મહેંદીના ફાયદા તો ઘણા છે, પણ આ લોકો માટે તે બની શકે છે ‘વિલન’!
ભારતીય ઘરોમાં મહેંદી (Henna) માત્ર વાળને રંગવા માટે જ નહીં, પણ વાળના પોષણ માટે એક પરંપરાગત ઉપચાર તરીકે વર્ષોથી વપરાય છે. આપણે સામાન્ય રીતે એવું માની લઈએ છીએ કે ‘કુદરતી’ એટલે ‘સુરક્ષિત’, પરંતુ દરેક વ્યક્તિના વાળ અને ખોપરીની ત્વચા (Scalp) અલગ હોય છે. મહેંદી એક ખૂબ જ શક્તિશાળી વનસ્પતિ છે જે વાળના બંધારણમાં ફેરફાર કરી શકે છે. જો તમે એવું વિચારતા હોવ કે મહેંદી દરેક માટે છે, તો તમારે ફરીથી વિચારવાની જરૂર છે. ચોક્કસ પ્રકારની ત્વચા કે વાળની સ્થિતિ ધરાવતા લોકો માટે મહેંદી ફાયદાકારકને બદલે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
કોણે વાળમાં મહેંદી લગાવવાનું ટાળવું જોઈએ?
મહેંદીનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેની કેટલીક આડઅસરો સમજવી ખૂબ જરૂરી છે. નીચે મુજબના લોકોએ મહેંદીથી ખાસ સાવચેત રહેવું જોઈએ:
૧. જાણીતી એલર્જી ધરાવતી વ્યક્તિઓ
જો તમને અગાઉ કોઈ છોડ કે ફૂલથી એલર્જી થઈ હોય, તો મહેંદી વાપરતા પહેલા સાવધાન રહો. ઘણા લોકોને મહેંદી લગાવ્યા પછી માથામાં ખંજવાળ, લાલાશ, ફોડલીઓ થવી કે સોજો આવવો જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને બજારમાં મળતી ‘બ્લેક હેના’ (Black Henna) માં PPD (Paraphenylenediamine) જેવું કેમિકલ ઉમેરવામાં આવે છે, જે ત્વચા માટે અત્યંત જોખમી એલર્જન છે. હંમેશા પેચ ટેસ્ટ (કાનના પાછળના ભાગે થોડી મહેંદી લગાવીને તપાસ) કર્યા પછી જ આગળ વધવું.
૨. એક્ટિવ સ્કેલ્પ કન્ડિશન ધરાવતા લોકો
જો તમને ખોપરીની ત્વચામાં પહેલેથી જ સોરાયસિસ, એક્ઝિમા, ડેન્ડ્રફ કે કોઈ ચેપ (infection) હોય, તો મહેંદીનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ. મહેંદીની પ્રકૃતિ કુદરતી રીતે ઠંડી હોવા છતાં, તે સ્કેલ્પમાં રહેલી ભેજને શોષી લે છે, જેનાથી ત્વચા વધુ સૂકી થઈ શકે છે અને તમારી તકલીફ વધી શકે છે. ઘા કે છોલાયેલી ત્વચા પર મહેંદી લગાવવાથી બળતરા અને ચેપ ફેલાવાનું જોખમ રહે છે.
૩. કેમિકલ ટ્રીટેડ અથવા બ્લીચ કરેલા વાળ
આ સૌથી મહત્વનો મુદ્દો છે. જો તમે તમારા વાળને હેર કલર, બ્લીચ કે કોઈ કેમિકલ ટ્રીટમેન્ટ (જેમ કે સ્મૂધિંગ કે રિબોન્ડિંગ) આપી હોય, તો મહેંદી તમારા વાળ માટે દુશ્મન સાબિત થઈ શકે છે. મહેંદીના અણુઓ વાળના ક્યુટિકલ્સમાં ખૂબ મજબૂતીથી જકડાઈ જાય છે. જો તમે ત્યારબાદ ફરીથી કેમિકલ કલર કરાવશો, તો તે મહેંદી સાથે પ્રતિક્રિયા (Reaction) કરશે, જેનાથી વાળનો રંગ વિચિત્ર થઈ શકે છે અથવા વાળ તૂટીને રબર જેવા થઈ શકે છે.
૪. સૂકા, બરછટ અથવા પ્રોટીન-સેન્સિટિવ વાળ
મહેંદી વાળને કન્ડિશન કરે છે પરંતુ તે વાળમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારી દે છે. જો તમારા વાળ પહેલેથી જ ડ્રાય અને બરછટ (brittle) હોય, તો વધુ પડતી મહેંદી વાળમાં ‘પ્રોટીન ઓવરલોડ’ કરી શકે છે. આનાથી વાળમાં કુદરતી લવચીકતા (elasticity) જતી રહે છે અને વાળ તણાવ સહન કરવાને બદલે વચ્ચેથી તૂટવા લાગે છે. જો તમારા વાળ પહેલેથી જ નિર્જીવ લાગે છે, તો મહેંદી તેને વધુ કઠણ બનાવી શકે છે.
૫. ગર્ભાવસ્થા અને સંવેદનશીલ ત્વચા
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાઓનું શરીર વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. બજારમાં મળતી ઘણી મહેંદીઓમાં પ્રિઝર્વેટિવ્સ કે ડાઈ ઉમેરવામાં આવે છે, જે માતા અને ગર્ભ માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. જો તમે ગર્ભવતી હોવ, તો શુદ્ધ અને કુદરતી મહેંદી (Organic Henna) વાપરતા પહેલા તમારા ડોક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. તેવી જ રીતે, જેમની ત્વચા અત્યંત સંવેદનશીલ હોય, તેમને પણ મહેંદીના રંગને લીધે ત્વચા પર લાંબા સમય સુધી ડાઘ કે બળતરા રહી શકે છે.
મહેંદી વાપરતા પહેલા આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:
મહેંદી ખરાબ નથી, પણ તેનો ઉપયોગ તમારી પરિસ્થિતિ મુજબ કરવો જોઈએ. જો તમને ઉપરનામાંથી કોઈ પણ સમસ્યા હોય, તો મહેંદીના સ્થાને કુદરતી હેર માસ્ક કે હળવા હેર કલરનો ઉપયોગ કરવો વધુ સુરક્ષિત છે. તમારી સુંદરતા સાથે સમજૂતી કરવા કરતા, તમારા વાળની જરૂરિયાતને સમજવી એ વધુ ડહાપણભર્યું છે. જો તમે તેમ છતાં મહેંદી વાપરવા માંગતા હોવ, તો હંમેશા સારી ગુણવત્તાવાળી, કેમિકલ રહિત મહેંદી જ પસંદ કરો અને કોઈ પણ ટ્રીટમેન્ટ પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લો.
