NHAI અને EPFO ની મોટી ડીલ: રાજમાર્ગ ઈન્ફ્રા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ (RIIT) માં સૌથી મોટો હિસ્સો પીએફ ફંડનો
ભારતીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરકારી કર્મચારીઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રના લાખો કામદારોના નિવૃત્તિ ભંડોળનું સંચાલન કરતી સંસ્થા EPFO (કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન) હવે દેશના હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સમાં સીધું રોકાણ કરવા જઈ રહી છે. નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) ના નવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ (InvIT), જેનું નામ રાજમાર્ગ ઈન્ફ્રા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ (RIIT) છે, તેમાં EPFO દ્વારા 1,000 કરોડ રૂપિયાનું માતબર રોકાણ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ રોકાણ માત્ર આર્થિક વ્યવહાર નથી, પરંતુ દેશના વિકાસમાં સામાન્ય માણસના પરસેવાની કમાણીના સીધા જોડાણનું પ્રતીક છે.
EPFO બનશે સૌથી મોટો રોકાણકાર: રોકાણનું ગણિત
RIIT તેના પ્રથમ પબ્લિક ઈશ્યૂ દ્વારા બજારમાંથી અંદાજે 6,000 કરોડ રૂપિયા એકત્ર કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ ઈશ્યૂમાં EPFO કુલ યુનિટ્સના 16.6% હિસ્સો ખરીદશે, જેની કિંમત 1,000 કરોડ રૂપિયા થાય છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ રોકાણ સાથે EPFO આ ટ્રસ્ટમાં તેના સ્પોન્સર એટલે કે NHAI કરતા પણ મોટો હિસ્સો ધરાવશે. NHAI એ સ્પોન્સર તરીકે માત્ર 15% યુનિટ્સ જ પોતાની પાસે રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
આ સિવાય, અન્ય એક મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકાર તરીકે SBI લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સ કંપની પણ મેદાનમાં છે. SBI લાઈફ આ પ્રોજેક્ટમાં 260 કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કરીને 4.3% હિસ્સો મેળવશે. 10 માર્ચથી RIIT એન્કર રોકાણકારો પાસેથી બોલીઓ મંગાવવાનું શરૂ કરશે, જેનાથી આ પ્રોજેક્ટની ગતિમાં મોટો ઉછાળો આવશે. આ પ્રકારનું સંસ્થાકીય રોકાણ એ દર્શાવે છે કે ભારતના હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ હવે રોકાણકારો માટે સુરક્ષિત અને નફાકારક સ્ત્રોત બની રહ્યા છે.
9,500 કરોડનું ફંડિંગ અને પાંચ મોટા હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ
RIIT પાસે આ રોકાણ દ્વારા આવનારા નાણાંનો ચોક્કસ રોડમેપ તૈયાર છે. આ ટ્રસ્ટ NHAI પાસેથી અંદાજે 260 કિલોમીટરની લંબાઈ ધરાવતા પાંચ વ્યૂહાત્મક હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ ખરીદવાની યોજના ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટ્સની કુલ કિંમત અંદાજે 9,500 કરોડ રૂપિયા આંકવામાં આવી છે. આ રકમને એકત્ર કરવા માટે બે માર્ગો અપનાવવામાં આવશે:
-
ઇક્વિટી (Equity): 6,000 કરોડ રૂપિયા શેર કે યુનિટ્સ વેચીને ઊભા કરાશે (જેમાં EPFO અને SBI લાઈફ મોટા ભાગીદાર છે).
-
દેવું (Debt): બાકીના 3,500 કરોડ રૂપિયા લોન અથવા દેવા દ્વારા મેળવવામાં આવશે.
આ પાંચ હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ એકવાર RIIT ના હસ્તક આવી ગયા પછી, તેના પરથી મળતી ટોલની આવક સીધી રોકાણકારોને વળતરના રૂપમાં મળશે. EPFO માટે આ એક સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે કારણ કે હાઈવે પર વાહનોની અવરજવર અને ટોલની આવક સતત ચાલુ રહેતી હોય છે, જે લાંબા ગાળે પીએફ ધારકોને સારું વ્યાજ અપાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર InvIT: રોકાણનો નવો અને સુરક્ષિત માર્ગ
InvIT (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ) એ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જેવું જ એક માળખું છે, પરંતુ તે શેરબજારની કંપનીઓને બદલે હાઈવે, પાવર ગ્રીડ અથવા બ્રિજ જેવા રિયલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરે છે. સરકાર ‘એસેટ મોનેટાઈઝેશન’ ની નીતિ હેઠળ તૈયાર થયેલા હાઈવેને ખાનગી કે સંસ્થાકીય રોકાણકારોને સોંપે છે, જેથી સરકાર પાસે નવું બાંધકામ કરવા માટે નાણાં આવે અને રોકાણકારોને તૈયાર પ્રોજેક્ટમાંથી આવક મળે.
NHAI દ્વારા લાવવામાં આવેલું આ નવું RIIT મોડેલ પારદર્શિતા વધારવા અને જોખમ ઘટાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. EPFO જેવા મોટા ફંડની એન્ટ્રીથી સામાન્ય લોકોમાં પણ આ પ્રકારના રોકાણ પ્રત્યે વિશ્વાસ વધશે. ભારત સરકાર જે રીતે દેશભરમાં હાઈવેનું નેટવર્ક બિછાવી રહી છે, તેને જોતા આગામી સમયમાં આવા વધુ ઘણા InvIT જોવા મળી શકે છે. આ માત્ર આર્થિક પ્રગતિ જ નહીં, પરંતુ દેશના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આત્મનિર્ભર બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત કદમ છે.
