અમેરિકાનો આ સુપર હિટ પેન્શન પ્લાન જોઈને તમે પણ ચોંકી જશો! જાણો નિવૃત્તિ પછી ત્યાં કેવી રીતે વરસે છે ડોલર
સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી માન્યતા કે ધારણા પ્રવર્તે છે કે નિવૃત્તિ (રીટાયરમેન્ટ) પછી પેન્શન અને આર્થિક સુરક્ષા આપવાની પ્રથા માત્ર ભારત કે એશિયાઈ દેશો પૂરતી જ સીમિત છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા તદ્દન અલગ છે. વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશ ગણાતા સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા (USA) માં પણ સરકારી કર્મચારીઓ માટે નિવૃત્તિ પછી સન્માનજનક જીવન જીવવા માટે એક અત્યંત મજબૂત, કાનૂની અને નાણાકીય માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. અમેરિકન સંઘીય પ્રણાલી (Federal System) તેના સરકારી કર્મચારીઓ માટે ખાસ પેન્શન કાયદા, આધુનિક રોકાણ યોજનાઓ અને સામાજિક સુરક્ષા કાર્યક્રમો (સોશિયલ સિક્યોરિટી) ના સમન્વયથી એક સુવ્યવસ્થિત નિવૃત્તિ લાભ પૂરો પાડે છે.
અમેરિકન સરકારી પેન્શનની બે મુખ્ય પ્રણાલીઓ
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સરકારી કર્મચારીઓનું પેન્શન મુખ્યત્વે બે ઐતિહાસિક પ્રણાલીઓ દ્વારા સંચાલિત થાય છે:
૧. સિવિલ સર્વિસ રીટાયરમેન્ટ સિસ્ટમ (CSRS)
આ અમેરિકાની જૂની પેન્શન સિસ્ટમ છે, જેની શરૂઆત વર્ષ ૧૯૨૦ માં કરવામાં આવી હતી. આ યોજના મુખ્યત્વે તેવા વરિષ્ઠ કર્મચારીઓ પર લાગુ થાય છે જેઓ ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૮૪ પહેલાં સંઘીય (ફેડરલ) સેવામાં જોડાયા હતા.
૨. ફેડરલ એમ્પ્લોઇઝ રીટાયરમેન્ટ સિસ્ટમ (FERS)
બદલાતા સમય અને આર્થિક સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકન સરકારે વર્ષ ૧૯૮૬ માં એક નવો કાયદો પસાર કર્યો, જેને ‘ફેડરલ એમ્પ્લોઇઝ રીટાયરમેન્ટ સિસ્ટમ’ (FERS) નામ આપવામાં આવ્યું. આ નવી પ્રણાલી સત્તાવાર રીતે ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૮૭ થી અમલમાં આવી છે. આજે યુએસ ગવર્મેન્ટમાં નિયુક્ત થતા લગભગ તમામ નવા નાગરિક કર્મચારીઓ ફરજિયાતપણે આ જ FERS માળખા હેઠળ આવે છે.
FERS નું ત્રિ-સ્તરીય પેન્શન માળખું (3-Tier Pension Structure)
અમેરિકાની વર્તમાન સંઘીય પેન્શન પ્રણાલીને ફાઇનાન્સ જગતમાં ‘થ્રી-ટાયર રીટાયરમેન્ટ સિસ્ટમ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ નામ એટલા માટે આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી કોઈ એક સ્ત્રોતમાંથી નહીં, પરંતુ ત્રણ અલગ-અલગ નાણાકીય માધ્યમો દ્વારા લાભ મળે છે:
પ્રથમ સ્તર: મૂળભૂત લાભ યોજના (Basic Benefit Plan)
આ ઘટક પરંપરાગત માસિક પેન્શન અથવા વાર્ષિકી (Annuity) ની જેમ કામ કરે છે. આ પેન્શનની ગણતરી કરવા માટે એક ખાસ ફોર્મ્યુલા વાપરવામાં આવે છે, જેને “હાઈ-૩ એવરેજ સેલરી” (High-3 Average Salary) કહે છે. આમાં કર્મચારીની સમગ્ર નોકરી દરમિયાન જે સતત ૩ વર્ષમાં તેનો પગાર સૌથી વધુ રહ્યો હોય, તેની સરેરાશ કાઢવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, કર્મચારીએ જેટલા વર્ષ સેવા આપી હોય તે વર્ષોની સંખ્યા અને આ સરેરાશ પગારના આધારે પેન્શન નક્કી થાય છે. સામાન્ય રીતે, કર્મચારીને સેવાના પ્રત્યેક વર્ષ દીઠ તેના સરેરાશ પગારના આશરે ૧ ટકા જેટલું આજીવન માસિક પેન્શન મળે છે.
દ્વિતીય સ્તર: સામાજિક સુરક્ષા (Social Security)
જૂની પેન્શન પ્રણાલીઓ કરતાં વિપરીત, નવી FERS સિસ્ટમ હેઠળ આવતા તમામ સંઘીય કર્મચારીઓ અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય ‘સામાજિક સુરક્ષા વહીવટી કાર્યક્રમ’ (Social Security Administration) માં પણ ફરજિયાત પોતાનું યોગદાન આપે છે. તેમની નોકરી દરમિયાન દર મહિને તેમના પગારમાંથી સોશિયલ સિક્યોરિટી ટેક્સ કાપવામાં આવે છે. નિવૃત્તિ પછી, આ કર્મચારીઓ તેમની નિયમિત સરકારી ફેડરલ પેન્શન ઉપરાંત આ રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા નિવૃત્તિ લાભ મેળવવા માટે પણ કાયદેસર હકદાર બને છે. આમ, તેમને ડબલ સુરક્ષા મળે છે.
તૃતીય સ્તર: થ્રિફ્ટ સેવિંગ્સ પ્લાન (Thrift Savings Plan – TSP)
અમેરિકન પેન્શન પ્રણાલીનો ત્રીજો અને સૌથી આધુનિક સ્તંભ ‘થ્રિફ્ટ સેવિંગ્સ પ્લાન’ (TSP) છે. આ યોજના ભારતમાં અમલી નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) અથવા અમેરિકાના ખાનગી ક્ષેત્રમાં લોકપ્રિય એવા 401(K) રીટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ જેવી જ છે.
આ એક પ્રકારનું રોકાણ ખાતું (Investment Account) છે, જેમાં સરકારી કર્મચારી પોતાના માસિક પગારનો એક નિશ્ચિત હિસ્સો સ્વેચ્છાએ જમા કરાવે છે. કર્મચારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અમેરિકન સરકાર પણ કર્મચારીના મૂળ પગારના ૧ ટકા રકમ પોતાની તરફથી આ ખાતામાં આપોઆપ જમા કરે છે, અને તે ઉપરાંત કર્મચારીના યોગદાનના ૫ ટકા સુધીનું મેચિંગ કન્ટ્રીબ્યુશન (સમાન ફાળો) પણ આપે છે. આ નાણાંનું રોકાણ બજાર આધારિત જુદા-જુદા ફંડોમાં થાય છે, જેથી સમય જતાં કમ્પાઉન્ડિંગ ઇફેક્ટ અને માર્કેટ રિટર્નના કારણે નિવૃત્તિના સમયે કર્મચારી પાસે એક બહુ મોટું ફંડ (ભંડોળ) તૈયાર થઈ જાય છે.
સેના અને રાજ્ય સ્તરના કર્મચારીઓ માટે અલગ વ્યવસ્થા
સંઘીય નાગરિક કર્મચારીઓ સિવાય, અમેરિકામાં સૈન્ય દળો (આર્મી, નેવી, એરફોર્સ) ના જવાનો અને રાજ્ય સ્તરના કર્મચારીઓ માટે વહીવટી અનુકૂળતા મુજબ અલગ રીટાયરમેન્ટ પ્રણાલીઓ વિકસાવવામાં આવી છે:
-
મિલિટરી રીટાયરમેન્ટ (Military Retirement): અમેરિકન સેનાના જવાનોને મળતા નિવૃત્તિ લાભો સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછી ૨૦ વર્ષની સક્રિય સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી શરૂ થઈ જાય છે. દેશ માટે આપેલા યોગદાન બદલ તેમને વિશેષ તબીબી અને નાણાકીય ભથ્થાઓ પણ મળે છે.
-
રાજ્ય કક્ષાના કર્મચારીઓ: અમેરિકાના વિવિધ રાજ્યોમાં ફરજ બજાવતા સરકારી શિક્ષકો, પોલીસ અધિકારીઓ, ફાયર ફાઇટર્સ અને અન્ય સ્થાનિક સરકારી કર્મચારીઓ જે-તે રાજ્યની વિશિષ્ટ ‘પબ્લિક એમ્પ્લોઇઝ રીટાયરમેન્ટ સિસ્ટમ’ (PERS) ના દાયરામાં આવે છે. દરેક રાજ્ય પોતાની આર્થિક સ્થિતિ મુજબ આ પેન્શનના નિયમો નક્કી કરે છે.
