રશિયા 25 ડિસેમ્બરે કેમ નથી મનાવતું ક્રિસમસ? જાણો શું છે તેની પાછળનો ઇતિહાસ અને અનોખી પરંપરા
આજે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં 25 ડિસેમ્બરે ક્રિસમસની ધૂમ મચેલી છે, ત્યારે રશિયામાં આજના દિવસે કોઈ ખાસ ઉત્સવ જોવા મળતો નથી. રશિયામાં ક્રિસમસની ઉજવણી 25 ડિસેમ્બરે નહીં, પણ 7 જાન્યુઆરીએ કરવામાં આવે છે. આ તારીખનો તફાવત માત્ર કોઈ ગણતરી નથી, પરંતુ તેની પાછળ રશિયાનો વર્ષો જૂનો ઇતિહાસ, ધાર્મિક આસ્થા અને કેલેન્ડરના વિવાદો જોડાયેલા છે.
કેલેન્ડરનો છે આખો ખેલ: જુલિયન વિરુદ્ધ ગ્રેગોરિયન
રશિયામાં ક્રિસમસ મોડી ઉજવવાનું મુખ્ય કારણ કેલેન્ડરમાં રહેલો તફાવત છે.
- જુલિયન કેલેન્ડર: રશિયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ હજુ પણ પ્રાચીન ‘જુલિયન કેલેન્ડર’ (Julian Calendar) ને અનુસરે છે. આ કેલેન્ડર જુલિયસ સીઝરના સમયનું છે.
- ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર: બાકીની દુનિયા અને કેથોલિક-પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચ ‘ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર’ (Gregorian Calendar) અનુસરે છે, જે 1582 માં પોપ ગ્રેગરી XIII દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર જુલિયન કેલેન્ડર કરતા 13 દિવસ આગળ ચાલે છે. જ્યારે દુનિયામાં 25 ડિસેમ્બર હોય છે, ત્યારે રશિયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચના કેલેન્ડર મુજબ હજુ 12 ડિસેમ્બર જ થઈ હોય છે. તેમની 25 ડિસેમ્બર ત્યારે આવે છે જ્યારે દુનિયામાં 7 જાન્યુઆરી થઈ ગઈ હોય છે.
સોવિયેત યુનિયનનો પ્રભાવ અને પ્રતિબંધ
રશિયાના ઇતિહાસમાં એક સમય એવો પણ હતો જ્યારે ક્રિસમસની ઉજવણી પર સત્તાવાર પ્રતિબંધ હતો. 1917ની રશિયન ક્રાંતિ પછી, જ્યારે સોવિયેત યુનિયન (USSR) અસ્તિત્વમાં આવ્યું, ત્યારે સામ્યવાદી સરકારે ધાર્મિક ઉત્સવો પર રોક લગાવી દીધી હતી.
લગભગ 75 વર્ષ સુધી રશિયનો જાહેરમાં ક્રિસમસ મનાવી શકતા નહોતા. આ સમય દરમિયાન, ક્રિસમસની પરંપરાઓ ‘નવા વર્ષ’ (New Year) માં ભળી ગઈ. આજે પણ રશિયામાં ક્રિસમસ કરતા નવા વર્ષની ઉજવણી વધુ મોટા પાયે કરવામાં આવે છે અને ભેટોની આપ-લે પણ 31 ડિસેમ્બરે વધુ થાય છે.
રશિયન ક્રિસમસની ખાસ પરંપરાઓ
7 જાન્યુઆરીએ જ્યારે રશિયા ક્રિસમસ મનાવે છે, ત્યારે તેની રીતભાત પશ્ચિમી દેશો કરતા થોડી અલગ હોય છે:
- કડક ઉપવાસ: ક્રિસમસ પહેલા રશિયન ઓર્થોડોક્સ ખ્રિસ્તીઓ 40 દિવસનો કડક ઉપવાસ રાખે છે, જેને ‘એડવેન્ટ’ કહેવામાં આવે છે. 6 જાન્યુઆરીની રાત્રે આકાશમાં પહેલો તારો દેખાય ત્યાં સુધી તેઓ કંઈ ખાતા નથી.
- પવિત્ર ભોજન (Holy Supper): ઉપવાસ તોડવા માટે 12 પ્રકારની વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે, જે ઈસુના 12 શિષ્યોનું પ્રતીક છે. આમાં ‘કુત્યા’ (Kutya) નામની વાનગી મુખ્ય છે, જે ઘઉં અને મધમાંથી બને છે.
- ધાર્મિક વિધિઓ: રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પણ મોસ્કોના ભવ્ય ‘કેથેડ્રલ ઓફ ક્રાઈસ્ટ ધ સેવિયર’ માં આયોજિત મધ્યરાત્રિની પ્રાર્થનામાં ભાગ લે છે.
ડેડ મોરોઝ: રશિયાના પોતાના સાન્તાક્લોઝ
રશિયામાં સાન્તાક્લોઝને ‘ડેડ મોરોઝ’ (Ded Moroz) અથવા ‘ફાધર ફ્રોસ્ટ’ કહેવામાં આવે છે. તેઓ લાલને બદલે ક્યારેક વાદળી રંગના કપડાં પહેરે છે અને તેમની સાથે તેમની પૌત્રી ‘સ્નેગુરોચકા’ (Snow Maiden) પણ હોય છે. તેઓ હરણને બદલે ત્રણ ઘોડાવાળી ગાડી ‘ટ્રોઇકા’ પર સવાર થઈને આવે છે.
જ્યારે આખી દુનિયા 25 ડિસેમ્બરે ક્રિસમસની રજાઓ પૂરી કરીને કામે વળગે છે, ત્યારે રશિયામાં ઉત્સવની તૈયારીઓ શરૂ થાય છે. આ પરંપરા સાબિત કરે છે કે બદલાતી દુનિયામાં પણ રશિયાએ પોતાની પ્રાચીન સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને ધાર્મિક મૂળને જીવંત રાખ્યા છે.
શું તમે જાણતા હતા? રશિયા ઉપરાંત યુક્રેન (અમુક હિસ્સામાં), સર્બિયા અને ઈજિપ્તના કોપ્ટિક ખ્રિસ્તીઓ પણ 7 જાન્યુઆરીએ જ ક્રિસમસ મનાવે છે.
