ભારતીય રૂપિયો ICUમાં, તો મલેશિયા, થાઈલેન્ડ અને પાકિસ્તાનની કરન્સી કેવી રીતે મારી રહી છે કુલાંચો?
સામાન્ય રીતે એવો આર્થિક નિયમ છે કે જ્યારે કોઈ દેશની અર્થવ્યવસ્થા સુપરફાસ્ટ સ્પીડથી દોડી રહી હોય, ત્યારે તેનું ચલણ (કરન્સી) પણ મજબૂત રીતે ઊભું રહે છે. પરંતુ ભારતીય રૂપિયાના કિસ્સામાં આ લોજિક તદ્દન ઊલટું સાબિત થઈ રહ્યું છે. એક તરફ ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર (GDP Growth) ચીન કરતાં પણ ઝડપી છે, તો બીજી તરફ ડોલર સામે રૂપિયો સતત ઘૂંટણ ટેકી રહ્યો છે. વૈશ્વિક બજારના બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે રૂપિયાની આ સ્થિતિ અત્યારે ભારે ચર્ચાનો વિષય બની છે.
૧૨ વર્ષમાં રૂપિયો કેટલો લપસ્યો?
આજે સ્થિતિ એ છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ૧૨ વર્ષના શાસનકાળ દરમિયાન રૂપિયો ૫૮.૯૪ થી લપસીને પ્રતિ ડોલર આશરે ૯૬ ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. આ ગણતરીએ રૂપિયામાં કુલ ૬૨.૩૩% નો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે. જો કે, રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડાનો ઇતિહાસ નવો નથી; અગાઉ મનમોહન સિંહના ૧૦ વર્ષના શાસનમાં પણ રૂપિયો ૩૧.૬૫% ગગડ્યો હતો.
પરંતુ સૌથી વધુ હેરાન કરનારી બાબત એ છે કે જ્યારે ભારતનો રૂપિયો વર્ષ દર વર્ષ નબળો પડી રહ્યો છે, ત્યારે આપણી આસપાસના અનેક એશિયન દેશોના ચલણ ડોલર સામે મજબૂતાઈથી ટકી રહ્યા છે. ચાલો સમજીએ કે આ પાડોશી દેશોની તિજોરીમાં એવું તે કયું આર્થિક ચક્ર ચાલી રહ્યું છે જે ભારત પાસે ખૂટી રહ્યું છે.
એશિયન દેશોની કરન્સીના સક્સેસ મોડલ પર એક નજર
જ્યારે ભારતીય રૂપિયો દબાણ હેઠળ છે, ત્યારે અન્ય એશિયન દેશોએ પોતાની આર્થિક નીતિઓના જોરે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની કરન્સીને મજબૂત બનાવી છે.
મલેશિયાનો રિંગિટ: વિદેશી રોકાણકારોનો નવો ક્રશ
જ્યાં તાજેતરના સમયમાં ભારતનો રૂપિયો ૪.૪૦% તૂટ્યો, ત્યાં મલેશિયાનો રિંગિટ ૯.૨૫% મજબૂત થઈને સાત વર્ષની સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચી ગયો. મલેશિયાની આ લાંબી છલાંગ પાછળ તેનું કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસ (આવક વધારે, ખર્ચ ઓછો), મજબૂત સ્થાનિક બજાર અને વર્ષ ૨૦૨૫ માં રહ્યો ૪.૯% નો શાનદાર જીડીપી ગ્રોથ છે. અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા ટ્રેડ વોરનો મલેશિયાએ ભરપૂર ફાયદો ઉઠાવ્યો છે. તેણે ચીન, યુરોપિયન યુનિયન અને મિડલ-ઈસ્ટ સાથે મુક્ત વ્યાપાર કરારો (FTA) કર્યા, જેના કારણે વિદેશી રોકાણ (FDI) ની એવી પૂર આવી કે ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં રોકાણ ૧.૬ અબજથી સીધું ૮.૫ અબજ રિંગિટ પર પહોંચી ગયું.
થાઈલેન્ડનો બાટ: ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ટ્રેડ સરપ્લસનો બૂસ્ટર
થાઈલેન્ડનું ચલણ ‘બાટ’ ડોલર સામે ૧૦% થી વધુ મજબૂત થઈને જૂન ૨૦૨૧ પછીના તેના સૌથી શ્રેષ્ઠ સ્તરે (પ્રતિ ડોલર ૩૧ થી નીચે) આવી ગયું છે. થાઈલેન્ડની ઉદાર નાણાકીય નીતિ હોવા છતાં, અમેરિકા સાથે તેનો વ્યાપાર સરપ્લસ (Trade Surplus) ૩૫.૬ અબજ ડોલરથી કૂદકો મારીને ૫૧.૩ અબજ ડોલર થઈ ગયો છે. આમાં સૌથી મોટી ભૂમિકા થાઈલેન્ડના ધમાકેદાર ઈલેક્ટ્રોનિક્સ એક્સપોર્ટ (નિકાસ) ની રહી છે.
સિંગાપોર ડોલર: એઆઈ (AI) ની લહેર પર સવાર
સિંગાપોરની કરન્સી છેલ્લા પાંચ મહિનામાં આશરે ૧% મજબૂત થઈ છે અને હવે એક અમેરિકી ડોલર ખરીદવા માટે માત્ર ૧.૨૮ સિંગાપોર ડોલર ચૂકવવા પડે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આવેલા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના બૂમે સિંગાપોરની લોટરી લગાડી દીધી છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં ૬૬.૭% ના રેકોર્ડ ઉછાળાને કારણે સિંગાપોરનો જીડીપી ગ્રોથ અનુમાનિત ૪.૬% ને પછાડીને સીધો ૬% પર પહોંચી ગયો છે.
ચીનનો યુઆન: જાણીજોઈને નબળો, છતાં સૌથી મજબૂત
ચીનની કરન્સી રેનમિનબી (યુઆન) ડોલર સામે ત્રણ વર્ષના સૌથી મજબૂત સ્તરે (૬.૮૪) આવી ગઈ છે. અમેરિકા અને યુરોપ હંમેશાં આક્ષેપ કરે છે કે ચીન વૈશ્વિક બજાર પર કબજો જાળવી રાખવા માટે પોતાની કરન્સીને જાણીજોઈને નબળી રાખે છે (ગોલ્ડમેન સેક્સના મતે તે હજુ પણ ૨૦% અંડરવેલ્યુ છે). યુરો સામે ૮% નબળો રહીને પણ ચીને યુરોપિયન યુનિયનમાં રેકોર્ડબ્રેક નિકાસ કરી નાખી છે.
સરપ્રાઈઝ પેકેજ: પાકિસ્તાનનો રૂપિયો પણ થયો સ્થિર!
જ્યાં ભારતીય રૂપિયો આ વર્ષે ૬% થી વધુ ગગડ્યો છે, ત્યાં ભારે આર્થિક કટોકટીમાંથી પસાર થઈ રહેલા પાકિસ્તાનનો રૂપિયો છેલ્લા છ મહિનામાં ૧.૩૧% મજબૂત થયો છે (હાલમાં આશરે ૨૭૮ પ્રતિ ડોલર). જો કે, આ મજબૂતાઈ કોઈ મોટા આર્થિક સુધારાથી નહીં, પરંતુ બહારની પરિસ્થિતિઓના ટેકાથી આવી છે. માર્ચ ક્વાર્ટરમાં પાકિસ્તાનને કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસ મળ્યો, સાઉદી અરેબિયા તરફથી આર્થિક મદદ આવી અને ચાર વર્ષ પછી તેણે યુરોબોન્ડ માર્કેટમાં પુનરાગમન કર્યું, જેનાથી રોકાણકારોનો ડર થોડો ઓછો થયો છે.
તો પછી ભારતનો રૂપિયો કેમ બીમાર છે?
આર્થિક નિષ્ણાતો અને પૂર્વ મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર અરવિંદ સુબ્રમણ્યમના મતે, રૂપિયાની આ નબળાઈ પાછળ માત્ર વર્તમાન વૈશ્વિક તણાવ કે મિડલ-ઈસ્ટ સંકટ જ એકમાત્ર વિલન નથી. આની પાછળ કેટલાક આંતરિક અને બાહ્ય મોટા ઝટકા જવાબદાર છે:
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ટેરિફ બોમ્બ: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારતીય ચીજવસ્તુઓ પર લાદવામાં આવેલી ભારે આયાત જકાતે (Import Duty) ભારતીય નિકાસને મોટો ફટકો માર્યો છે.
વિદેશી રોકાણકારોનું પલાયન (FII Outflow): ઘટતા રૂપિયાના ડરથી વૈશ્વિક રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી રેકોર્ડ ૨૩ અબજ ડોલરની મૂડી પાછી ખેંચી લીધી છે. જ્યારે દેશમાંથી ડોલર આટલી ઝડપથી બહાર જાય, ત્યારે રૂપિયાનું મૂલ્ય ઘટવું સ્વાભાવિક છે. આરબીઆઈ (RBI) ના આક્રમક હસ્તક્ષેપ છતાં આ ઘટાડો સંપૂર્ણપણે અટકી રહ્યો નથી.
રૂપિયો ઘટવાના નુકસાન
મોંઘવારીનો માર: ભારત પોતાની જરૂરિયાતની મોટાભાગની વસ્તુઓ બહારથી ડોલરમાં ખરીદે છે. રૂપિયો નબળો થતાં જ ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ), રસોઈ ગેસ, ફર્ટિલાઈઝર અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સાધનોની આયાત મોંઘી થઈ જાય છે, જે આખરે સ્થાનિક બજારમાં મોંઘવારી વધારે છે.
વિદેશી ફંડ્સનો ડર: વળતર ઓછું મળવાના ડરથી વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારથી અંતર બનાવવા લાગે છે, જેના લીધે ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) ને સંભાળવી મુશ્કેલ બને છે.
રૂપિયાના ઘટવાથી થતા ફાયદા
નિકાસકારોની ચાંદી: નબળા રૂપિયાના કારણે વિદેશી બજારોમાં ભારતીય સામાન અને સેવાઓ સસ્તી અને વધુ સ્પર્ધાત્મક બને છે. આનાથી બ્રિટન જેવા દેશો સાથેના નવા વ્યાપાર કરારોમાં ભારતને ફાયદો મળી શકે છે.
રેમિટન્સનો બમ્પર ફાયદો: વિદેશમાં (ખાસ કરીને ખાડી દેશોમાં) કામ કરતા ભારતીયો જ્યારે ડોલર પોતાના ઘરે મોકલે છે, ત્યારે તેમના પરિવારોને દરેક ડોલરના બદલામાં વધુ રૂપિયા મળે છે. માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં ભારતને રેકોર્ડ ૧૩૫ અબજ ડોલરનું રેમિટન્સ મળ્યું છે, જે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક મોટો સપોર્ટ ગણી શકાય.
