ઈરાનની તેલ પ્રતિબંધ હટાવવાની શરત ટ્રમ્પે ઠુકરાવી, કહ્યું- આ અમેરિકાની મજાક છે
મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવાના વૈશ્વિક પ્રયાસોને રવિવારે ત્યારે મોટો આંચકો લાગ્યો જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા વળતા પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો. ટ્રમ્પે અત્યંત આક્રમક અંદાજમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાનની શરતો અમેરિકાના હિતમાં નથી અને તે “સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય” છે. આ ઘટનાક્રમ બાદ બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધની સંભાવનાઓ વધુ પ્રબળ બની છે.
ટ્રમ્પનો આક્રોશ: “47 વર્ષની રમત હવે પૂરી થશે”
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર રવિવારે સવારે ટ્રમ્પે એક પછી એક અનેક પોસ્ટ કરીને ઈરાની નેતૃત્વ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે ઈરાનની વાતચીત કરવાની પદ્ધતિને “વિલંબની રમત” ગણાવી હતી. ટ્રમ્પે લખ્યું, “ઈરાન છેલ્લા 47 વર્ષથી અમેરિકા અને સમગ્ર વિશ્વને મૂર્ખ બનાવી રહ્યું છે. તેઓ હંમેશા સમય પસાર કરવાની નીતિ અપનાવે છે જેથી તેઓ પોતાનો એજન્ડા પૂરો કરી શકે. તેઓએ આપણા મહાન દેશની મજાક ઉડાવી છે, પરંતુ હવે તે સહન કરવામાં આવશે નહીં.”
ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વોશિંગ્ટન હવે ઈરાન સાથે કોઈ પણ પ્રકારની ‘નરમ’ સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી. ટ્રમ્પે ઉમેર્યું કે ઈરાન હંમેશા ‘આજે નહીં, કાલે’ કહીને નિર્ણયોને લંબાવતું આવ્યું છે, જે હવે ઇતિહાસ બની જશે.
ઓબામા પ્રશાસન પર ગંભીર આરોપો
પોતાના સંબોધનમાં ટ્રમ્પે માત્ર ઈરાન જ નહીં, પણ અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા પર પણ નિશાન સાધ્યું હતું. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન આજે જે શક્તિશાળી બન્યું છે, તેની પાછળ ઓબામાની નબળી વિદેશ નીતિ જવાબદાર છે.
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે, “જ્યારે બરાક હુસૈન ઓબામા સત્તામાં હતા, ત્યારે ઈરાનને તેની સૌથી મોટી તક મળી હતી. ઓબામાએ માત્ર ઈરાન પ્રત્યે નરમાઈ જ નહોતી દાખવી, પણ એક પ્રકારે તેમનો પક્ષ લીધો હતો. આ પ્રક્રિયામાં આપણા સૌથી જૂના અને વિશ્વાસુ સાથી ઇઝરાયલને એકલું પાડી દેવામાં આવ્યું હતું. ઓબામાએ ઈરાન પરથી અંકુશ હટાવીને તેમને આર્થિક અને સૈન્ય રીતે ફરીથી બેઠા થવાની તક આપી હતી.”
ઈરાનનો પ્રસ્તાવ: શાંતિ કે નવી શરત?
પાકિસ્તાન દ્વારા મધ્યસ્થી કરીને અમેરિકા સુધી પહોંચાડવામાં આવેલા ઈરાનના પ્રસ્તાવમાં કેટલીક એવી શરતો હતી જે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને ખટકી રહી છે. ઈરાની સમાચાર એજન્સી ‘તસ્નીમ’ મુજબ, તેહરાને માંગ કરી હતી કે:
-
યુદ્ધ વિરામ: લેબનોન સહિતના તમામ મોરચે ઈઝરાયલના હુમલાઓ તાત્કાલિક રોકવામાં આવે.
-
પ્રતિબંધોમાં મુક્તિ: યુએસ ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ (OFAC) ઈરાની તેલના વેચાણ પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને ઓછામાં ઓછા 30 દિવસ માટે હટાવી લે.
-
પરમાણુ સામગ્રી: બદલામાં ઈરાને તેના સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને ઘટાડવાની અને વધારાની સામગ્રી ત્રીજા દેશમાં મોકલવાની તૈયારી બતાવી હતી.
જોકે, અમેરિકી વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે 30 દિવસની તેલના વેચાણની છૂટ ઈરાનને અબજો ડોલરની કમાણી કરાવી શકે છે, જેનો ઉપયોગ તે ફરીથી હથિયારો બનાવવા માટે કરી શકે છે.
ભવિષ્યની રણનીતિ
મધ્ય પૂર્વમાં ઈઝરાયલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં ઈરાન સીધું સામેલ થવાની તૈયારીમાં છે. ટ્રમ્પના આ કડક વલણ બાદ હવે એવી ભીતિ સેવાઈ રહી છે કે અમેરિકા ઈરાન પર વધુ આર્થિક દબાણ લાવશે અથવા સૈન્ય કાર્યવાહીનો માર્ગ પસંદ કરશે. વિશ્વના અન્ય દેશો અત્યારે ‘રાહ જુઓ અને જુઓ’ની સ્થિતિમાં છે, પરંતુ ટ્રમ્પના શબ્દોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમેરિકા હવે નમતું જોખવા તૈયાર નથી.
