સામાન્ય માણસની કમર તોડતી મોંઘવારી! જાણો શા માટે અમેરિકાનું આર્થિક ભવિષ્ય મુશ્કેલીમાં છે?
વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્ર એક કપરા દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. દુનિયાભરના રોકાણકારો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સરકારને નાણાં ઉધાર આપતા પહેલા ખૂબ જ સાવચેતી વર્તી રહ્યા છે. આ સાવચેતીનું સીધું પરિણામ એ આવ્યું છે કે, વ્યાજ દરોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. આ વધતા વ્યાજ દરો માત્ર આંકડાઓ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના જીવન પર પડી રહી છે. વસ્તુઓ મોંઘી થઈ રહી છે, આર્થિક વિકાસની ગતિ ધીમી પડી છે અને આગામી મધ્ય-ગાળાની ચૂંટણીઓ (Mid-term elections)માં રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે આ એક ગંભીર પડકાર બનીને સામે આવ્યું છે.
ઇરાન યુદ્ધ અને અર્થતંત્ર પર તેની અસર
ઈરાન અને અન્ય ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે ઊર્જાના ભાવમાં જે ઉછાળો આવ્યો છે, તેણે અમેરિકી ટ્રેઝરી બોન્ડ્સની કિંમતોને હચમચાવી દીધી છે. અમેરિકી સરકાર આ જ બોન્ડ્સ દ્વારા પોતાનું ભંડોળ મેળવે છે. હાલની સ્થિતિ એવી છે કે ૧૦ વર્ષના અમેરિકી ટ્રેઝરી નોટ પર વ્યાજ દર ૪.૪૪ ટકાથી ઉપર પહોંચી ગયા છે, જે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલા ૩.૯૫ ટકા હતા. આ વધારો અર્થતંત્ર માટે ચેતવણી સમાન છે. મોર્ગેજ રેટ છેલ્લા ૯ મહિનાના સૌથી ઉચ્ચ સ્તરે છે, જેના કારણે સામાન્ય લોકો માટે ઘર ખરીદવાનું સપનું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ઓટોમોબાઈલ સેક્ટરમાં ગાડીઓના વેચાણમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.
ટ્રમ્પનું આશ્વાસન અને આર્થિક યોજનાઓ
આ કપરી પરિસ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અમેરિકી જનતાને વિશ્વાસ અપાવ્યો છે કે તેમની પાસે લગભગ ૧.૮ ટ્રિલિયન ડોલરના વાર્ષિક બજેટ ખાધ (Budget Deficit) ને ઘટાડવાની મજબૂત યોજના છે. તેમણે ટેરિફ (આયાત જકાત) દ્વારા થતી કમાણી, વિદેશીઓ પાસેથી ‘ગોલ્ડ કાર્ડ’ વિઝા માટે મળતી ફી, સરકારી વિભાગોમાં ખર્ચમાં કાપ અને આર્થિક વિકાસની ગતિ તેજ કરવા જેવી વાતો કરી છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે જો તેઓ આ તમામ પાસાઓ પર સચોટ રીતે કામ કરશે, તો સરકાર કુદરતી રીતે જ એક સંતુલિત બજેટ હાંસલ કરી શકશે. પરંતુ શું આ વાતો જમીની વાસ્તવિકતા સાથે મેળ ખાય છે?
શું ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના સફળ થશે?
અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજેટ વિશ્લેષકો ટ્રમ્પની આ યોજનાઓ અંગે ખાસ ઉત્સાહિત નથી. બ્રૂકિંગ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂશનના જેસિકા રીડલના મતે, ૨૦૨૧ પછીથી રાષ્ટ્રીય દેવું ચૂકવવાનો ખર્ચ ત્રણ ગણો વધીને ૧ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ થઈ ગયો છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું કે ટ્રમ્પના ટેક્સ કટ બિલથી આવનારા ૧૦ વર્ષોમાં ૫ ટ્રિલિયન ડોલરની ખાધ વધી શકે છે, અને જે ટેરિફની તેઓ વાત કરે છે, તે આ ખર્ચની સરખામણીમાં ખૂબ જ નાનો હિસ્સો છે. ભવિષ્યની ચિંતા એ છે કે સોશિયલ સિક્યોરિટી અને મેડિકેર જેવી સેવાઓનો ખર્ચ ટેક્સની આવક કરતા ઘણો વધી જશે, જે બજેટ ખાધને વાર્ષિક ૪ ટ્રિલિયન ડોલરથી ઉપર લઈ જઈ શકે છે.
૨૦૦૮ અને ૨૦૨૦ કરતા પણ ખરાબ સ્થિતિ?
જોર્જ ડબલ્યુ. બુશના શાસનકાળમાં વ્હાઈટ હાઉસના આર્થિક સલાહકાર રહી ચૂકેલા ગ્લેન હબર્ડ અત્યંત ચિંતિત છે. તેમનું માનવું છે કે હાલમાં અમેરિકા પાસે કોઈ પણ પ્રકારના આર્થિક સંકટને પહોંચી વળવા માટે પહેલા જેવી નાણાકીય ક્ષમતા કે ‘સ્પેસ’ નથી. ૨૦૦૮નું આર્થિક સંકટ હોય કે ૨૦૨૦ની કોરોના મહામારી—તે સમયે જે રીતે સરકારે નાણાકીય સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો, તેવી સ્થિતિ આજે નથી. વોશિંગ્ટનમાં હાલમાં કોઈ નક્કર આર્થિક ઉકેલ દેખાઈ રહ્યો નથી, જે આ વધતા જતા દેવાને કાબૂમાં લાવી શકે.
રાજકીય ગરમાવો: વિપક્ષના આકરા પ્રહારો
આ આર્થિક અનિશ્ચિતતાનો સીધો ફાયદો ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના ઉમેદવારો ઉઠાવી રહ્યા છે. લોકો પેટ્રોલ અને ખોરાકની મોંઘવારીથી પહેલેથી જ ત્રાહિમામ પોકારી રહ્યા છે, અને હવે વધતા વ્યાજ દરો તેમને વધુ નિશાન બનાવી રહ્યા છે. કોલોરાડોના ડેમોક્રેટિક ઉમેદવાર જેસિકા કિલીન આ મુદ્દાને ભારપૂર્વક ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે, “મોંઘવારી તો છે જ, પરંતુ લોન લેવાની વધેલી કિંમત આ મુશ્કેલીને અનેકગણી વધારી રહી છે.”
