અમેરિકાની ‘એકતરફી’ નાકેબંધી સામે ઓસ્ટ્રેલિયાનો અસહકાર: ‘હોર્મુઝ બધા દેશો માટે ખુલ્લું રહેવું જોઈએ’
મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે ત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બનીઝે (Anthony Albanese) એક અત્યંત મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ છે અને તે તમામ દેશોના વેપાર માટે ખુલ્લો રહેવો જોઈએ. ઓસ્ટ્રેલિયાનું આ વલણ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની તાજેતરની જાહેરાતથી બિલકુલ વિપરીત છે, જેમાં તેમણે ઈરાન વિરુદ્ધ કડક નાકેબંધી કરવાની વાત કરી હતી.
ટ્રમ્પનો નિર્ણય ‘એકતરફી’: અલ્બનીઝનો મોટો ખુલાસો
પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલેલી ૨૧ કલાકની મેરેથોન બેઠક નિષ્ફળ રહ્યા બાદ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકન નેવી હોર્મુઝમાં જહાજોને બ્લોક કરશે. ટ્રમ્પે એવી પણ અપેક્ષા રાખી હતી કે અન્ય સાથી દેશો આ નાકેબંધીમાં જોડાશે.
જોકે, ઓસ્ટ્રેલિયન વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બનીઝે આ દાવા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. તેમણે પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમેરિકાએ આ નાકેબંધીમાં ઓસ્ટ્રેલિયાની કોઈ મદદ માંગી નથી. આ નિર્ણય અમેરિકા દ્વારા ‘એકતરફી’ (Unilateral) લેવામાં આવ્યો છે અને તેમાં ઓસ્ટ્રેલિયાનો કોઈ સહયોગ કે ભાગીદારી નથી.” અલ્બનીઝનું આ નિવેદન બતાવે છે કે અમેરિકાના સૌથી નજીકના સાથી ગણાતા દેશો પણ હવે ટ્રમ્પની આક્રમક સૈન્ય નીતિથી અંતર જાળવી રહ્યા છે.
સૈન્ય કાર્યવાહી નહીં, કૂટનીતિ પર ભાર
ઓસ્ટ્રેલિયાએ હંમેશા વિશ્વ શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન કરવાની હિમાયત કરી છે. અલ્બનીઝે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, તેમનો દેશ ઈચ્છે છે કે હાલના તણાવનો ઉકેલ બંદૂકની ગોળીથી નહીં, પણ ટેબલ પર બેસીને વાટાઘાટો (Dialogue) દ્વારા લાવવામાં આવે. સૈન્ય કાર્યવાહી માત્ર વિનાશ લાવે છે, જ્યારે કૂટનીતિક પ્રયાસો લાંબા ગાળાની શાંતિ સ્થાપી શકે છે. ઓસ્ટ્રેલિયા માને છે કે જો હોર્મુઝ જેવા સંવેદનશીલ માર્ગ પર સૈન્ય ટકરાવ થશે, તો તેની અસર માત્ર મધ્ય-પૂર્વ પર જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ અને આર્થિક જોખમો
ઓસ્ટ્રેલિયાએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, સમુદ્રી માર્ગો પર દરેક દેશને મુક્તપણે અવરજવર કરવાનો અધિકાર છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા માટેની જીવનરેખા સમાન છે. જો તેને બંધ કરવામાં આવે અથવા ત્યાં તણાવ વધારવામાં આવે, તો તે વૈશ્વિક વેપાર અને સ્થિરતા માટે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના આ વલણ પાછળ તેના પોતાના આર્થિક હિતો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે. એક ટાપુ દેશ હોવાને કારણે ઓસ્ટ્રેલિયાનો મોટો ભાગનો વેપાર સમુદ્રી માર્ગો દ્વારા થાય છે. જો એક દેશ બીજા દેશના જહાજો રોકવાનું શરૂ કરે, તો તે ભવિષ્યમાં ઓસ્ટ્રેલિયા માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
વૈશ્વિક રાજનીતિમાં બદલાતા સમીકરણો
અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે અમેરિકા જ્યારે પણ કોઈ મોટું સૈન્ય પગલું ભરે, ત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા, બ્રિટન અને કેનેડા જેવા દેશો તેની પડખે ઉભા રહે છે. પરંતુ ટ્રમ્પની આ ‘બ્લોકેડ’ નીતિએ સાથી દેશોમાં ફાટફૂટ પાડી હોય તેમ જણાય છે. ચીન પહેલાથી જ અમેરિકાની આ નીતિનો વિરોધ કરી રહ્યું છે અને હવે ઓસ્ટ્રેલિયાએ પણ પીછેહઠ કરી લેતા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સમર્થન મેળવવું મુશ્કેલ બનશે.
