સિંગાપોર-કોલંબોની રજા! ગ્રેટ નિકોબાર બનશે ભારતનું નવું ગ્લોબલ પોર્ટ હબ
ભારત માટે હિંદ મહાસાગર અને બંગાળની ખાડી માત્ર જળમાર્ગો નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક શક્તિના પ્રવેશદ્વાર છે. લાંબા સમયની પર્યાવરણીય કાયદાકીય લડાઈ બાદ, આખરે નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) એ 90,000 કરોડ રૂપિયાના ‘ગ્રેટ નિકોબાર મેગા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ’ ને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે.
આ કોઈ સામાન્ય પ્રોજેક્ટ નથી; આ પ્રોજેક્ટ ભારતને દરિયાઈ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સુપર પાવર બનાવવાની દિશામાં લેવાયેલું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું અને સાહસિક કદમ છે. ચાલો સમજીએ કે આ પ્રોજેક્ટ શા માટે ભારત માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
મલક્કા સ્ટ્રેટનું મહત્વ અને ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ
ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ ભૌગોલિક રીતે અત્યંત મહત્વના સ્થાને આવેલો છે. તે ‘મલક્કા સ્ટ્રેટ’ (Malacca Strait) ની ખૂબ જ નજીક છે. મલક્કા સ્ટ્રેટ એ દુનિયાનો સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગ છે, જ્યાંથી ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોનો મોટાભાગનો વેપાર અને તેલનો પુરવઠો પસાર થાય છે.
અત્યાર સુધી ભારત પાસે આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પર કોઈ મોટું હબ નહોતું. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા ભારત મલક્કા સ્ટ્રેટ પર સીધી દેખરેખ રાખી શકશે અને વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટમાં પોતાની હાજરી મજબૂત કરી શકશે.
ઈન્ટરનેશનલ કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ: પ્રોજેક્ટનું હૃદય
આ 90,000 કરોડના મેગા પ્રોજેક્ટનું કેન્દ્રબિંદુ ગાલતિયા બે (Galathea Bay) પર બનનારું ‘ઈન્ટરનેશનલ કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ’ છે.
-
વિદેશી પોર્ટ પર નિર્ભરતા ઘટશે: અત્યારે ભારતનો મોટો હિસ્સો કોલંબો (શ્રીલંકા) કે સિંગાપોર જેવા વિદેશી બંદરો દ્વારા ટ્રાન્સશિપમેન્ટ (સામાનની હેરાફેરી) કરે છે. આનાથી ભારતને દર વર્ષે કરોડો ડોલરનું નુકસાન થાય છે અને વિદેશી પોર્ટ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
-
આર્થિક બચત: નિકોબારમાં આ પોર્ટ બનવાથી ભારતીય નિકાસકારોના પૈસા બચશે અને સમયની પણ બચત થશે.
-
ગ્લોબલ લોજિસ્ટિક હબ: ભારત આ બંદર દ્વારા દુનિયાના નકશા પર સિંગાપોર અને દુબઈ જેવા મોટા લોજિસ્ટિક હબની હરોળમાં આવી જશે.
પ્રોજેક્ટના મુખ્ય પાસાઓ: પોર્ટથી લઈને સ્માર્ટ સિટી સુધી
આ માત્ર બંદર બનાવવાની વાત નથી, પણ એક આખું નવું ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાની યોજના છે:
-
ગ્રીનફિલ્ડ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ: જે પ્રવાસન અને સંરક્ષણ બંને માટે કામ લાગશે.
-
ટાઉનશિપ (સ્માર્ટ સિટી): અહીં રહેવા માટે આધુનિક સુવિધાઓ ધરાવતું શહેર વસાવવામાં આવશે.
-
પાવર પ્લાન્ટ: આખા પ્રોજેક્ટને વીજળી પૂરી પાડવા માટે ગેસ અને સોલર આધારિત પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવામાં આવશે.
સરકારનો લક્ષ્યાંક છે કે 2028 સુધીમાં આ પ્રોજેક્ટનો પ્રથમ તબક્કો કાર્યરત થઈ જાય.
પર્યાવરણ અને વિકાસ વચ્ચેનું સંતુલન
આ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી મળવામાં વાર લાગવાનું મુખ્ય કારણ તેની પર્યાવરણીય અસરો હતી. ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ જૈવવિવિધતાથી ભરપૂર છે. અહીં દુર્લભ કાચબા અને અનેક વન્યજીવો વસે છે. NGT એ મંજૂરી આપતી વખતે કેટલીક કડક શરતો પણ મૂકી છે:
-
વનીકરણ: જેટલા વૃક્ષો કાપવામાં આવશે, તેનાથી વધુ વૃક્ષો અન્યત્ર વાવવામાં આવશે.
-
સ્થાનિક આદિવાસીઓનું રક્ષણ: અહીં વસતા શોમ્પેન (Shompen) અને નિકોબારી આદિવાસીઓના અધિકારો અને તેમની જીવનશૈલીને નુકસાન ન પહોંચે તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવશે.
-
સુરક્ષા સમિતિ: પ્રોજેક્ટ પર દેખરેખ રાખવા માટે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે જે પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરશે.
શા માટે આ પ્રોજેક્ટ અત્યારે જરૂરી છે?
ચીન છેલ્લા ઘણા સમયથી હિંદ મહાસાગરમાં ‘સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ’ (String of Pearls) ની નીતિ દ્વારા ભારતને ઘેરવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે. તેણે પાકિસ્તાનમાં ગ્વાદર અને શ્રીલંકામાં હમ્બનટોટા પોર્ટ પર કબજો જમાવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, ગ્રેટ નિકોબારમાં ભારતનો આ મેગા પ્રોજેક્ટ ચીન માટે એક જોરદાર જવાબ છે.
વ્યૂહાત્મક રીતે, આ પોર્ટ ભારતની નેવી અને એરફોર્સને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દરવાજા પર એક મજબૂત મથક પૂરું પાડશે.
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો પ્રોજેક્ટ નથી, પણ તે ‘નવી પેઢીના ભારત’ ના આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક છે. આનાથી રોજગારીની હજારો તકો ઊભી થશે અને આંદામાન-નિકોબાર ટાપુઓનો કાયાકલ્પ થઈ જશે. જ્યારે આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થશે, ત્યારે સમુદ્રમાં ભારતની તાકાત પહેલા કરતા અનેકગણી વધી ગઈ હશે.
