ઉનાળામાં નાકમાંથી લોહી નીકળે તો તરત શું કરવું? જાણો કારણો, બચાવ અને સાવચેતીની સંપૂર્ણ વિગત
ઉનાળાના દિવસોમાં જ્યારે ગરમ પવનો (લૂ) ફૂંકાય છે, ત્યારે હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે. આ કોરી હવા આપણા શરીર પર ઘણી રીતે અસર કરે છે, જેમાંથી એક અસર નાકની અંદરની નાજુક નસો પર થાય છે. અચાનક નાકમાંથી લોહી વહેતું જોઈને કોઈપણ વ્યક્તિ ગભરાઈ જાય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જો સાચી માહિતી હોય તો આ સ્થિતિને ઘરે જ મિનિટોમાં કાબૂમાં લઈ શકાય છે.
ગરમીમાં નાકમાંથી લોહી આવવાના મુખ્ય કારણો
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઉનાળામાં નાકમાંથી લોહી આવવા પાછળ મુખ્યત્વે નીચેના કારણો જવાબદાર હોય છે:
કોરી હવા અને ગરમી: નાકની અંદરની ચામડી (મ્યુકસ મેમ્બ્રેન) ખૂબ જ નાજુક હોય છે. ગરમ અને સૂકી હવાને કારણે આ પડ સુકાઈ જાય છે અને તેમાં તિરાડો પડે છે, જેનાથી અંદરની ઝીણી નસો ફાટી જાય છે અને લોહી નીકળવા લાગે છે.
ડિહાઇડ્રેશન (પાણીની કમી): શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટવાથી નાકની અંદરનો ભેજ પણ ઓછો થઈ જાય છે, જે નકસીર ફૂટવાનું એક મોટું કારણ છે.
તેજ ધૂપ: લાંબો સમય સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં રહેવાથી શરીરનું તાપમાન વધે છે, જેની અસર નાકની નસો પર થાય છે.
એલર્જી અને શરદી: ગરમીમાં ધૂળની ડમરીઓ અને પ્રદૂષણને કારણે એલર્જી થવાથી લોકો વારંવાર નાક સાફ કરે છે અથવા ઘસે છે, જેનાથી નસોને નુકસાન થાય છે.
નાકમાંથી લોહી આવે ત્યારે તરત જ શું કરવું? (First Aid)
જો તમારી કે તમારી આસપાસ કોઈ વ્યક્તિની નકસીર ફૂટે, તો ગભરાયા વગર નીચેના સ્ટેપ્સ અનુસરો:
સીધા બેસી જાઓ: વ્યક્તિને પલંગ કે ખુરશી પર સીધા બેસાડો. ક્યારેય પણ લોહી આવતું હોય ત્યારે સૂવું જોઈએ નહીં.
માથું આગળ ઝુકાવો: સૌથી મોટી ભૂલ લોકો એ કરે છે કે માથું પાછળની તરફ નમાવે છે. આવું કરવાથી લોહી ગળામાં કે શ્વાસનળીમાં જઈ શકે છે, જે જોખમી છે. માથું થોડું આગળની તરફ નમાવો જેથી લોહી બહાર નીકળી જાય.
નાક દબાવો: અંગૂઠા અને આંગળીની મદદથી નાકના નરમ ભાગને (નીચેથી) 5 થી 10 મિનિટ સુધી સતત દબાવી રાખો. આ દરમિયાન મોઢેથી શ્વાસ લો.
બહારનો શેક: નાકના ઉપરના ભાગ પર અને કપાળ પર ઠંડા પાણીનું પોતું અથવા બરફનો ટુકડો રૂમાલમાં લપેટીને મૂકો. ઠંડકથી નસો સંકોચાય છે અને લોહી જલ્દી બંધ થાય છે.
બચાવવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
ગરમીની આ સમસ્યાથી બચવા માટે તમારી દિનચર્યામાં આટલા ફેરફારો કરો:
1. હાઈડ્રેશન પર ભાર આપો:
દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પાણી પીવો. માત્ર પાણી જ નહીં, પણ લીંબુ શરબત, નાળિયેર પાણી, છાશ અને વરિયાળીનું શરબત જેવા ઠંડા પીણાં લેતા રહો જેથી શરીરની આંતરિક ગરમી ઓછી થાય.
2. નાકની અંદર ભેજ જાળવો:
જો તમારું નાક વારંવાર સુકાઈ જતું હોય, તો રાત્રે સૂતી વખતે નાકની અંદર થોડું ઘી અથવા નાળિયેર તેલ લગાવો. આનાથી નસકોરાંમાં ભેજ જળવાઈ રહેશે અને ચામડી ફાટશે નહીં.
3. ધૂપથી બચો:
બપોરે 12 થી 4 ના સમયમાં બહાર જવાનું ટાળો. જો જવું જ પડે તો માથે ટોપી, રૂમાલ અથવા છત્રીનો ઉપયોગ કરો. નાકને સીધી ગરમ હવા ન લાગે તેનું ધ્યાન રાખો.
4. આહારમાં સુધારો:
ખૂબ ગરમ મસાલેદાર કે તીખો ખોરાક ટાળો. દહીં, તરબૂચ, કાકડી અને લીલા શાકભાજી જેવા કુદરતી ઠંડક આપતા પદાર્થોનું સેવન વધારવું.
ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
સામાન્ય રીતે નકસીર 10-15 મિનિટમાં બંધ થઈ જાય છે, પરંતુ જો નીચે મુજબની સ્થિતિ હોય તો તરત જ ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ:
જો 20 મિનિટ પછી પણ લોહી વહેવાનું બંધ ન થાય.
જો લોહી ખૂબ જ વધારે માત્રામાં વહી રહ્યું હોય.
જો નાકમાંથી લોહી આવવાની સાથે ચક્કર આવતા હોય અથવા વ્યક્તિ બેભાન થઈ જાય.
જો કોઈ ઈજા કે અકસ્માત પછી નાકમાંથી લોહી આવવા લાગ્યું હોય.
જો અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ વાર વારંવાર આવું થતું હોય.
