વિદેશી સેટેલાઇટ પર નિર્ભરતા ખતમ! ઇસરો (ISRO) એ દેશને આપ્યું સમયનું નવું લોખંડી કવચ
આપણે રોજ સવારે ઘડિયાળ જોઈને ઓફિસ ભાગીએ છીએ, લોકલ ટ્રેન કે ફ્લાઈટ પકડીએ છીએ. આપણા માટે સમય એટલે માત્ર કલાક અને મિનિટનો કાંટો. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આજના ડિજિટલ યુગમાં જો સેકન્ડના અબજમા ભાગની પણ ગડબડ થઈ જાય, તો આખી દુનિયા પાયમાલ થઈ શકે છે? બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન, મોબાઈલ ફોન કોલ્સ, વીજળીની ગ્રીડ અને સેટેલાઈટ કોમ્યુનિકેશન—આ બધું જ એક અદ્રશ્ય કરોડરજ્જુ પર ટકેલું છે, જેને આપણે ‘પરફેક્ટ ટાઈમ સિંક્રોનાઈઝેશન’ કહીએ છીએ.
આ જ ડિજિટલ પાયાને લોખંડી અને સુરક્ષિત બનાવવા માટે ભારતે એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. દેશે ‘વ્હાઇટ રેબિટ’ (White Rabbit Technology) નામની એક અતિ-આધુનિક ટાઇમિંગ સિસ્ટમનું નેટવર્ક લોન્ચ કર્યું છે. આ ટેકનોલોજી ભારત સરકારના મહત્વકાંક્ષી મિશન “વન નેશન, વન ટાઇમ” (એક દેશ, એક સમય) નો એક મહત્વનો હિસ્સો છે. બેંગલુરુની પ્રાદેશિક સંદર્ભ માનક પ્રયોગશાળા (RRSL) ખાતેથી આ નેટવર્કની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. જે ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ, CSIR-NPL (નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી) અને આપણી ગૌરવશાળી સંસ્થા ઇસરો (ISRO) ના સંયુક્ત પ્રયાસોથી તૈયાર થયું છે.
શું છે આ ‘વ્હાઇટ રેબિટ’ ટેકનોલોજી?
નામ સાંભળીને કદાચ કોઈ જાદુઈ સફેદ સસલાની વાર્તા યાદ આવી જાય, પણ આ વિજ્ઞાનનો ચમત્કાર છે. વ્હાઇટ રેબિટ એ એક હાઇ-પ્રિસિઝન નેટવર્ક પ્રોટોકોલ છે. આ ટેકનોલોજીની ખાસિયત એ છે કે ઓપ્ટિકલ ફાઇબર (Optical Fibre) દ્વારા જોડાયેલી ઘડિયાળોને તે ૧ નેનોસેકન્ડ કરતાં પણ ઓછા સમયની સચોટતા સાથે એકબીજા સાથે જોડી રાખે છે. ૧ નેનોસેકન્ડ એટલે ૧ સેકન્ડનો એક અબજમો ભાગ!
આ ટેકનોલોજી મૂળભૂત રીતે યુરોપિયન ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (CERN) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી. તે સામાન્ય ઈન્ટરનેટ (ઈથરનેટ) નેટવર્કિંગને એડવાન્સ ટાઈમિંગ પ્રોટોકોલ સાથે જોડે છે. લાંબા અંતર સુધી ડેટા ટ્રાવેલ કરે ત્યારે સમયમાં જે સહેજ સરખો પણ વિલંબ (Delay) થાય, આ ટેકનોલોજી તેને આપોઆપ સુધારી લે છે અને તમામ ડિવાઈસને એક જ લાઈનમાં રાખે છે.
ભારત આ ટેકનોલોજી કેમ અપનાવી રહ્યું છે?
હાલમાં આપણા દેશમાં અને વૈશ્વિક સ્તરે મોટાભાગની ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ સમયની માહિતી મેળવવા માટે જીપીએસ (GPS) જેવા વિદેશી સેટેલાઇટ આધારિત તંત્રો પર નિર્ભર છે. જીપીએસ ઘણું સારું કામ કરે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી, પરંતુ તેની પોતાની મર્યાદાઓ અને જોખમો છે.
ધારો કે કોઈ યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાય અથવા સાયબર હુમલો થાય, તો જીપીએસ સિગ્નલમાં વિક્ષેપ પાડી શકાય છે, તેને જામ (Jamming) કરી શકાય છે અથવા ખોટો સમય બતાવીને સિસ્ટમને ગેરમાર્ગે (Spoofing) દોરી શકાય છે. ઉપરાંત, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે અન્ય દેશના સેટેલાઈટ પર નિર્ભર રહેવું સમજદારી નથી.
‘વ્હાઇટ રેબિટ’ નેટવર્ક ભારતને જમીન આધારિત (Terrestrial) એક મજબૂત વિકલ્પ આપે છે. આનાથી ભારતની જમીન પર જ ગોઠવાયેલા ફાઈબર નેટવર્ક દ્વારા દેશના દરેક ખૂણે ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ ટાઇમ (IST) એટલે કે ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય પૂરો પાડી શકાશે. આ એક સંપૂર્ણ સ્વદેશી અને સુરક્ષિત કવચ સાબિત થશે.
સેકન્ડના અબજમા ભાગનું આટલું મહત્વ કેમ છે?
સામાન્ય માણસ માટે અડધી મિનિટ મોડું થવું કોઈ મોટી વાત નથી, પણ અર્થતંત્ર અને ટેકનોલોજીની દુનિયા માટે ૧ નેનોસેકન્ડ પણ કરોડો રૂપિયાનો ફેરફાર કરી શકે છે.
-
બેંકિંગ અને ફાયનાન્સ: જ્યારે તમે ઓનલાઈન પૈસા ટ્રાન્સફર કરો છો, ત્યારે દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર એક ટાઈમસ્ટેમ્પ (સમયની છાપ) લાગે છે. જો બેંકોની ઘડિયાળો સેકન્ડના થોડાક ભાગ માટે પણ પાછળ રહી જાય, તો કયું ટ્રાન્ઝેક્શન ક્યારે થયું તેનો રેકોર્ડ ખોટો થઈ શકે છે, જેનાથી ઓનલાઈન ફ્રોડ અને વિવાદો વધી શકે.
-
શેરબજાર (Stock Exchanges): આજના સમયમાં હાઈ-ફ્રીક્વન્સી ટ્રેડિંગ (HFT) થાય છે, જ્યાં કમ્પ્યુટર્સ સેકન્ડના લાખોમાં ભાગમાં કરોડોના શેરની લે-વેચ કરે છે. જો ટાઈમિંગ સિંક્રોનાઈઝેશન માઇક્રોસેકન્ડ કે નેનોસેકન્ડમાં ન હોય, તો ટ્રેડિંગમાં છેતરપિંડી થઈ શકે છે. વ્હાઇટ રેબિટ શેરબજારમાં પારદર્શિતા અને ન્યાયીપણું લાવશે.
-
પાવર ગ્રીડ: આખા દેશમાં વીજળી સપ્લાય કરતી ગ્રીડને એક સરખા ફેઝમાં ચલાવવા માટે નેનોસેકન્ડના લેવલ પર ટાઈમિંગ મેચ કરવું પડે છે, નહિતર આખા રાજ્યોમાં બ્લેકઆઉટ (વીજળી ગુલ) થઈ શકે છે.
-
૫જી (5G) નેટવર્ક: આપણા મોબાઈલમાં હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ અને કોલ ડ્રોપ વગરની કનેક્ટિવિટી માટે આ વ્હાઈટ રેબિટ ટેકનોલોજી ગેમ ચેન્જર સાબિત થવાની છે.
આત્મનિર્ભરતા તરફ એક મોટું કદમ
ભારત સરકારનું આ પગલું માત્ર ટેકનોલોજી પૂરતું મર્યાદિત નથી, પણ દેશની સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષા સાથે જોડાયેલું છે. “વન નેશન, વન ટાઇમ” પહેલ હેઠળ ભારત પોતાની ટાઇમકીપિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને એટલું સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે કે આપણે ભવિષ્યમાં કોઈ પણ વિદેશી શક્તિ કે ટેકનોલોજી સામે ઝૂકવું ન પડે.
ઇસરો અને એનપીએલના વૈજ્ઞાનિકોની આ સિદ્ધિ એ વાતની સાબિતી છે કે ભારત હવે માત્ર વૈશ્વિક ટેકનોલોજીનો ગ્રાહક નથી રહ્યો, પરંતુ અદભુત અને જટિલ નેટવર્ક ઊભું કરનારો અગ્રેસર દેશ બની રહ્યો છે. વ્હાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી ભારતના ડિજિટલ ભવિષ્યને વધુ સુરક્ષિત, સચોટ અને અતૂટ બનાવશે તેમાં કોઈ બેમત નથી.
