વોશિંગ્ટનથી તેહરાન સુધી હલચલ: શું અમેરિકા ઈરાન પર મોટો હુમલો કરવાનું છે?
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ)માં ફરી એકવાર યુદ્ધના નગારા વાગી રહ્યા હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. વોશિંગ્ટનથી લઈને તેહરાન સુધીના રાજદ્વારી ગલિયારાઓમાં ભારે ગભરાટ અને દોડધામ મચી ગઈ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના કેટલાક નિર્ણયો અને નિવેદનોએ સમગ્ર વિશ્વને ચિંતામાં મૂકી દીધું છે. રાજકીય વિશ્લેષકો અનુમાન લગાવી રહ્યા છે કે અમેરિકા કોઈપણ ક્ષણે ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈ મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી શકે છે. વ્હાઇટ હાઉસમાંથી મળી રહેલા સંકેતો દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ઈરાન સામે નવા સૈન્ય હુમલાની યોજનાને આખરી ઓપ આપી રહ્યું છે, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ તેની ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે.
પુત્રના લગ્નમાં પણ ન ગયા ટ્રમ્પ: પરિસ્થિતિની ગંભીરતાનો પુરાવો
આ સમગ્ર વિવાદ અને સંભવિત યુદ્ધની ગંભીરતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાના જ સગા પુત્રના લગ્નમાં હાજર રહી શક્યા નથી. આ વીકએન્ડમાં તેમના પુત્ર ડોન જુનિયરના લગ્ન નિર્ધારિત હતા. એક પિતા તરીકે ટ્રમ્પ આ લગ્નમાં હાજર રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ તેમણે છેલ્લી ઘડીએ પોતાનો પ્રવાસ રદ કરવો પડ્યો હતો.
તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર આ અંગે સત્તાવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, તેઓ તેમના પુત્ર અને પરિવારના નવા સભ્ય બેટિના સાથે આ ખુશીની પળોમાં રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ દેશની વર્તમાન સરકારી પરિસ્થિતિઓ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની જવાબદારીઓને કારણે તેઓ વોશિંગ્ટન છોડી શકે તેમ નથી. આ ઐતિહાસિક અને નિર્ણાયક ક્ષણોમાં તેમનું વ્હાઇટ હાઉસમાં રહેવું અત્યંત જરૂરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે મેમોરિયલ ડે નિમિત્તે ન્યૂ જર્સી જવાનો પોતાનો પૂર્વજોનો પ્લાન પણ રદ કરી દીધો છે.
યુએસ સેના અને ગુપ્તચર એજન્સીઓ હાઈ એલર્ટ પર
વ્હાઇટ હાઉસની અંદર અને પેન્ટાગોનમાં પ્રવર્તતી હલચલ માત્ર રાષ્ટ્રપતિ પૂરતી મર્યાદિત નથી. અમેરિકી સૈન્ય અને ગુપ્તચર એજન્સીઓના (CIA અને અન્ય સંસ્થાઓ) ટોચના અધિકારીઓએ પણ તેમની તમામ રજાઓ તાત્કાલિક અસરે રદ કરી દીધી છે. સંભવિત હુમલા અને ઈરાન તરફથી વળતો પ્રહાર થવાની આશંકાને ધ્યાનમાં રાખીને સૈન્ય કમાન્ડરોને ચોવીસે કલાક એલર્ટ પર રહેવા આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે, “હાલના સમયે ઈરાનનો મુદ્દો અમારી સૌથી મોટી અને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.” આ નિવેદને સૈન્ય હુમલાની અટકળોને વધુ વેગ આપ્યો છે.
સુરક્ષા મંત્રીમંડળની કટોકટીની બેઠક અને ૨૪ કલાકનું અલ્ટીમેટમ
શુક્રવારે વ્હાઇટ હાઉસમાં એક અત્યંત મહત્વની અને ગુપ્ત બેઠક યોજાઈ હતી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેમના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મંત્રીમંડળ અને લશ્કરી સલાહકારો સાથે મુલાકાત કરી. આ બેઠકમાં સૈન્ય વડાઓ દ્વારા ટ્રમ્પને ઈરાન સામેના તમામ રાજદ્વારી અને સૈન્ય વિકલ્પો વિશે વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપવામાં આવ્યું હતું.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ હવે લાંબી ચર્ચાઓના મૂડમાં નથી અને તેઓ ખૂબ જ ઝડપથી આખરી નિર્ણય લેવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે જો આગામી ૨૪ કલાકમાં કોઈ મોટી રાજદ્વારી સફળતા નહીં મળે, તો રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ કોઈપણ ક્ષણે ઈરાન પર બોમ્બમારો કરવાનો સત્તાવાર આદેશ આપી શકે છે.
પાકિસ્તાન મારફતે અમેરિકાની ઈરાનને છેલ્લી ચેતવણી
અમેરિકાએ ઈરાનને પછાડવા માટે લશ્કરી તૈયારીઓની સાથે સાથે પોતાનો અંતિમ પ્રસ્તાવ (અલ્ટીમેટમ) પણ મોકલી આપ્યો છે. બુધવારે આ દરખાસ્ત ઈરાન સરકાર સુધી પહોંચાડવામાં આવી હતી. આ પ્રસ્તાવમાં અમેરિકાએ બહુ જ કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે, જો આ અંતિમ પ્રસ્તાવને નકારવામાં આવશે તો તેનો સીધો અર્થ એ થશે કે અમેરિકા ફરીથી સૈન્ય હુમલા શરૂ કરશે.
આ રસપ્રદ બાબત એ છે કે આ સમગ્ર વાટાઘાટોમાં પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા જોવા મળી રહી છે. પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા આસિમ મુનીર આ પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હોવાના અહેવાલ છે, અને તેમના માધ્યમથી જ ઈરાનનો જવાબ ટૂંક સમયમાં અમેરિકા સુધી પહોંચશે તેવી અપેક્ષા છે.
ઈરાનનો આકરો જવાબ: “પરમાણુ મુદ્દે કોઈ બાંધછોડ નહીં થાય”
બીજી તરફ, ઈરાને પણ અમેરિકા સામે ઝૂકવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કરી દીધો છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બગાઈએ સત્તાવાર ન્યૂઝ એજન્સી સાથેની વાતચીતમાં અમેરિકાને બેટૂક સંભળાવી દીધું છે. તેમણે જણાવ્યું કે, જો અમેરિકા ઈરાનના સમૃદ્ધ યુરેનિયમ (Uranium) ના ભંડાર પર ચર્ચા કરવાનો આગ્રહ રાખશે, તો શાંતિ વાર્તા ક્યારેય સફળ થશે નહીં.
બગાઈના મતે, આ વાર્તાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચેના સંભવિત યુદ્ધને રોકવાનો છે, નહી કે પરમાણુ કાર્યક્રમ પર પ્રતિબંધો લાદવાનો. આ તબક્કે પરમાણુ મુદ્દાઓ પર વિગતવાર ચર્ચા કરવી નકામી છે. ઈરાને અમેરિકાની માગણીઓને “અન્યાયી અને અતિશય” ગણાવી છે અને અગાઉની શાંતિ વાર્તાઓ નિષ્ફળ જવા માટે અમેરિકાના અહંકારી વલણને જવાબદાર ઠેરવ્યું છે.
ઈરાને પોતાનું એરસ્પેસ બંધ કર્યું: યુદ્ધના ભણકારા
યુદ્ધની આશંકાઓ વચ્ચે ઈરાને એક એવો મોટો નિર્ણય લીધો છે જે સામાન્ય રીતે માત્ર યુદ્ધની સ્થિતિમાં જ લેવામાં આવે છે. ઈરાનની સિવિલ એવિએશન ઓથોરિટીએ શુક્રવારે મોડી રાત્રે એક ઈમરજન્સી નોટિસ જારી કરીને દેશના પશ્ચિમ ભાગના હવાઈ ક્ષેત્ર (Airspace) ને સોમવાર સુધી તમામ પ્રકારની નાગરિક અને વ્યાપારી ફ્લાઈટ્સ માટે સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધું છે. ઈરાનનું આ પગલું એ સાબિત કરે છે કે તે અમેરિકા અથવા ઈઝરાયેલ તરફથી થનારા કોઈપણ હવાઈ કે મિસાઈલ હુમલાની અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે અને પોતાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને સક્રિય કરી રહ્યું છે.
એપ્રિલનો યુદ્ધવિરામ તૂટવાના આરે
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એ સંકેત આપે છે કે આ વર્ષે એપ્રિલની શરૂઆતમાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલો કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ હવે તૂટવાના આરે છે. વાસ્તવમાં, આ વિવાદની શરૂઆત ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ થઈ હતી જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે સંયુક્ત રીતે ઈરાન પર મોટો સૈન્ય હુમલો કર્યો હતો. તેના જવાબમાં ઈરાને પણ પલટવાર કરીને ગલ્ફ દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય બેઝને નિશાન બનાવ્યા હતા.
પરિસ્થિતિ વધુ વણસે તે પહેલાં ૮ એપ્રિલે બંને પક્ષો વચ્ચે એક કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ પર સહમતિ બની હતી. ત્યારથી પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતામાં શાંતિ સમજૂતી માટે પ્રયાસો થઈ રહ્યા હતા, પરંતુ હવે આ પ્રયાસો નિષ્ફળ જતા દેખાઈ રહ્યા છે.
કતારના વીઆઈપી વિમાનની રહસ્યમય ઉડાન
આ તણાવ વચ્ચે તેહરાન એરપોર્ટ પરથી એક શંકાસ્પદ હિલચાલ પણ જોવા મળી છે. કતાર સરકાર સાથે જોડાયેલું એક વીઆઈપી (VIP) વિમાન અચાનક તેહરાનથી રવાના થયું હતું. આ વિમાને સીધા કતાર જવાના બદલે ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાનો લાંબો રૂટ પકડ્યો હતો. સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, આ વિમાન ઈરાની હવાઈ ક્ષેત્ર પરથી સંભવિત હુમલાના જોખમને કારણે વહેલી તકે બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. માનવામાં આવે છે કે આ વિમાનમાં મધ્યસ્થતા કરાવી રહેલા ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓ સવાર હતા, જેઓ છેલ્લી ઘડી સુધી શાંતિ સ્થાપવાના નિષ્ફળ પ્રયાસો કરીને પરત ફરી રહ્યા હતા. હવે આગામી થોડા કલાકો સમગ્ર વિશ્વ અને ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વના ભવિષ્ય માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
