ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર ક્યારે જાહેર થશે?; રાજદૂત સર્જિયો ગોરે કહ્યું- “૯૯% કામ પૂરું”
ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) વચ્ચે લાંબા સમયથી પ્રસ્તાવિત વચગાળાના ઐતિહાસિક વેપાર કરારની (Interim Trade Agreement) વાટાઘાટો હવે તેના અંતિમ પડાવ પર પહોંચી ગઈ છે. ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના અત્યંત નજીકના સહાયક સર્જિયો ગોરે એક મોટો ખુલાસો કરતા દાવો કર્યો છે કે, પ્રસ્તાવિત વેપાર સમજૂતીનું ૯૯ ટકા કામ પૂરું થઈ ચૂક્યું છે અને હવે માત્ર ૧ ટકા જેટલો ભાગ જ આખરી ઓપ આપવાનો બાકી છે. આ ગતિરોધને ઉકેલવા અને કરાર પર સત્તાવાર મહોર મારવા માટે અમેરિકાના ઉચ્ચ સ્તરીય વાર્તાકારોનું એક વિશેષ પ્રતિનિધિમંડળ આગામી ૧ થી ૪ જૂન દરમિયાન નવી દિલ્હીની મુલાકાતે આવી રહ્યું છે.
શુક્રવારે પ્રતિષ્ઠિત આઈઆઈટી-દિલ્હી (IIT-Delhi) ખાતે આયોજિત એક વિશેષ કાર્યક્રમમાં “યુએસ-ઇન્ડિયા ટ્રસ્ટ ઇનિશિયેટિવ: એડવાન્સિંગ પાર્ટનરશિપ ઇન રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન” વિષય પર સંબોધન કરતા રાજદૂત સર્જિયો ગોરે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે, આગામી થોડા અઠવાડિયા કે મહિનાઓમાં આ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ પર બંને દેશો હસ્તાક્ષર કરી શકે છે. તેમણે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
વેપાર ૨૦ અબજ ડોલરથી વધીને ૨૨૦ અબજ ડોલર થયો
છેલ્લા બે દાયકામાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોમાં થયેલી અભૂતપૂર્વ પ્રગતિના આંકડા રજૂ કરતા સર્જિયો ગોરે જણાવ્યું હતું કે, બંને દેશો વચ્ચે માલ અને સેવાઓનો દ્વિપક્ષીય વેપાર $૨૦ બિલિયનથી (અબજ ડોલર) વધીને હવે $૨૨૦ બિલિયનને પાર થઈ ગયો છે. આ આંકડો સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારત અને અમેરિકાનું આર્થિક એકીકરણ કેટલું મજબૂત બન્યું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અમેરિકન કંપનીઓ અને કુશળ ભારતીય કામદારો બંને માટે વ્યાપારી સાનુકૂળતા ઊભી કરવાનો છે.
ભારત-અમેરિકા વચગાળાના વેપાર કરારના મુખ્ય પાસાઓ
બંને દેશો વચ્ચે આગામી અઠવાડિયે થનારી ચર્ચા અને વાટાઘાટોના કેન્દ્રીય મુદ્દાઓને નીચે મુજબના કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| મુખ્ય વિષય / ક્ષેત્ર (Key Sectors) | અમેરિકાની અપેક્ષા (US Intent) | ભારતનું વલણ / સાવચેતી (India’s Stance) | વર્તમાન પ્રગતિ (Current Status) |
| કૃષિ બજાર (Agriculture) | યુએસ કૃષિ ઉત્પાદનો (જેમ કે ડેરી, સોયાબીન) માટે વધુ એક્સેસ. | સ્થાનિક ખેડૂતો અને નાના ઉત્પાદકોના હિતોનું રક્ષણ અનિવાર્ય. | છેલ્લા ૧ ટકાના કામમાં આ મુદ્દો ચર્ચા હેઠળ છે. |
| નવી ટેકનોલોજી (TRUST Initiative) | સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી અને ડેટા સિક્યોરિટીની ખાતરી. | એડવાન્સ AI ચિપ્સ અને સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજીની આયાત. | યુએસ વાણિજ્ય વિભાગે ચિપ્સનો પુરવઠો શરૂ કર્યો. |
| ટેરિફ અને કસ્ટમ્સ (Tariffs) | નોન-ટેરિફ અવરોધોમાં ઘટાડો અને વેપાર સુવિધા. | સ્થાનિક ઉદ્યોગો (Make in India) ને નુકસાન ન થાય તેવા દરો. | વાણિજ્ય મંત્રાલય આખરી વિગતો તૈયાર કરી રહ્યું છે. |
અમેરિકા શા માટે ઉતાવળમાં છે અને ચીનનું શું છે દબાણ?
આ આંતરરાષ્ટ્રીય ડીલ સાથે સંકળાયેલા રાજદ્વારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા આ કરારને વહેલી તકે પૂર્ણ કરવા માટે વધુ ઉત્સુક દેખાય છે. તેનું મુખ્ય કારણ ચાલુ વર્ષના અંતમાં અમેરિકામાં યોજાનારી મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાના મતદારો સમક્ષ ચૂંટણી પહેલા એક મોટી વૈશ્વિક આર્થિક સિદ્ધિ રજૂ કરવા માંગે છે.
બીજી તરફ, તાજેતરમાં ચીન અને અમેરિકા વચ્ચેની વાટાઘાટો નિષ્ફળ રહી છે. ચીને અમેરિકી કૃષિ ઉત્પાદનો (ખાસ કરીને સોયાબીન) ની ખરીદી વધારવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય શૂન્યાવકાશ વચ્ચે, અમેરિકા ભારત જેવા વિશાળ અને ભરોસાપાત્ર બજાર તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. જો કે, ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રાલય દેશના કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રને વિદેશી સ્પર્ધા સામે સુરક્ષિત રાખવા માટે દરેક ડ્રાફ્ટને ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક તપાસી રહ્યું છે.
‘ટ્રસ્ટ’ (TRUST) પહેલ અને ૨૧મી સદીની ભાગીદારી
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળની શરૂઆતમાં વડાપ્રધાન અને તેમની વચ્ચે થયેલી મુલાકાત દરમિયાન “ટ્રાન્સફોર્મિંગ ધ રિલેશનશિપ યુટિલાઈઝિંગ સ્ટ્રેટેજિક ટેક્નોલોજીસ” (TRUST) પહેલ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. આ અંતર્ગત બંને દેશો ડિજિટલ ટ્રેડ અને અદ્યતન ઉત્પાદનમાં સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. સર્જિયો ગોરે ઉમેર્યું કે, આ પહેલ હેઠળ અમેરિકાએ ભારતને એડવાન્સ AI ચિપ્સનો પુરવઠો ફરી શરૂ કરી દીધો છે.
ગત ૨૦ થી ૨૩ એપ્રિલ દરમિયાન ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળે વોશિંગ્ટનની મુલાકાત લીધી હતી અને હવે જૂનના પ્રથમ સપ્તાહમાં અમેરિકી ટીમ દિલ્હી આવી રહી છે. આ હલચલ દર્શાવે છે કે બંને લોકશાહી દેશો આ સંબંધને ૨૧મી સદીની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી બનાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. જો બજાર એક્સેસ અને કસ્ટમ ડ્યુટીના છેલ્લા ૧ ટકાના ગૂંચવાયેલા મુદ્દાઓ ઉકેલાઈ જશે, તો ટૂંક સમયમાં જ આ મહાસંધિની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે.
