વૈશ્વિક ઊર્જા કટોકટી: યુદ્ધની અસર ઘટાડવા દુનિયાભરના દેશોએ લગાવ્યા આકરા પ્રતિબંધો
ઈરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની (Strait of Hormuz) બંધ થવાને કારણે આજે સમગ્ર વિશ્વ એક ભયાનક ઊર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. તેલ અને ગેસના પુરવઠામાં અવરોધ આવતા મોંઘવારી આસમાને પહોંચી છે. આ કટોકટી સામે ટકી રહેવા માટે ભારત સહિત 60થી વધુ દેશોએ લગભગ 200 જેટલી નવી નીતિઓ અને પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા છે.
ભારતની સ્થિતિ: જનતાને બચતની અપીલ અને સબસિડીનો સહારો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને આ મુશ્કેલ સમયમાં સાથ આપવા અપીલ કરી છે. તેમણે બળતણનો વપરાશ ઘટાડવા, પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટનો ઉપયોગ કરવા અને બિનજરૂરી વિદેશ યાત્રા ટાળવા જણાવ્યું છે.
ખેતીમાં પરિવર્તન: ખેડૂતોને કેમિકલ ફર્ટિલાઇઝરને બદલે પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવા વિનંતી કરાઈ છે.
ભાવ પર નિયંત્રણ: સરકારે તેલ કંપનીઓનું નુકસાન વેઠીને પણ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
ગેસ સપ્લાય: સામાન્ય ઘરોમાં રસોઈ ગેસ મળે તે માટે ખાતરના કારખાનાઓમાં ગેસનો સપ્લાય 30% સુધી ઘટાડી દેવામાં આવ્યો છે.
એશિયાઈ દેશોના આકરા નિર્ણયો
એશિયાના અનેક દેશોમાં સ્થિતિ ગંભીર છે અને ત્યાંની સરકારોએ અનોખા રસ્તા અપનાવ્યા છે:
ફિલિપાઇન્સ: અહીં બળતણ બચાવવા માટે અઠવાડિયામાં માત્ર 4 દિવસ જ ઓફિસ ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
થાઈલેન્ડ: સરકારી ફંડ ખતમ થતા ડીઝલ પરની સબસિડી બંધ કરી દેવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાન: અહીં મોંઘવારીએ રેકોર્ડ તોડ્યા છે. પેટ્રોલની કિંમત 414 પાકિસ્તાની રૂપિયા ને પાર કરી ગઈ છે. સ્કૂલ-કોલેજો બે અઠવાડિયા માટે બંધ કરવી પડી હતી.
નેપાળ: ગેસનો સ્ટોક લાંબો સમય ચાલે તે માટે હવે ગેસ સિલિન્ડર અડધા જ ભરીને (7.1 કિલો) આપવામાં આવે છે.
બાંગ્લાદેશ: ઈંધણ ડેપો પર સેના તૈનાત કરવી પડી છે અને ગેસના ભાવમાં 900% થી 1500% જેટલો તોતિંગ વધારો થયો છે.
વૈશ્વિક સ્તરે લેવાયેલા મોટા પગલાં
માત્ર એશિયા જ નહીં, પણ વિકસિત દેશો પણ આ સંકટમાંથી બચી શક્યા નથી:
જાપાન: મિડલ ઈસ્ટમાંથી સપ્લાય બંધ થતા જાપાનને અમેરિકાથી મોંઘું તેલ મંગાવવાની ફરજ પડી છે.
ચીન: પોતાના દેશમાં અછત ન સર્જાય તે માટે ચીને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ખાતરની નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે.
અમેરિકા: અહીં પણ પેટ્રોલના ભાવ વધતા કેટલીક એરલાઈન્સે ઓપરેશન બંધ કર્યા છે. સ્થિતિ સુધારવા અમેરિકા તેના વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (SPR) માંથી 172 મિલિયન બેરલ તેલ બહાર પાડશે.
યુરોપ: ગેસની અછતને પહોંચી વળવા જર્મની અને ઇટાલી જેવા દેશોએ પર્યાવરણના જોખમે પણ બંધ પડેલા કોલસાના પ્લાન્ટ ફરી શરૂ કર્યા છે.
ભવિષ્યનું જોખમ: શું થશે આગળ?
નિષ્ણાતો અને UNDP ના મતે, જો હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની ટૂંક સમયમાં નહીં ખુલે, તો એશિયા-પેસિફિક વિસ્તારને અંદાજે 29.9 લાખ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ શકે છે. આવનારા દિવસોમાં માત્ર પેટ્રોલ જ નહીં, પણ વીજળી, ઇન્ટરનેટ અને ટ્રાન્સપોર્ટ પણ મોંઘા થઈ શકે છે. અત્યારે સમગ્ર વિશ્વ ‘વેઇટ એન્ડ વોચ’ ની સ્થિતિમાં છે અને દરેક દેશ પોતાના સંસાધનો બચાવવા મથી રહ્યો છે.
