ઈરાન સરકાર વિભાજિત છે: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું આક્રમક નિવેદન, પણ પાકિસ્તાનના કહેવાથી હુમલો રોક્યો.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી રણમેદાનમાં ફેરવાઈ રહ્યા હતા. આખું વિશ્વ ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની આશંકા સેવી રહ્યું હતું ત્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની તાજેતરની જાહેરાતે વિશ્વને થોડો હાશકારો આપ્યો છે. વર્તમાન યુદ્ધવિરામ સમાપ્ત થવાના ગણતરીના કલાકો બાકી હતા, ત્યારે ટ્રમ્પે તેને લંબાવવાની જાહેરાત કરી આક્રમક સૈન્ય કાર્યવાહી પર અસ્થાયી બ્રેક લગાવી દીધી છે.
પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અને ટ્રમ્પની શરત
આ ઘટનાક્રમમાં સૌથી મહત્વનું પાસું પાકિસ્તાનનું મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવવું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાકિસ્તાનના ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર અને વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે તેમને વ્યક્તિગત રીતે વિનંતી કરી હતી. પાકિસ્તાની નેતૃત્વએ અમેરિકાને ખાતરી આપી છે કે ઈરાન સાથેની વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ લાવવા માટે તેમને વધુ થોડા સમયની જરૂર છે. ટ્રમ્પે પોતાની શૈલીમાં લખ્યું, “અમે સમજીએ છીએ કે ઈરાની સરકાર હાલમાં આંતરિક રીતે વિભાજિત છે. જ્યાં સુધી તેમના પ્રતિનિધિઓ કોઈ નક્કર પ્રસ્તાવ સાથે ન આવે ત્યાં સુધી અમે ધીરજ રાખવા તૈયાર છીએ.”
28 ફેબ્રુઆરીથી 22 એપ્રિલ સુધીની સફર
આ સંઘર્ષની શરૂઆત 28 ફેબ્રુઆરીએ થઈ હતી જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયલે સંયુક્ત રીતે ઈરાનના કેટલાક વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલા બાદ લગભગ છ અઠવાડિયા સુધી ભીષણ યુદ્ધ ચાલ્યું. બંને પક્ષે ભારે નુકસાન થયા બાદ 8 એપ્રિલે પ્રથમ વખત યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. 11 એપ્રિલે પાકિસ્તાનની ધરતી પર બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ મળ્યા હતા, પરંતુ તે વાટાઘાટો અનિર્ણિત રહી હતી. હવે, જ્યારે યુદ્ધવિરામ પૂરો થવા આવ્યો હતો, ત્યારે ટ્રમ્પે તેને ફરીથી લંબાવીને રાજદ્વારી માર્ગ ખુલ્લો રાખ્યો છે.
સૈન્ય સજ્જતા અને નાકાબંધી યથાવત
ટ્રમ્પે ભલે યુદ્ધવિરામ લંબાવ્યો હોય, પણ તેમણે અમેરિકન સેનાને જરાય ઢીલી મૂકી નથી. તેમણે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ઈરાનની નાકાબંધી ચાલુ રહેશે. આ નાકાબંધી ઈરાનના તેલ નિકાસ અને અર્થતંત્ર માટે ગૂંગળામણ સમાન છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે, “મેં મારા સૈન્યને ભવિષ્યની કોઈપણ ઘટના માટે તૈયાર રહેવા સૂચના આપી છે. જો ઈરાન તરફથી સંતોષકારક પ્રસ્તાવ નહીં મળે, તો અમેરિકા કોઈપણ સમયે હુમલો કરવા સક્ષમ છે.”
રાજદ્વારી હિલચાલમાં ફેરફાર
આ નવી જાહેરાતને કારણે કેટલીક રાજદ્વારી મુલાકાતોમાં ફેરફાર થયો છે. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સની પાકિસ્તાન મુલાકાત હાલ પૂરતી મુલતવી રાખવામાં આવી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે અમેરિકા ઈચ્છે છે કે પહેલા ઈરાન પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરે અને પછી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટો આગળ વધે.
શાહબાઝ શરીફનો આભાર અને પાકિસ્તાનનો સ્વાર્થ
પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે આ નિર્ણયને આવકારી ટ્રમ્પનો આભાર માન્યો છે. પાકિસ્તાન માટે આ સંઘર્ષમાં શાંતિ જાળવવી અનિવાર્ય છે કારણ કે તેની પોતાની આર્થિક સ્થિતિ અને પડોશી દેશો સાથેના સંબંધો આ યુદ્ધથી પ્રભાવિત થઈ શકે તેમ છે. પાકિસ્તાન હવે ઈરાન પર દબાણ બનાવી રહ્યું છે કે તેઓ અમેરિકાની શરતો મુજબ કોઈ સર્વસંમત ઠરાવ રજૂ કરે.
શું આ કાયમી શાંતિ છે?
હાલ પૂરતું યુદ્ધ ટળી ગયું છે, પરંતુ ખતરો હજુ પણ મંડરાઈ રહ્યો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ અને ઈરાનનું આંતરિક વિભાજન આ યુદ્ધવિરામને ગમે ત્યારે તોડી શકે છે. સમગ્ર વિશ્વની નજર હવે ઈરાન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનારા આગામી પ્રસ્તાવ પર છે. જો તે પ્રસ્તાવ ટ્રમ્પને સંતોષકારક નહીં લાગે, તો મધ્ય-પૂર્વ ફરી એકવાર ધમધમી શકે છે.
