“ટ્રમ્પનો આખો કાર્યકાળ એક થેરાપી સેશન છે” – ઈરાની દૂતાવાસનો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ પર તીખો પ્રહાર
વૈશ્વિક રાજકારણમાં અત્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો તેજાબી વળાંક પર છે. ઈરાન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા શાંતિ પ્રસ્તાવના નવા ડ્રાફ્ટને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફગાવી દેતા બંને દેશો વચ્ચેના વિવાદે નવું રૂપ ધારણ કર્યું છે. આ ઘટનાક્રમ પર ભારત અને ઘાના સ્થિત ઈરાની દૂતાવાસોએ અત્યંત આકરા અને કટાક્ષભર્યા નિવેદનો જારી કર્યા છે, જેમાં ટ્રમ્પની કાર્યશૈલીને “મલ્ટી-બિલિયન ડોલર થેરાપી સેશન” ગણાવવામાં આવી છે.
શું હતો ઈરાનનો નવો પ્રસ્તાવ?
અમેરિકાએ ઈરાન સામે ૧૪ મુદ્દાનો એક પ્લાન રજૂ કર્યો હતો, જેને ઈરાને અગાઉ જ ફગાવી દીધો હતો. તેના જવાબમાં ઈરાને પોતાનો એક નવો ડ્રાફ્ટ વોશિંગ્ટનને મોકલ્યો હતો. ઈરાની દૂતાવાસના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રસ્તાવ ઈરાનના મૂળભૂત અધિકારો અને સાર્વભૌમત્વ પર આધારિત છે.
ઈરાનના પ્રસ્તાવની મુખ્ય શરતો:
યુદ્ધનું વળતર: અમેરિકાએ અત્યાર સુધી થયેલા સૈન્ય અને આર્થિક નુકસાન માટે ઈરાનને વળતર (Reparations) ચૂકવવું પડશે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: આ વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગ પર ઈરાનની સંપૂર્ણ સત્તા અને સાર્વભૌમત્વ સ્વીકારવું પડશે.
જપ્ત સંપત્તિની મુક્તિ: અમેરિકાએ ઈરાનના અબજો ડોલરના એસેટ્સ અને જે સંપત્તિ જપ્ત કરી છે, તેને તાત્કાલિક મુક્ત કરવી પડશે.
પ્રતિબંધોનો અંત: ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા તમામ આર્થિક અને લશ્કરી પ્રતિબંધો હટાવવા પડશે.
ઈરાનનું કહેવું છે કે જો તેઓ અમેરિકાનો પ્લાન સ્વીકારી લેત, તો તેનો અર્થ એ થાત કે તેહરાન (ઈરાન) ટ્રમ્પની અતાર્કિક માંગણીઓ અને લાલચ સામે આત્મસમર્પણ કરી રહ્યું છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા અને ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પોસ્ટ
ઈરાનનો આ પ્રસ્તાવ મળતા જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે લખ્યું, “મેં હમણાં જ ઈરાનના કહેવાતા પ્રતિનિધિઓનો જવાબ વાંચ્યો છે. મને તે જરાય પસંદ નથી આવ્યો, બિલકુલ મંજૂર નથી!” ટ્રમ્પના આ ટૂંકા અને આકરા જવાબથી રાજદ્વારી વર્તુળોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. ઈરાનના સરકારી બ્રોડકાસ્ટર IRIB એ કહ્યું કે ટ્રમ્પની ‘ના’ એ સાબિત કરે છે કે અમેરિકા માત્ર પોતાની શરતો જ થોપવા માંગે છે.
ઈરાની દૂતાવાસનો વળતો પ્રહાર: “માનસિક સારવારની જરૂર”
ઘાના સ્થિત ઈરાની દૂતાવાસે ટ્રમ્પ પર જે રીતે કટાક્ષ કર્યો છે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. દૂતાવાસે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, ટ્રમ્પ દાવો કરે છે કે તેમણે પ્રસ્તાવ ‘વાંચ્યો’ છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે તેનો અસલી સાર તેમના માટે હજુ પણ એક રહસ્ય છે. તેઓ આ વિષયને સમજ્યા વગર જ નકારી રહ્યા છે કારણ કે તેમને માત્ર વૈશ્વિક ધ્યાન આકર્ષિત કરવામાં રસ છે.
સૌથી વિવાદાસ્પદ કટાક્ષ કરતા દૂતાવાસે કહ્યું કે, “વ્હાઇટ હાઉસના આંતરિક સૂત્રો પણ પુષ્ટિ કરે છે કે ટ્રમ્પનો આખો કાર્યકાળ માત્ર એક ‘મલ્ટી-બિલિયન ડોલર થેરાપી સેશન’ છે. આ એક એવી માનસિક સારવાર છે જે તેમને તેમના બાળપણના દિવસોમાં ક્યારેય મળી શકી નહોતી.” આ નિવેદન સીધું જ ટ્રમ્પના વ્યક્તિત્વ અને તેમની નેતૃત્વ ક્ષમતા પર આંગળી ચીંધે છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: વિવાદનું કેન્દ્ર
ઈરાન માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પરનો અધિકાર એ અસ્તિત્વની લડાઈ છે. વિશ્વનો લગભગ ૨૦% તેલ પુરવઠો આ સાંકડા માર્ગે પસાર થાય છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે આ વિસ્તારમાં અમેરિકી સૈન્યની દખલગીરી બંધ થાય. જોકે, અમેરિકા આ માર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગ ગણાવે છે અને ત્યાં પોતાની પકડ છોડવા તૈયાર નથી. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ કોઈપણ કરારમાં આ મુદ્દે બાંધછોડ કરશે નહીં.
શું હવે યુદ્ધની શક્યતા છે?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અત્યારે વાતચીતનો માર્ગ લગભગ બંધ થઈ ગયો હોય તેવું લાગે છે. બંને પક્ષો પોતપોતાની શરતો પર અડગ છે. ઈરાન માને છે કે ટ્રમ્પ માત્ર ‘હેડલાઇન્સ’ બનાવવા માટે આ સંઘર્ષને ખેંચી રહ્યા છે, જ્યારે અમેરિકા ઈરાનને આર્થિક રીતે નબળું પાડીને તેને નમવા મજબૂર કરવા માંગે છે.
રાજદ્વારી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થી દ્વારા કોઈ નવો રસ્તો નહીં નીકળે, તો આ ‘શબ્દયુદ્ધ’ ગમે ત્યારે અસલી સૈન્ય સંઘર્ષમાં ફેરવાઈ શકે છે. ઈરાની દૂતાવાસની આકરા શબ્દોની પ્રતિક્રિયા એ વાતનો પુરાવો છે કે હવે બંને પક્ષો વચ્ચે સન્માનજનક સમજૂતી માટેની જગ્યા બહુ ઓછી બચી છે.
