“ખાધા પછી પણ ખાવાની ઈચ્છા?”: જાણો ક્યારે ભૂખ એક આદત મટીને બીમારી બની જાય છે.

વારંવાર ભૂખ લાગવી એ સામાન્ય નથી; જાણો કયા છુપાયેલા રોગો તમારા શરીરને સતત ખોરાક માટે મજબૂર કરે છે

૨૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ના આજના આધુનિક સમયમાં આપણી ખાણીપીણીની આદતો ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. ઘણા લોકોને એવું લાગતું હોય છે કે વારંવાર ભૂખ લાગવી એ સારી નિશાની છે, કારણ કે તેમનું પાચનતંત્ર તેજ છે. પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, જો તમને ભરપેટ જમ્યા પછી પણ ગણતરીની મિનિટોમાં ફરી કંઈક ખાવાની ઈચ્છા થાય, તો તે ‘તંદુરસ્તી’ નહીં પણ શરીરમાં છુપાયેલા કોઈ ગંભીર ‘રોગ’ની નિશાની હોઈ શકે છે. આજના સ્વાસ્થ્ય વિશેષ લેખમાં આપણે જાણીશું કે વારંવાર લાગતી ભૂખ પાછળ કયા રોગો જવાબદાર હોઈ શકે છે.

આજના દોડધામભર્યા યુગમાં આપણે ઘણીવાર આપણી ભૂખને નજરઅંદાજ કરીએ છીએ અથવા તો તેને ‘વધારે કામના થાક’ સાથે જોડી દઈએ છીએ. સામાન્ય રીતે મનુષ્ય દિવસમાં ૩ થી ૪ વખત ખોરાક લેતો હોય છે. પરંતુ ૨૦૨૬માં બદલાતી જીવનશૈલી વચ્ચે એવા કિસ્સાઓ વધ્યા છે જેમાં વ્યક્તિને દર કલાકે કંઈક ખાવાની ઈચ્છા થાય છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, આ સ્થિતિને ‘પોલીફેગિયા’ (Polyphagia) કહેવામાં આવે છે, જે શરીરમાં થતા આંતરિક ફેરફારો અથવા બીમારીઓનો નિર્દેશ કરે છે.

૧. ડાયાબિટીસ: સૌથી સામાન્ય કારણ

ડાયાબિટીસમાં શરીર ગ્લુકોઝને કોષો સુધી પહોંચાડવામાં અસમર્થ બને છે. પરિણામે, લોહીમાં સુગર હોવા છતાં કોષોને ઉર્જા મળતી નથી. આ ઉર્જાના અભાવને કારણે મગજ સતત ‘ભૂખ’નો સંકેત મોકલે છે. જો તમને ભૂખની સાથે વારંવાર તરસ લાગે અને પેશાબ જવું પડે, તો તે ડાયાબિટીસનું સ્પષ્ટ લક્ષણ હોઈ શકે છે.

૨. હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ અને મેટાબોલિઝમ

જ્યારે થાઈરોઈડ ગ્રંથિ વધુ પડતા હોર્મોન્સનું ઉત્પાદન કરે છે, ત્યારે શરીરનું મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) અત્યંત ઝડપી બની જાય છે. આ સ્થિતિમાં શરીર ઉર્જાનો વપરાશ ખૂબ ઝડપથી કરે છે, જેના કારણે વ્યક્તિને વારંવાર ભૂખ લાગે છે. આવા દર્દીઓ ઘણું ખાવા છતાં ઘણીવાર વજન ગુમાવે છે.

૩. પ્રોટીન અને ફાઈબરનો અભાવ

તમારા ભોજનની ગુણવત્તા પણ ભૂખ નક્કી કરે છે. જો તમારા ડાયટમાં માત્ર કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ (જેમ કે બટાકા, ચોખા, મેંદો) હોય, તો બ્લડ સુગરમાં અચાનક ઉછાળો આવે છે અને પછી તે ઝડપથી ઘટી જાય છે. આ ‘સુગર ક્રેશ’ વારંવાર ભૂખ લગાડે છે. ખોરાકમાં પ્રોટીન અને ફાઈબરની હાજરી પેટને લાંબો સમય ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.

૪. ઊંઘનો અભાવ અને હોર્મોન્સ

૨૦૨૬ના ડિજિટલ યુગમાં મોડા સુધી જાગવાની આદત ભૂખ વધારે છે. ઊંઘ પૂરી ન થવાથી શરીરમાં ‘ઘ્રેલિન’ (Ghrelin – ભૂખ વધારતો હોર્મોન) વધે છે અને ‘લેપ્ટિન’ (Leptin – ધરાઈ ગયાનો સંકેત આપતો હોર્મોન) ઘટે છે. આ હોર્મોનલ અસંતુલન વ્યક્તિને જંક ફૂડ ખાવા તરફ પ્રેરે છે.

૫. પેટના કૃમિ અને દવાઓની આડઅસર

ખાસ કરીને બાળકોમાં અને ક્યારેક પુખ્ત વયના લોકોમાં પેટના કૃમિ (Worms) પોષક તત્વો ખાઈ જાય છે, જેનાથી શરીરને પૂરતું પોષણ મળતું નથી અને સતત ખાવાની ઈચ્છા થાય છે. આ ઉપરાંત, ડિપ્રેશન, ચિંતા કે એલર્જી માટે લેવામાં આવતી કેટલીક દવાઓ પણ ભૂખમાં નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે.

ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?

જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ જણાય, તો તાત્કાલિક મેડિકલ ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ:

• ભરપેટ જમ્યા પછી પણ વજન ઘટવું.

• ભૂખની સાથે દ્રષ્ટિ ઝાંખી થવી અથવા ચીડિયાપણું આવવું.

• હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા.

• સતત થાક અને નબળાઈનો અનુભવ થવો.

૨૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ના આ હેલ્થ અપડેટ મુજબ, ભૂખ લાગવી એ સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ ‘અતિશય ભૂખ’ એ શરીરની ચેતવણી હોઈ શકે છે. તમારી જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરો, પૂરતી ઊંઘ લો અને જો સમસ્યા ચાલુ રહે તો વિલંબ કર્યા વગર નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લો.