ચીની રિયલ એસ્ટેટનું કાળું સત્ય: એવરગ્રાન્ડેના સ્થાપકે કબૂલ્યો 300 અબજ ડોલરનો મહાકૌભાંડ
ચીનના રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરની સૌથી મોટી કંપનીઓમાંની એક એવી ‘ચાઈના એવરગ્રાન્ડે ગ્રુપ’ (China Evergrande Group) અને તેના સ્થાપક હુઈ કા યાન (Hui Ka Yan) ઉર્ફે શૂ જિયાયિન વિશે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. વર્ષો સુધી ચીની અર્થતંત્રના બેતાજ બાદશાહ ગણાતા હુઈ કા યાન હવે જેલના સળિયા પાછળ છે અને તેમણે અદાલતમાં સ્વીકાર્યું છે કે તેમણે જનતાના વિશ્વાસ અને દેશના કાયદા સાથે ગંભીર છેતરપિંડી કરી છે.
અદાલતમાં ગુનાની કબૂલાત અને પસ્તાવો
સપ્ટેમ્બર 2023 થી અટકાયતમાં રહેલા હુઈ કા યાન પર છેતરપિંડી, લાંચ રુશ્વત, ગેરકાયદેસર રીતે ભંડોળ એકઠું કરવું અને કંપનીના ફંડનો અંગત સ્વાર્થ માટે દુરુપયોગ કરવા જેવા અનેક ગંભીર આરોપો હતા. ચીની અદાલતના તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, હુઈ કા યાને આ તમામ આરોપોમાં પોતે દોષિત હોવાનું સ્વીકારી લીધું છે.
સુનાવણી દરમિયાન તેમણે માત્ર ગુના જ નથી કબૂલ્યા, પરંતુ અદાલત સમક્ષ પસ્તાવો પણ વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના પર ગેરકાયદેસર લોન આપવા, નિયમો વિરુદ્ધ જઈને ગુપ્ત નાણાકીય માહિતી શેર કરવા અને બેલેન્સ શીટમાં ગરબડ કરીને રોકાણકારોને ગેરમાર્ગે દોરવાના આરોપો પણ સાબિત થયા છે. અદાલતે જણાવ્યું છે કે તેમનો ગુનો ગંભીર છે અને અંતિમ ચુકાદો ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
300 અબજ ડોલરનો દેવાનો ડુંગર અને પતન
એવરગ્રાન્ડે ગ્રુપ એક સમયે દુનિયાની સૌથી વધુ દેવાદાર કંપની બની ગઈ હતી. કંપની પર 300 અબજ ડોલર (આશરે 25 લાખ કરોડ રૂપિયા) થી વધુની દેણદારી હતી. કંપનીની હાલત એટલી ખરાબ થઈ ગઈ હતી કે વર્ષ 2024માં હોંગકોંગની અદાલતે આ કંપનીને બંધ (Liquidation) કરવાનો આદેશ આપવો પડ્યો હતો.
પતનનો સિલસિલો અહીં જ ન અટક્યો, વર્ષ 2025માં આ કંપનીના શેરોને સ્ટોક એક્સચેન્જમાંથી કાયમ માટે હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. જે કંપનીએ લાખો ચીની નાગરિકોને ઘરનું સપનું બતાવ્યું હતું, તે હવે માત્ર કાગળ પરની કંપની બનીને રહી ગઈ છે.
સફળતાના શિખરથી પતનના ખાડા સુધીની સફર
એવરગ્રાન્ડેની શરૂઆત 1990ના દાયકામાં થઈ હતી. તે સમયે ચીનનું રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટર તેજીમાં હતું. હુઈ કા યાને આ તકનો લાભ ઉઠાવ્યો અને ખૂબ જ ઝડપથી આખા ચીનમાં હજારો પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કર્યા. પરંતુ આ પ્રગતિ માત્ર દેખાવની હતી, કારણ કે આ બધું જ જંગી દેવા (Loans) પર નિર્ભર હતું.
વર્ષ 2020 માં ચીની સરકારે રિયલ એસ્ટેટ કંપનીઓ પર દેવા અંગેના કડક નિયમો લાદ્યા, જેને ‘થ્રી રેડ લાઈન્સ’ પોલિસી કહેવામાં આવે છે. આ કડક નિયમોને કારણે એવરગ્રાન્ડે જેવી કંપનીઓ માટે નવી લોન લેવી મુશ્કેલ બની ગઈ અને રોકડની તંગી (Cash Crunch) સર્જાઈ. અધૂરા પ્રોજેક્ટ્સ અને વધતા જતા વ્યાજને કારણે કંપની પત્તાના મહેલની જેમ ધરાશાયી થઈ ગઈ.
ચીની અર્થતંત્ર અને વૈશ્વિક બજારો પર અસર
એવરગ્રાન્ડેનું સંકટ માત્ર એક કંપની પૂરતું સીમિત ન રહ્યું. ચીની અર્થતંત્રનો આશરે 25% થી 30% હિસ્સો રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટર પર આધારિત છે. જ્યારે આ સેક્ટરની સૌથી મોટી કંપની ડૂબી, ત્યારે તેની અસર લાખો રોકાણકારો, બેંકો અને સપ્લાયર્સ પર પડી.
ઘર ખરીદનારાઓની હાલત: હજારો લોકોએ પોતાના જીવનની તમામ મૂડી કંપનીને આપી હતી, પરંતુ તેમને ઘર મળ્યા નથી.
- બેંકિંગ સેક્ટર: મોટી બેંકોનું હજારો કરોડનું દેવું ફસાઈ ગયું છે.
- વૈશ્વિક બજાર: દુનિયાના રોકાણકારોને ડર છે કે ચીનનું આ આર્થિક સંકટ વૈશ્વિક મંદીનું કારણ બની શકે છે.
રિયલ એસ્ટેટ બબલનું ફૂટવું
નિષ્ણાતો માને છે કે એવરગ્રાન્ડે કેસ એ ચીનના રિયલ એસ્ટેટ ‘બબલ’ (પરપોટા) ફૂટવાનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે. વર્ષો સુધી ચીને બાંધકામ ક્ષેત્રે કૃત્રિમ વૃદ્ધિ બતાવી, પરંતુ તેની પાછળ દેવાનો પહાડ છુપાયેલો હતો. હુઈ કા યાનની આ કબૂલાત બાદ હવે ચીની સરકાર અન્ય રિયલ એસ્ટેટ કંપનીઓ પર પણ નજર રાખી રહી છે જેથી કરીને આવું બીજું મોટું સંકટ ટાળી શકાય.
