સ્વતંત્રતા દિવસની મધ્યરાત્રિએ જાહેરાત: પેટ્રોલ પર ટેક્સ શૂન્ય, ATF માં ₹૨.૫૦ નો ઘટાડો
વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના અસ્થિર દરો અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય તણાવ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે દેશની તેલ નિકાસકાર કંપનીઓને મોટી રાહત આપતો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સ્વતંત્રતા દિવસની મધ્યરાત્રિએ જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આદેશ મુજબ, સરકારે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ની નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સ (અસાધારણ નફા પરનો કર) માં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. સરકારના આ નિર્ણયથી સ્થાનિક તેલ ઉત્પાદક અને રિફાઇનિંગ કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મોટી આર્થિક રાહત મળશે.
ડ્યુટીમાં કરવામાં આવેલા મુખ્ય ફેરફારો
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા આદેશ અનુસાર, વિવિધ ઇંધણ પર નિકાસ ડ્યુટીના દરોમાં નીચે મુજબના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે:
-
પેટ્રોલ: પેટ્રોલની નિકાસ પર પ્રતિ લિટર ₹૩.૫૦ નો ટેક્સ ઘટાડીને હવે સંપૂર્ણપણે શૂન્ય કરી દેવામાં આવ્યો છે.
-
ડીઝલ: ડીઝલની નિકાસ પરની ડ્યુટી પ્રતિ લિટર ₹૨૫.૫૦ થી ઘટાડીને ₹૨૪.૦૦ કરવામાં આવી છે, એટલે કે લિટર દીઠ ₹૧.૫૦ નો ઘટાડો કરાયો છે.
-
એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF): વિમાનમાં વપરાતા ઇંધણ પરનો ટેક્સ પ્રતિ લિટર ₹૨૨.૦૦ થી ઘટાડીને ₹૧૯.૫૦ કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી ATF પર લિટર દીઠ ₹૨.૫૦ નો કાપ મુકાયો છે.
વૈશ્વિક બજાર અને વિન્ડફોલ ટેક્સનો ઇતિહાસ
નોંધનીય છે કે ચાલુ વર્ષના માર્ચ મહિનામાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા તણાવ બાદ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના પુરવઠામાં અવરોધો ઊભા થયા હતા, જેને પગલે સરકારે નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સ પુનઃ લાગુ કર્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે સૌપ્રથમ જુલાઈ ૨૦૨૨ માં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવોને કારણે તેલ કંપનીઓને થતા અસાધારણ નફા પર આ ટેક્સ લાદવાની શરૂઆત કરી હતી.
હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ $૮૭ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. ભારત સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના દરો અને રિફાઇનિંગ માર્જિનના આધારે દર પંદર દિવસે (Fortnightly Review) આ નિકાસ વસૂલાતની સમીક્ષા કરે છે, જેથી વૈશ્વિક બજારના ફેરફારો મુજબ ડ્યુટીમાં જરૂરી સુધારા કરી શકાય.
શું સામાન્ય નાગરિકોને પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તા મળશે?
ઘણા લોકોના મનમાં એ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે વિન્ડફોલ ટેક્સ ઘટવાથી પેટ્રોલ પંપ પર મળતા ઈંધણના ભાવ ઘટી જશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. વિન્ડફોલ ટેક્સમાં કરવામાં આવતા વધારા કે ઘટાડાની સામાન્ય ગ્રાહકો માટેના પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ ભાવ પર કોઈ સીધી કે તાત્કાલિક અસર પડતી નથી.
આ ટેક્સ મુખ્યત્વે ONGC, ઓઇલ ઇન્ડિયા અથવા રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જેવી અગ્રણી તેલ કંપનીઓ પર લાગુ પડે છે, જેઓ ક્રૂડ ઓઇલનું ઉત્પાદન કરે છે અથવા રિફાઇન કરીને વિદેશી બજારોમાં ઇંધણની નિકાસ કરે છે. તેથી આ નિર્ણય કંપનીઓના માર્જિન અને નફાકારકતાને ચોક્કસપણે અસર કરે છે, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે વાહનચાલકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલના દરો યથાવત જ રહેશે.
