વજન વધવું કે અનિયમિત પીરિયડ્સ? ૩૫ ની ઉંમર પછી ક્યારે લેવી ડોક્ટરની સલાહ? જાણો આ ખાસ રિપોર્ટમાં
૩૫ વર્ષની વય વટાવ્યા પછી મહિલાઓના શરીરમાં અનેક પ્રકારના સૂક્ષ્મ અને મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો આવવા લાગે છે. આ એક એવો તબક્કો છે જ્યાં હોર્મોન્સનું સંતુલન બદલાય છે, ચયાપચયની ક્રિયા (મેટાબોલિઝમ) ધીમી પડે છે અને શારીરિક ક્ષમતામાં પણ ફેરફાર જોવા મળે છે. ઘણીવાર મહિલાઓ આ ફેરફારો જોઈને ગભરાઈ જાય છે અથવા તો તેને ‘ઉંમર વધવાની સામાન્ય અસર’ ગણીને સંપૂર્ણપણે અણદેખી કરી દે છે.
પરંતુ, સાચી સમજણ એ છે કે કયા બદલાવ સ્વાભાવિક છે અને કયા લક્ષણો કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે. આજના આ લેખમાં આપણે સમજવાનો પ્રયત્ન કરીશું કે ૩૫ પછી કયા ૧૦ બદલાવ એકદમ સામાન્ય છે અને કયા પ ફેરફારો દેખાય ત્યારે તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
૩૫ની ઉંમર પછી મહિલાઓમાં જોવા મળતા ૧૦ સામાન્ય ફેરફારો
આર્ટેમિસ હોસ્પિટલ્સના ગાયનેકોલોજી એન્ડ ઓબ્સ્ટેટ્રિક્સ વિભાગના ચેરપર્સન ડો. રેણુ રૈના સેહગલ જણાવે છે કે, ૩૫ વર્ષ પછી સ્ત્રીઓના અંડાશયમાંથી એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા હોર્મોન્સનું ઉત્પાદન ધીમે ધીમે બદલાવા લાગે છે. આ હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે શરીરમાં નીચે મુજબના ૧૦ ફેરફારો થવા સ્વાભાવિક છે:
અનિયમિત માસિક ધર્મ: પીરિયડ્સની સાયકલ થોડી ટૂંકી કે લાંબી થવી અથવા સમયસર ન આવવું એ હોર્મોન્સના બદલાવનું પ્રથમ લક્ષણ છે.
પ્રજનન ક્ષમતામાં ઘટાડો (Decreased Fertility): ૩૫ પછી અંડાશયમાં ઈંડાની ગુણવત્તા અને ક્ષમતા કુદરતી રીતે ઘટે છે, જેથી ગર્ભાધાનમાં થોડો વધુ સમય લાગી શકે છે.
માસિકમાં ફેરફાર: બ્લીડિંગ અગાઉ કરતાં વધુ કે ઓછું થવું.
વજન ઝડપથી વધવું: મેટાબોલિઝમ ધીમું પડવાના કારણે પેટ અને કમરના ભાગે ચરબી ઝડપથી જમા થવા લાગે છે.
સ્નાયુઓની ધીમી રિકવરી: કસરત કે વધુ પડતા શારીરિક શ્રમ પછી સ્નાયુઓનો થાક ઉતરવામાં અગાઉ કરતાં વધુ સમય લાગે છે.
સ્તનમાં સંવેદનશીલતા (Breast Tenderness): હોર્મોન્સના ઉતાર-ચઢાવને કારણે સ્તનમાં દુખાવો કે ભારેપણું અનુભવાઈ શકે છે.
ત્વચામાં શુષ્કતા (Drier Skin): કુદરતી તેલનું ઉત્પાદન ઘટવાથી ત્વચાની ભેજ જાળવવાની ક્ષમતા ઓછી થાય છે અને ત્વચા ડ્રાય લાગે છે.
વાળ પાતળા થવા: માથાના વાળનું વોલ્યુમ ઓછું થવું અથવા વાળ પાતળા થવા એ પણ હોર્મોનલ ફેરફારનો ભાગ છે.
ઊંઘની પદ્ધતિમાં ફેરફાર: રાત્રે વારંવાર ઊંઘ ઊડી જવી કે ઘેરી ઊંઘ ન આવવી.
મૂડ સ્વિંગ્સ (મૂડમાં ઝડપી ફેરફારો): કોઈ ચોક્કસ કારણ વિના અચાનક ચિડચિડાપણું કે ઉદાસી અનુભવાવી.
કયા ફેરફારો સામાન્ય નથી?
દરેક ફેરફારને ફક્ત ‘ઉંમર વધવા’ સાથે સાંકળી લેવો ભયજનક બની શકે છે. વધુ પડતું અથવા સતત બ્લીડિંગ થવું એ ગર્ભાશયમાં સિસ્ટ (Fibroids), થાઇરોઇડની તકલીફ કે અન્ય સ્ત્રીરોગ સંબંધિત સમસ્યાઓનો સંકેત હોઈ શકે છે.
તેવી જ રીતે, કારણ વિના વજન ખૂબ વધી જવું કે ઘટવું, ભારે પ્રમાણમાં હેર ફોલ થવો, મોં પર સખત ખીલ થવા એ થાઇરોઇડ, એનિમીયા (લોહીની ટકાવારી ઘટવી) અથવા પીસીઓડી (PCOD) જેવા હોર્મોનલ અસંતુલનનું પરિણામ હોઈ શકે છે.
આ પ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડોક્ટરની મુલાકાત લો
અહીં એવા પ મહત્વપૂર્ણ વોર્નિંગ સાઇન્સ (ચેતવણીઓ) આપેલા છે, જે દેખાય ત્યારે તમારે બિલકુલ વિલંબ કર્યા વગર તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ:
૧. સ્તનમાં નવી ગંઠાઈ (Lump) કે નીપલમાંથી સ્ત્રાવ થવો
જો તમને સ્તનમાં કોઈ નવી ગંઠાઈ કે સખત ભાગ અનુભવાય, અથવા નીપલમાંથી અસામાન્ય પાણી કે લોહી જેવો સ્ત્રાવ થાય, તો તેને બિલકુલ હળવાશથી ન લો. આ મેમોગ્રાફી કે તપાસ કરાવવાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.
૨. માસિક ધર્મ વચ્ચે અથવા સંબંધ બાંધ્યા પછી બ્લીડિંગ
બે પીરિયડ્સની વચ્ચેના દિવસોમાં અચાનક લોહીના ધબ્બા દેખાવા (Spotting) અથવા શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા પછી રક્તસ્રાવ થવો એ ગર્ભાશયના મુખ (Cervix) અથવા ગર્ભાશયના ઈન્ફેક્શન કે અન્ય ગંભીર સ્થિતિની નિશાની છે.
૩. પેલ્વિક ભાગમાં સતત કે અસહ્ય દુખાવો
પેટના નીચલા ભાગમાં (પેલ્વિક એરિયા) સતત દુખાવો રહેવો, જે સામાન્ય પેઇનકિલરથી પણ ન મટે, તે ફાઇબ્રોઇડ્સ, એન્ડોમેટ્રિઓસિસ કે ઈન્ફેક્શન હોઈ શકે છે.
૪. થાઇરોઇડ કે અચાનક વજન અને વાળમાં મોટો ફેરફાર
કોઈ પણ પ્રકારના ડાયટ કે એક્સરસાઇઝ વગર અચાનક ઝડપથી વજન વધી જવું કે ઘટી જવું, ખૂબ જ વધારે પ્રમાણમાં ગુચ્છામાં વાળ ખરવા અને સતત ભારે થાક અનુભવાવો એ થાઇરોઇડ કે ગંભીર એનિમીયા દર્શાવે છે.
૫. મનોસ્થિતિમાં તીવ્ર ફેરફાર અને ડિપ્રેશન
જો મૂડ સ્વિંગ્સ એટલા વધી જાય કે જેનાથી તમારી દિનચર્યા, ઊંઘ અને વ્યક્તિગત સંબંધો પર અસર પડવા લાગે અથવા સતત ગભરામણ અને હતાશા રહેતી હોય, તો હોર્મોનલ થેરાપી કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી અનિવાર્ય બને છે.
