WHO નો ચેતવણીરૂપ દાવો: રોજિંદા અને તબીબી વપરાશમાં લેવાતી આ 3 દવાઓથી કેન્સરનું જોખમ? જાણો સંપૂર્ણ સત્ય
આજના આધુનિક યુગમાં સામાન્ય તાવથી લઈને ગંભીર બીમારીઓની સારવાર માટે અસંખ્ય દવાઓ અને તબીબી વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. કોઈપણ રોગના નિવારણ માટે આપણે તબીબી સલાહ મુજબ વિવિધ દવાઓ અને ગોળીઓનું સેવન કરીએ છીએ. જોકે, તાજેતરમાં વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ની એક સંશોધન સંસ્થા દ્વારા સામે આવેલા અહેવાલે આરોગ્ય ક્ષેત્રે ભારે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. દર્દીઓના જીવનરક્ષણ માટે નિયમિતપણે વપરાતી ત્રણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દવાઓ માનવ શરીરમાં કેન્સર જેવા અસાધ્ય રોગનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે તેવા સંકેતો મળ્યા છે.
આ સંશોધન વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની કેન્સર સંશોધન માટેની વિશિષ્ટ સંસ્થા ‘ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર’ (IARC) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. વિશ્વભરના 22 નિષ્ણાત વૈજ્ઞાનિકોની પેનલ દ્વારા આ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ભારતીય વૈજ્ઞાનિક જી. બી. જેના પણ સામેલ હતા. આ રિપોર્ટ બહાર આવ્યા બાદ ભારત સહિત વિશ્વભરના તબીબી જગતમાં આ દવાઓના સુરક્ષિત વપરાશ અને પ્રોટોકોલ અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
1. હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડ (Hydrochlorothiazide): હાઇપરટેન્શનની દવા અને ત્વચાના કેન્સરનું જોખમ
હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડ એ હાઇ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને શરીરમાંથી વધારાનું પાણી દૂર કરવા માટે વપરાતી અત્યંત લોકપ્રિય ‘ડાયયુરેટિક’ (Diuretic) દવા છે. ભારત જેવા દેશમાં હાઈ બીપીના કરોડો દર્દીઓ માટે આ પ્રથમ હરોળની દવામાં ગણાય છે.
કેન્સરનું જોખમ: IARC ના અભ્યાસ અનુસાર, લાંબા સમય સુધી હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડનો ઉપયોગ કરવાથી ‘સ્ક્વામસ સેલ કાર્સિનોમા’ (Squamous Cell Carcinoma) અને હોઠના કેન્સરનું (Lip Cancer) જોખમ વધી જાય છે.
કારણ: યુએસ અને ડેનમાર્કમાં કરવામાં આવેલા વ્યાપક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આ દવા ત્વચાની અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) સૂર્યકિરણો પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા (Photosensitivity) માં ઘણો વધારો કરે છે. જ્યારે દર્દી સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે ત્વચાના ડીએનએ (DNA) ને નુકસાન પહોંચે છે અને કોષોનું અનિયંત્રિત વિભાજન શરુ થાય છે, જે અંતે ત્વચાના કેન્સરમાં પરિણમે છે.
2. વોરીકોનાઝોલ (Voriconazole): શક્તિશાળી એન્ટી-ફંગલ દવા અને ફોટોટોક્સિસિટી
વોરીકોનાઝોલ એ ગંભીર ફંગલ ઇન્ફેક્શનની સારવાર માટે વપરાતી એક અત્યંત પ્રભાવશાળી અને શક્તિશાળી એન્ટી-ફંગલ ગોળી કે ઇન્જેક્શન છે. આ દવાનો ઉપયોગ ખાસ કરીને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા દર્દીઓ અને ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવનારા લોકો માટે થાય છે.
કેન્સરનું જોખમ: સંશોધન દર્શાવે છે કે જે દર્દીઓ લાંબા સમય સુધી વોરીકોનાઝોલનો કોર્સ લે છે, તેમનામાં સ્ક્વામસ સેલ સ્કિન કેન્સરના કેસો વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળ્યા છે.
કારણ: જ્યારે આ દવાનું માનવ શરીરમાં પાચન કે મેટાબોલિઝમ થાય છે, ત્યારે બનતા પેટા-ઉત્પાદનો સીધા ફોટોટોક્સિક (Phototoxic) હોય છે. સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવતાની સાથે જ આ તત્વો ત્વચા પર ભારે ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ (Oxidative Stress) ઊભો કરે છે. પરિણામે ત્વચાના કોષો ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે અને અસામાન્ય રીતે વધવા લાગે છે.
3. ટેક્રોલિમસ (Tacrolimus): ઇમ્યુનોસપ્રેસન્ટ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિનો હાસ
ટેક્રોલિમસ એ ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ (જેમ કે કિડની કે લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) કરાવેલા દર્દીઓ માટે અમૃત સમાન દવા છે. આ દવા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને દબાવી રાખે છે જેથી નવું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરેલું અંગ શરીર નકારી (Reject) ન દે.
કેન્સરનું જોખમ: ટેક્રોલિમસને ‘નોન-હોજકિન લિમ્ફોમા’ (Non-Hodgkin Lymphoma), પોસ્ટ-ટ્રાન્સપ્લાન્ટ લિમ્ફોપ્રોલિફેરેટિવ ડિસઓર્ડર, લ્યુકેમિયા (બ્લડ કેન્સર) અને સ્કિન કેન્સર સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
કારણ: આ દવા શરીરની કુદરતી રોગપ્રતિકારક સિસ્ટમને ગંભીર રીતે નબળી પાડે છે. આપણા શરીરમાં રોજના હજારો અસામાન્ય કેન્સરગ્રસ્ત કોષો બને છે, જેને આપણી ઇમ્યુનિટી શોધીને નષ્ટ કરી દે છે. પરંતુ ટેક્રોલિમસ લેવાથી શરીરની આ કુદરતી રક્ષણાત્મક ક્ષમતા ઘટી જાય છે, જેનાથી કેન્સરના કોષોને વધવાની તક મળી જાય છે.
ભારતીય આરોગ્ય વ્યવસ્થા અને દર્દીઓ માટે આ અહેવાલનું મહત્વ
ભારત માટે આ વર્ગીકરણ અને ચેતવણી ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ છે. આપણા દેશમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓની સંખ્યા કરોડોમાં છે, અને હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડ જેવી દવાઓ ખૂબ જ સામાન્ય રીતે લખવામાં આવે છે.
તેમજ ભારતમાં નીચે મુજબના મુખ્ય પડકારો જોવા મળે છે:
ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) ખરીદી: ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર જાતે જ મેડિકલ સ્ટોર પરથી દવાઓ ખરીદીને લાંબો સમય ખાવાની આદત.
દવાનો અયોગ્ય ડોઝ: ડોક્ટરની સલાહ વિના પોતાની જાતે જ દવાનો ડોઝ વધારવો કે ઘટાડવો અથવા વર્ષો સુધી જૂના પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર દવાઓ ચાલુ રાખવી.
ફોલો-અપનો અભાવ: લાંબા ગાળાના રોગોમાં નિયમિતપણે ડોક્ટર પાસે ચેક-અપ ન કરાવવું કે લોહીના પરીક્ષણો ન કરાવવા.
શું દર્દીઓએ આ દવાઓ તરત જ બંધ કરી દેવી જોઈએ?
તબીબી નિષ્ણાતો અને WHO સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે કોઈપણ દર્દીએ પોતાના ડોક્ટરની સલાહ લીધા વગર આ દવાઓ અચાનક બંધ કરવી જોઈએ નહીં.
જો હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે ટ્રાન્સપ્લાન્ટની દવાઓ અચાનક બંધ કરવામાં આવે, તો તેનાથી હાર્ટ એટેક, બ્રેઈન સ્ટ્રોક કે ઓર્ગન રિજેક્શન જેવી તાત્કાલિક અને જીવલેણ સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જે કેન્સરના સંભવિત જોખમ કરતાં વધુ ઘાતક છે.
