શું અમેરિકા ફરી કરશે ઈરાન પર હુમલો? ચીનથી પરત ફર્યા બાદ હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આપ્યા આ સંકેતો
વૈશ્વિક રાજકારણ અને મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાવા લાગ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાની મહત્વપૂર્ણ ચીનની મુલાકાત પૂરી કરીને સ્વદેશ પરત ફર્યા છે, પરંતુ તેમની વાપસીની સાથે જ ઈરાન પર લશ્કરી કાર્યવાહી કરવાનો એક બહુ મોટો પડકાર તેમની સામે આવીને ઊભો રહી ગયો છે. ઈરાનનો વિવાદાસ્પદ પરમાણુ કાર્યક્રમ અને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે એવા સંકેતો મળી રહ્યા છે કે અમેરિકા ઈરાન વિરુદ્ધ ફરી એકવાર સૈન્ય કાર્યવાહી (US Military Action) શરૂ કરી શકે છે. આ સંભવિત હુમલાને લઈને પશ્ચિમી મીડિયા અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારે ચર્ચાઓ જાગી છે.
શું છે ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’?
અમેરિકાના પ્રતિષ્ઠિત અખબાર ‘દ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ’ (The New York Times) ના એક સનસનાટીપૂર્ણ અહેવાલ અનુસાર, રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વરિષ્ઠ સૈન્ય અને રાજદ્વારી સલાહકારોએ ઈરાન વિરુદ્ધ સંભવિત લશ્કરી હુમલાની એક સંપૂર્ણ અને નવી બ્લુ પ્રિન્ટ (યોજના) તૈયાર કરી લીધી છે. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જો રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પને એવું લાગશે કે ઈરાન સાથેની કૂટનીતિ અને વાતચીતના તમામ રસ્તાઓ હવે સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા છે અને તે નિષ્ફળ સાબિત થયા છે, તો અમેરિકા કોઈપણ ક્ષણે ઈરાન પર હવાઈ અને મિસાઈલ હુમલા શરૂ કરી શકે છે.
પેન્ટાગન (અમેરિકાનું રક્ષણ મંત્રાલય) ના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ (Operation Epic Fury) ને ફરીથી સક્રિય કરવાની તડામાર તૈયારીઓ કરી રહ્યા છે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, ગયા મહિને જ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ દ્વારા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ની જાહેરાત કરવામાં આવ્યા બાદ આ સૈન્ય ઓપરેશન પર અસ્થાયી રૂપે રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. પરંતુ હવે બદલાયેલી પરિસ્થિતિને જોતા, સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ઓપરેશનને કોઈ નવા ગુપ્ત નામ સાથે ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં ફરીથી લોન્ચ કરવામાં આવી શકે છે.
ટ્રમ્પે ઈરાનનો શાંતિ પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો
જો કે, વ્હાઇટ હાઉસ અને પેન્ટાગન તરફથી સૈન્ય તૈયારીઓ પૂરી હોવા છતાં, રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે હજુ સુધી ઈરાન પર હુમલો કરવાનો આખરી અને અંતિમ નિર્ણય લીધો નથી. પરંતુ તેમના તાજેતરના નિવેદનો પરથી સ્પષ્ટ દેખાય છે કે તેઓ ઈરાન પ્રત્યે નરમ વલણ અપનાવવાના મૂડમાં બિલકુલ નથી. ચીનની રાજધાની બેઇજિંગથી વોશિંગ્ટન પરત ફરતી વખતે પોતાના સત્તાવાર વિમાન ‘એર ફોર્સ વન’ (Air Force One) માં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા ટ્રમ્પે ઈરાન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા તાજેતરના શાંતિ પ્રસ્તાવને સદંતર ફગાવી દીધો હતો.
પોતાના આગવા અને કડક અંદાજમાં ટ્રમ્પે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, “મેં ઈરાન તરફથી આવેલો એ શાંતિ પ્રસ્તાવ જોયો છે. મારો એક સીધો નિયમ છે કે જો મને કોઈ પ્રસ્તાવની પહેલી લાઈન જ પસંદ ન આવે, તો હું આખો પ્રસ્તાવ કચરાપેટીમાં ફેંકી દઉં છું.” ટ્રમ્પના આ આકરા વલણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઈરાન દ્વારા આપવામાં આવેલી શરતો અથવા શાંતિની અપીલ અમેરિકાને મંજૂર નથી અને હોર્મુઝ સંકટ ઉકેલાવાને બદલે વધુ ઘેરું બની રહ્યું છે.
શી જિનપિંગ સાથેની બેઠકમાં પણ ગુંજ્યો ઈરાનનો મુદ્દો
રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે પત્રકારો સમક્ષ એ વાતની પણ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી હતી કે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે બેઇજિંગમાં યોજાયેલી તેમની દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં પણ ઈરાનનો મુદ્દો પ્રમુખતાથી ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. ચીન અને ઈરાન વચ્ચેના મજબૂત વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો જગજાહેર છે, તેથી આ બેઠક ઘણી મહત્વની માનવામાં આવતી હતી.
જો કે, ટ્રમ્પે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે તેમણે ચીનના રાષ્ટ્રપતિને ઈરાન પર દબાણ લાવવા માટે કોઈ ખાસ વિનંતી કે આજીજી કરી નથી. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકા પોતાના દમ પર ઈરાનના પરમાણુ જોખમ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પર થઈ રહેલા જોખમોને પહોંચી વળવા માટે સક્ષમ છે.
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની અને વૈશ્વિક સંકટ
તમને જણાવી દઈએ કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) સમગ્ર વિશ્વ માટે આર્થિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે. દુનિયાભરમાંથી પસાર થતા કાચા તેલ (Crude Oil) નો લગભગ પાંચમો ભાગ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ઈરાન અવારનવાર આ માર્ગને બંધ કરવાની અથવા ત્યાંથી પસાર થતા પશ્ચિમી દેશોના તેલના ટેન્કરોને જપ્ત કરવાની ધમકી આપતું રહ્યું છે.
જો અમેરિકા ઈરાન પર ફરીથી લશ્કરી હુમલો કરે છે, તો ઈરાન વળતા પ્રહાર તરીકે આ દરિયાઈ માર્ગને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરી શકે છે. જો આવું થશે તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી જશે અને સમગ્ર દુનિયામાં આર્થિક મંદી તેમજ મોંઘવારીનું નવું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. હવે આખી દુનિયાની નજર વ્હાઇટ હાઉસ પર ટકેલી છે કે ટ્રમ્પ આગામી દિવસોમાં ઈરાન મુદ્દે કયો આખરી નિર્ણય લે છે.
