સાંજે શું બનાવવું તેની ચિંતા છોડો! ઝટપટ તૈયાર કરો ગુજરાતીઓની ફેવરિટ ‘દાળ ઢોકળી’
ઘણીવાર એવું બને છે કે સાંજના સમયે આપણને કંઈક હલકું, પૌષ્ટિક અને સાથે સાથે ચટપટું ખાવાની ઈચ્છા થાય છે. સમજ નથી પડતી કે ખીચડી બનાવવી કે પરોઠા? એવામાં ગુજરાતની માટીમાંથી નીકળેલી એક એવી વાનગી છે જે તમારી આ મૂંઝવણ ચપટી વગાડતા દૂર કરી શકે છે—તે છે ‘દાળ ઢોકળી’.
દાળ ઢોકળી માત્ર એક ડિશ નથી, પણ તે ગુજરાતનું એવું ‘કમ્ફર્ટ ફૂડ’ છે જેને ‘વન-પોટ મીલ’ (One-Pot Meal) કહેવામાં આવે છે. એટલે કે તમારે અલગથી શાક, રોટલી કે ભાત બનાવવાની કોઈ ઝંઝટ નથી. આમાં તુવેરની દાળનું પ્રોટીન છે, ઘઉંની ઢોકળીનું કાર્બોહાઈડ્રેટ છે અને સીંગદાણા તથા મસાલાનો એવો જાદુ છે જે તમારા મોઢામાં પાણી લાવી દેશે. ચાલો જાણીએ તેને બનાવવાની એકદમ પરંપરાગત અને સરળ રીત.
૧. દાળ ઢોકળી શું છે?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો દાળ ઢોકળી એટલે દાળમાં પકવેલા ઘઉંના પાસ્તા જેવી વાનગી. પરંતુ તેનો સ્વાદ પાસ્તા કરતા ક્યાંય વધુ ઊંડો અને ભારતીય મસાલાથી ભરપૂર હોય છે. જ્યાં એક તરફ તુવેરની દાળ તેને ઘટ્ટ અને મુલાયમ બનાવે છે, ત્યાં તેમાં નાખેલ ગોળ અને આમલીનું પાણી તેને ખાટો-મીઠો સ્વાદ આપે છે, જે ગુજરાતી ભોજનની ઓળખ છે.
૨. જરૂરી સામગ્રી (Ingredients)
આ વાનગીની સૌથી સારી વાત એ છે કે તેની લગભગ બધી જ સામગ્રી તમારા રસોડામાં હંમેશા હાજર હોય છે.
દાળ માટે:
-
તુવેર દાળ: ૧ કપ (બાફેલી)
-
ગોળ: ૧ નાનો ટુકડો (ગળપણ માટે)
-
આમલીનો પલ્પ: ૨ મોટી ચમચી (ખટાશ માટે)
-
સીંગદાણા: મુઠ્ઠીભર (ક્રંચી સ્વાદ માટે)
-
વઘાર માટે: ઘી, રાઈ, જીરું, હિંગ, મીઠો લીમડો, સૂકા લાલ મરચાં અને લવિંગ.
ઢોકળી માટે:
-
ઘઉંનો લોટ: ૧.૫ કપ
-
બેસન: ૨ મોટી ચમચી (વૈકલ્પિક, સ્વાદ વધારવા માટે)
-
મસાલા: હળદર, લાલ મરચું પાઉડર, મીઠું, અજમો અને થોડું તેલ (મોણ માટે).
૩. ઢોકળી તૈયાર કરવાની રીત
સૌ પ્રથમ ઢોકળીની તૈયારી કરીએ. એક મોટા વાસણમાં ઘઉંનો લોટ લો, તેમાં બેસન, મીઠું, હળદર, મરચું, અજમો અને એક ચમચી તેલ નાખો. હવે થોડું-થોડું પાણી નાખીને તેનો કઠણ લોટ બાંધી લો (જેવો આપણે પૂરી માટે બાંધીએ છીએ).
લોટને ૧૦ મિનિટ માટે ઢાંકીને રાખી દો. ત્યારબાદ લોટના લુઆ બનાવી તેને મોટી રોટલીની જેમ પાતળી વણી લો. હવે ચપ્પુની મદદથી તેને ચોરસ (Diamond shape) કે તમારી પસંદગીના આકારમાં કાપી લો. યાદ રાખો, ઢોકળીને બહુ જાડી ન રાખવી નહીંતર ચઢવામાં સમય લાગશે અને સ્વાદ પણ એટલો સારો નહીં આવે.
૪. દાળનો વઘાર અને ચઢવવાની પ્રક્રિયા
૪. દાળનો વઘાર અને ચઢવવાની પ્રક્રિયાહવે એક મોટા તપેલા કે કૂકરમાં બાફેલી તુવેરની દાળ નાખો. તેમાં જરૂર મુજબ પાણી ઉમેરો જેથી દાળ થોડી પાતળી રહે (ચઢતી વખતે ઢોકળી પાણી શોષી લે છે).
-
હવે તેમાં હળદર, મીઠું, ગોળ, આમલીનું પાણી અને સીંગદાણા નાખી દો.
-
જ્યારે દાળમાં ઉકળો આવવા લાગે, ત્યારે એક-એક કરીને ઢોકળીના ટુકડા નાખો. (ધ્યાન રાખવું: એકસાથે બધા ટુકડા ન નાખવા નહીંતર તે અંદરોઅંદર ચોંટી શકે છે).
-
તેને ધીમા તાપે ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી ચઢવા દો જ્યાં સુધી ઢોકળી નરમ ન થઈ જાય.
૫. અસલી જાદુ: શાહી વઘાર
દાળ ઢોકળીનો અસલી સ્વાદ તેના વઘારમાં છુપાયેલો છે. એક નાના પેનમાં ઘી ગરમ કરો (ઘીનો સ્વાદ તેલ કરતા વધુ સારો આવે છે). તેમાં રાઈ, જીરું અને હિંગ નાખો. હવે મીઠો લીમડો, સૂકા લાલ મરચાં અને એક ચપટી લાલ મરચું પાઉડર નાખીને તરત જ આ વઘારને ઉકળતી દાળ ઢોકળી પર રેડી દો. તેની સુગંધ આખા ઘરમાં મહેકી ઉઠશે!
૬. સ્વાસ્થ્ય માટેના ફાયદા (Health Benefits)
દાળ ઢોકળીને ‘હેલ્ધી ડાયટ’નો ભાગ કેમ માનવામાં આવે છે? તેના ઘણા કારણો છે:
૧. પ્રોટીનનો ભંડાર: તુવેરની દાળ સ્નાયુઓની મજબૂતી માટે શ્રેષ્ઠ છે.
૨. પાચનમાં સરળ: આમાં નાખેલી હિંગ અને અજમો પેટ માટે ખૂબ જ સારા હોય છે.
૩. પૌષ્ટિક ભોજન: આમાં દાળ અને અનાજ બંનેનો મેળ છે, જેનાથી લાંબા સમય સુધી ભૂખ લાગતી નથી.
૪. ઓછું તેલ: આ બનાવવામાં બહુ ઓછા તેલ કે ઘીનો ઉપયોગ થાય છે, તેથી તે વજન ઘટાડવા માંગતા લોકો માટે પણ સારું છે.
૭. પીરસવાની સાચી રીત (Serving Suggestion)
ગરમા-ગરમ દાળ ઢોકળીને ઉપરથી થોડું દેશી ઘી, ઝીણી સમારેલી કોથમીર અને ઝીણી સમારેલી ડુંગળી નાખીને પીરસો. તેની સાથે થોડો લીંબુનો રસ અને જો ઘરનું બનાવેલું અથાણું હોય, તો વાત જ કંઈક અલગ છે. ગુજરાતમાં તેને અવારનવાર છાશ સાથે ખાવામાં આવે છે.
ઓછી મહેનત, વધુ સ્વાદ
દાળ ઢોકળી એવા લોકો માટે વરદાન છે જેઓ વર્કિંગ છે અથવા જેમને એકલા રસોઈ બનાવવી પડે છે. આ બનાવવામાં મહેનત ઓછી લાગે છે અને તે પોષણથી ભરપૂર છે. તો હવે જ્યારે પણ કંઈક ‘ચટપટું અને દેશી’ ખાવાનું મન થાય, તો બહારથી જંક ફૂડ મંગાવવાને બદલે ઘરે આ પરંપરાગત વાનગી ચોક્કસ બનાવજો.
