શું તમારી આંખો વારંવાર સૂજી જાય છે? સાવધાન, આ હોઈ શકે છે થાઈરોઈડનો પ્રારંભિક સંકેત
આજની ભાગદોડભરી જીંદગીમાં આપણે ઘણીવાર નાની-નાની શારીરિક તકલીફોને નજરઅંદાજ કરતા હોઈએ છીએ. ખાસ કરીને જ્યારે આંખોમાં સોજો આવે (Puffy Eyes), ત્યારે આપણે તેને મોડે સુધી જાગવું, મોબાઈલનો વધુ પડતો વપરાશ અથવા તો ઊંઘની કમી માનીને ટાળી દઈએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તમારી આંખોમાં દેખાતો આ ફેરફાર કોઈ ગંભીર બીમારીનો ઈશારો કરી રહ્યો હોય? હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ અને આંખના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આંખોની આસપાસ સતત રહેતો સોજો એ થાઈરોઈડની સમસ્યાનું સૌથી પહેલું લક્ષણ હોઈ શકે છે.
થાઈરોઈડ અને આંખો વચ્ચેનો સંબંધ
થાઈરોઈડ એ ગળાના ભાગમાં આવેલી પતંગિયા આકારની એક ગ્રંથિ છે, જે આપણા શરીરમાં મેટાબોલિઝમ અને ઉર્જાના સ્તરને નિયંત્રિત કરે છે. જ્યારે આ ગ્રંથિ વધુ પડતા (હાઈપરથાઈરોઈડિઝમ) અથવા ખૂબ ઓછા (હાઈપોથાઈરોઈડિઝમ) હોર્મોન્સ બનાવવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે તેની અસર શરીરના વિવિધ અંગો પર પડે છે.
આંખોની વાત કરીએ તો, ખાસ કરીને ગ્રેવ્સ ડિસીઝ (Graves’ Disease) જેવી સ્થિતિમાં આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી આંખોની આસપાસના સ્નાયુઓ અને પેશીઓ (Tissues) પર હુમલો કરે છે. જેના કારણે આંખોની પાછળ સોજો આવે છે અને આંખો બહારની તરફ ઉપસેલી દેખાવા લાગે છે. આ સ્થિતિને ‘થાઈરોઈડ આઈ ડિસીઝ’ (TED) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આંખોમાં દેખાતા શરૂઆતી ચેતવણીરૂપ લક્ષણો
જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો વારંવાર જણાય, તો તમારે તેને ગંભીરતાથી લેવા જોઈએ:
૧. પફી આઈઝ (આંખોની નીચે સોજો): સવારે ઉઠતી વખતે આંખોની નીચે સોજો હોવો સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ જો આ સોજો આખો દિવસ જળવાઈ રહે અને મીઠું ઓછું કરવા છતાં પણ કોઈ ફરક ન પડે, તો તે થાઈરોઈડની નિશાની હોઈ શકે છે.
૨. પોપચામાં સોજો (Swollen Eyelids): જો તમારી ઉપરની કે નીચેની પાંપણો જાડી થઈ ગઈ હોય અથવા મેકઅપ કરતી વખતે તમને પાંપણો ભારે લાગતી હોય, તો તે હોર્મોનલ અસંતુલન હોઈ શકે છે. આના કારણે આંખો પૂરેપૂરી ખોલવામાં પણ તકલીફ પડી શકે છે.
૩. આંખોમાં લાલાશ અને બળતરા: કોઈપણ પ્રકારના ઈન્ફેક્શન કે એલર્જી વગર જો આંખો સતત લાલ રહેતી હોય, તેમાં રેતી ખૂંચતી હોય તેવો અનુભવ થતો હોય અથવા સતત પાણી આવતું હોય, તો તે સૂકી આંખો (Dry Eyes) અને થાઈરોઈડ હોઈ શકે છે.
૪. આંખોનું બહાર આવવું (Bulging Eyes): જ્યારે આંખોના સ્નાયુઓમાં સોજો વધે છે, ત્યારે આંખો ગોખલામાંથી બહારની તરફ ધકેલાય છે. આનાથી વ્યક્તિ હંમેશા ‘આશ્ચર્યચકિત’ હોય તેવો ચહેરો દેખાય છે. આ TED નું સૌથી ગંભીર લક્ષણ છે.
શરીરમાં દેખાતા અન્ય સહાયક લક્ષણો
માત્ર આંખો જ નહીં, થાઈરોઈડની અસર આખા શરીર પર જોવા મળે છે. જો તમને આંખોના સોજા સાથે નીચેની સમસ્યાઓ પણ હોય, તો તાત્કાલિક લોહીનો રિપોર્ટ કરાવવો જોઈએ:
-
અચાનક વજન વધવું કે ઘટવું.
-
હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા.
-
ખૂબ જ થાક અને નબળાઈ અનુભવવી.
-
વાળ ખરવાની સમસ્યા વધવી.
-
વધારે પડતી ગરમી કે ઠંડી સહન ન કરી શકવી.
નિદાન અને જરૂરી તપાસ
જો તમને શંકા હોય કે તમારી આંખોનો સોજો થાઈરોઈડને કારણે છે, તો સૌથી પહેલા એન્ડોક્રાઈનોલોજિસ્ટ (થાઈરોઈડના નિષ્ણાત) અને આઈ સ્પેશિયાલિસ્ટ (નેત્રરોગ નિષ્ણાત) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે ડોક્ટર નીચે મુજબના રિપોર્ટ કરાવવાની સલાહ આપે છે:
-
TSH (Thyroid Stimulating Hormone)
-
T3 અને T4 ટેસ્ટ
-
ગ્રેવ્સ એન્ટિબોડી ટેસ્ટ
આંખોની સંભાળ અને બચાવના ઉપાયો
-
હોર્મોન કંટ્રોલ: સૌથી મહત્વનું પગલું એ છે કે દવાઓ દ્વારા થાઈરોઈડના સ્તરને સામાન્ય રાખવું.
-
આહારમાં ફેરફાર: ખોરાકમાં મીઠા (Sodium) નું પ્રમાણ ઘટાડવું, કારણ કે વધુ પડતું મીઠું શરીરમાં પાણી રોકી રાખે છે અને સોજો વધારે છે.
-
ધુમ્રપાનનો ત્યાગ: સિગારેટ પીવાથી થાઈરોઈડ આઈ ડિસીઝની સમસ્યા ઘણી ઝડપથી વણસે છે. ધુમ્રપાન કરનારાઓમાં દવાની અસર પણ ધીમી થાય છે.
-
આંખના ટીપાં: આંખોમાં રહેતી બળતરા અને શુષ્કતા ઘટાડવા માટે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ ‘લુબ્રિકેટિંગ આઈ ડ્રોપ્સ’ નો ઉપયોગ કરો.
-
સૂવાની રીત: સૂતી વખતે માથા નીચે બે ઓશીકા રાખવા, જેથી ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે આંખો પાસે પ્રવાહી જમા ન થાય અને સવારે સોજો ઓછો રહે.
