રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદતા ભારત સહિતના દેશો પર ફરી એકવાર આર્થિક પ્રતિબંધોની તલવાર લટકી રહી છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) ના શક્તિશાળી સેનેટરોએ રશિયન તેલની ખરીદી કરતા દેશોમાંથી થતી નિકાસ પર ૧૦૦% સુધીનો ભારે ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદવા માટે એક નવું બિલ રજૂ કર્યું છે. રશિયા પરના કડક પ્રતિબંધોના ભાગરૂપે લાવવામાં આવેલું આ બિલ સીધું ચીન, સ્લોવાકિયા, હંગેરી, અઝરબૈજાન અને મુખ્યત્વે ભારત જેવા દેશોને લક્ષ્ય બનાવે છે.
આ બિલ પસાર થવાથી વૈશ્વિક સ્તરે તેલના બજારમાં અને ભારત-અમેરિકાના દ્વિપક્ષીય વેપાર સંબંધોમાં મોટો ગરમાવો આવી શકે છે.
પૃષ્ઠભૂમિ: ૫૦૦ ટકાથી ઘટીને ૧૦૦ ટકા સુધી પહોંચ્યું બિલ
આ વિવાદિત બિલનો ઈતિહાસ રસપ્રદ છે. મૂળરૂપે, આ પ્રતિબંધ બિલને દક્ષિણ કેરોલિનાના દિવંગત સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું અને તેને એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં રજૂ કરાયું હતું. ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં, જ્યારે યુએસ અને ભારત વચ્ચે વેપાર તણાવ ચરમસીમાએ હતો, ત્યારે ગ્રેહામે જાહેરાત કરી હતી કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા પણ આ બિલને લીલી ઝંડી આપી દેવામાં આવી છે.
શરૂઆતમાં એટલે કે જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં, રશિયન તેલ ખરીદનારાઓ પર ૫૦૦ ટકા સુધીના અત્યંત આકરા ટેરિફ લાદવાની જોગવાઈ હતી. જો કે, વૈશ્વિક અર્થતંત્રને થનારા નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને, તેના તાજેતરના નવા સંસ્કરણમાં આ દર ઘટાડીને ૧૦૦ ટકા સુધી સીમિત કરવામાં આવ્યો છે.
વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સેનેટર રિચાર્ડ બ્લુમેન્થલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “નવા બિલ હેઠળ રશિયન તેલના પાંચ મુખ્ય ખરીદદારો (ચીન, ભારત, સ્લોવાકિયા, હંગેરી, અઝરબૈજાન) પર જકાત લાદવામાં આવશે. જો કે, રશિયન ગેસ ખરીદતા દેશો માટે ૧૫ ટકાથી ઓછી આયાત પર મુક્તિ રાખવામાં આવી છે.” ટેરિફનો અંતિમ દર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા કોંગ્રેસ સાથે ચર્ચા-વિચારણા બાદ નક્કી થશે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવની ટાઈમલાઈન
રશિયન તેલ ખરીદવા મામલે ભારત અને યુએસ વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી સંબંધો ઉતાર-ચઢાવવાળા રહ્યા છે
ભારત પર પ્રથમ દંડ
ઓગસ્ટ ૨૦૨૫
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પુતિનના યુદ્ધ ભંડોળને રોકવા માટે ભારત પર ૨૫% વધારાનો ટેરિફ લાદ્યો, જેનાથી ભારત સામેનો કુલ ટેરિફ ૫૦% એ પહોંચ્યો.
અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ અને ઉર્જા કટોકટી
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળતાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) નાકાબંધી થઈ, જેથી વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જા સંકટ ઊભું થયું.
રશિયન તેલ પર મુક્તિ અને રેકોર્ડ આયાત
જૂન ૨૦૨૬
ઊર્જા સંકટને પહોંચી વળવા અમેરિકાએ હંગામી માફી આપી, જેનાથી જૂન ૨૦૨૬ માં ભારતની રશિયન ક્રૂડ આયાત ૩૪% વધીને €૪.૫ બિલિયનના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી.
ભારત પર આ નવા બિલની શું અસર થશે?
જો આ નવું બિલ અમેરિકી સંસદમાં પસાર થઈ જાય છે, તો ભારત માટે આર્થિક અને રાજદ્વારી મોરચે મોટી મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે. તેની મુખ્ય અસરો નીચે મુજબ જોવા મળી શકે
નિકાસકારોને મોટો ફટકો: હાલમાં ભારતીય માલસામાન યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ માત્ર ૧૫ ટકા કામચલાઉ ટેરિફ પર અમેરિકા જાય છે, જે ૨૪ જુલાઈએ સમાપ્ત થવાનો છે. જો નવું બિલ અમલી બનશે, તો યુએસ માર્કેટમાં ભારતીય વસ્તુઓ અતિશય મોંઘી થઈ જશે અને ભારતની નિકાસ પડી ભાંગશે.
વેપાર વાટાઘાટો જોખમમાં: ભારત અને અમેરિકા હાલમાં એક મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જે હેઠળ ભારત પરનો ટેરિફ ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ નવું બિલ તે વાટાઘાટોને સંપૂર્ણપણે પાટા પરથી ઉતારી શકે છે.
રશિયા પર નિર્ભરતાનું ધર્મસંકટ: ચીન પછી ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો બીજો સૌથી મોટો ખરીદનાર દેશ છે. ભારત રશિયાની કુલ ક્રૂડ આવકમાં ૩૬% હિસ્સો ધરાવે છે. અમેરિકાના દબાણ હેઠળ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું ભારત માટે આર્થિક રીતે પોસાય તેમ નથી, કારણ કે સ્થાનિક બજારમાં ઈંધણના ભાવ ભડકે બળશે.
