નેપાળમાં રાજકીય મહાસંગ્રામ: પૂર્વ પીએમ કેપી શર્મા ઓલીની ધરપકડ; બાલેન શાહના શાસનમાં ‘જનરલ-ઝેડ’ ના ન્યાયની શરૂઆત?
હિમાલયની પહાડીઓમાં વસેલા નેપાળમાં આજે એક એવો રાજકીય ભૂકંપ આવ્યો છે જેની ધ્રુજારી સમગ્ર દક્ષિણ એશિયામાં અનુભવાઈ રહી છે. નેપાળના પૂર્વ વડાપ્રધાન અને સીપીએન-યુએમએલ (CPN-UML) ના શક્તિશાળી નેતા કેપી શર્મા ઓલીની આજે તેમના ભક્તપુરના ગુંડુ સ્થિત નિવાસસ્થાનેથી ધરપકડ કરવામાં આવી છે. આ કાર્યવાહી તે સમયે થઈ છે જ્યારે નેપાળમાં સત્તાનું સુકાન યુવા અને પ્રભાવશાળી નેતા બાલેન શાહના હાથમાં આવ્યું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ અનુસાર, કેપી શર્મા ઓલી પર અત્યંત ગંભીર ગુનાહિત કેસ—હત્યા (Culpable Homicide) હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ કેસ ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં થયેલા ‘જનરલ-ઝેડ’ વિરોધ પ્રદર્શનો સાથે સીધો જોડાયેલો છે. તે સમયે ભ્રષ્ટાચાર અને વ્યવસ્થા પરિવર્તન માટે રસ્તા પર ઉતરેલા હજારો યુવાનો પર સરકારે કડક દમન ગુજાર્યું હતું. આરોપ છે કે ઓલીના શાસનકાળ દરમિયાન વિરોધ પ્રદર્શનોને દબાવવા માટે પોલીસ અને સુરક્ષા દળોએ અમાનવીય બળપ્રયોગ કર્યો હતો, જેમાં અનેક યુવાનોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.
બાલેન શાહ અને યુવા શક્તિનો પ્રભાવ
બાલેન શાહ, જેઓ નેપાળના યુવાનોમાં ‘આઈકોન’ તરીકે જાણીતા છે, તેમણે સત્તા પર આવતાની સાથે જ ‘ન્યાય’નો એજન્ડા સ્પષ્ટ કર્યો છે. આ ધરપકડને જનરલ-ઝેડ (Gen-Z) ના વિરોધ પ્રદર્શનનો પ્રતિભાવ માનવામાં આવે છે. ઓલીની સાથે પૂર્વ ગૃહમંત્રી રમેશ લેખકની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી છે, જે દર્શાવે છે કે નવી સરકાર કોઈ પણ મોટા માથાને છોડવા માંગતી નથી.
સુરક્ષા દળોની ભૂમિકા પર પ્રશ્નાર્થ
તપાસ પંચના અહેવાલમાં માત્ર નેતાઓ જ નહીં, પણ નેપાળ પોલીસ, સશસ્ત્ર પોલીસ દળ અને નેપાળ આર્મીના ઉચ્ચ અધિકારીઓની ભૂમિકા પર પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનો દરમિયાન ગોળીબારનો આદેશ કોણે આપ્યો અને નૈતિક જવાબદારી કોની હતી? જોકે, સૈન્ય અધિકારીઓ સામે હજુ સીધી કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી, પણ પૂર્વ પીએમની ધરપકડ એ સંકેત છે કે તપાસનો રેલો ગમે ત્યાં સુધી પહોંચી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિક્રિયા
ભારત અને ચીન બંને પડોશી દેશો નેપાળની આ સ્થિતિ પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે. કેપી શર્મા ઓલી ચીન તરફી ઝુકાવ ધરાવતા નેતા માનવામાં આવતા હતા, ત્યારે તેમની ધરપકડથી નેપાળના વિદેશી સંબંધો પર શું અસર પડશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
૨૮ માર્ચ ૨૦૨૬નો આ દિવસ નેપાળના ઇતિહાસમાં ‘જૂના શાસકોના પતન’ અને ‘નવી પેઢીના ઉદય’ તરીકે નોંધાશે. શું આ ધરપકડ ન્યાય તરફનું પગલું છે કે રાજકીય કિન્નાખોરી? આ પ્રશ્ન અત્યારે આખા કાઠમંડુમાં ચર્ચાઈ રહ્યો છે.
