ઈરાન-અમેરિકા વાતચીત: ટ્રમ્પ ચીનની જીવાદોરી કાપી નાખશે! મલાક્કા સ્ટ્રેટ પર અમેરિકા-ભારતનો નવો પ્લાન
મધ્ય પૂર્વમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ચાલી રહેલા તણાવની વચ્ચે, અમેરિકાએ હવે પૂર્વ એશિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ ‘મલાક્કા સ્ટ્રેટ’ (Malacca Strait) પર પોતાની પકડ મજબૂત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સામે આવેલા અહેવાલો મુજબ, અમેરિકા અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે થયેલો નવો સંરક્ષણ કરાર ચીન માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
૧. અમેરિકા-ઇન્ડોનેશિયા કરાર અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
તાજેતરમાં થયેલા આ કરાર હેઠળ, અમેરિકી લશ્કરી વિમાનો હવે ઇન્ડોનેશિયન હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી શકશે. સત્તાવાર રીતે આને ‘સહયોગ’ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ મલાક્કા સ્ટ્રેટ સુધી અમેરિકાની સીધી પહોંચ બનાવવાનો માસ્ટર પ્લાન છે. ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ વળાંકથી દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીનનું વર્ચસ્વ ઓછું થવાની ધારણા છે.
૨. ‘મલાક્કા દ્વિધા’ (Malacca Dilemma)
મલાક્કાની સામુદ્રધુની એ હિંદ મહાસાગર અને પૂર્વ એશિયાને જોડતો મુખ્ય માર્ગ છે. ચીનની ૮૦ ટકા ઉર્જા જરૂરિયાતો અને મોટો વ્યાપારિક હિસ્સો આ સાંકડા માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. જો અમેરિકા કે તેના મિત્ર દેશો આ માર્ગને નિયંત્રિત કરે, તો ચીનનું અર્થતંત્ર ઘૂંટણિયે આવી શકે છે. હોર્મુઝ માત્ર તેલ માટે છે, પણ મલાક્કા સમગ્ર વૈશ્વિક વેપારની લાઈફલાઈન છે.
૩. ભારતની મજબૂત સ્થિતિ: આંદામાન અને નિકોબાર
આ ભૌગોલિક ખેલમાં ભારત સૌથી મહત્વનું પત્તું છે. ભારતનું ‘કેમ્પબેલ બે એર સ્ટેશન’ મલાક્કા સ્ટ્રેટના પ્રવેશદ્વાર પર નજર રાખવા માટે પૂરતું છે. ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારત આ ક્ષેત્રમાં પોતાની લશ્કરી સુવિધાઓ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વેગ આપી રહ્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો સ્થિતિ વણસે, તો ભારત અને અમેરિકા સાથે મળીને ચીનના પ્રભાવને રોકી શકે છે.
૪. સિંગાપોર અને મલેશિયાનો દ્રષ્ટિકોણ
મલાક્કા સ્ટ્રેટનું સંચાલન ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા અને સિંગાપોર સંયુક્ત રીતે કરે છે. સિંગાપોર માટે આ માર્ગ તેની અર્થવ્યવસ્થાનો આધાર છે. તાજેતરમાં વધેલા ટેરિફ અને સૈન્ય ગતિવિધિઓને કારણે આ દેશોમાં ચિંતા વધી છે. ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ આ દેશોએ સમુદ્રી સ્થિરતા જાળવી રાખવા પર ભાર મૂક્યો છે.
૫. ટ્રમ્પ પ્રશાસનની બહુપક્ષીય વ્યૂહરચના
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વમાં અમેરિકા માત્ર એક જ મોરચે લડવાને બદલે હોર્મુઝ અને મલાક્કા બંને પર એકસાથે દબાણ વધારી રહ્યું છે. આ ‘ટુ-ફ્રન્ટ’ પ્રેશર ચીન અને ઈરાન બંનેને આર્થિક રીતે નબળા પાડવા માટે છે.
૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આ અહેવાલ સૂચવે છે કે આવનારા દિવસોમાં સમુદ્રી માર્ગો પર પ્રભુત્વ મેળવવા માટેની સ્પર્ધા વધુ તેજ બનશે. ભારત આમાં તટસ્થ રહેશે કે અમેરિકાને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપશે, તે આવનારો સમય જ કહેશે.
