LPG કિંમતોનું વૈશ્વિક ગણિત: પાકિસ્તાન અને અમેરિકા કરતાં ભારતમાં રાંધણ ગેસ કેટલો સસ્તો
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને ઉર્જાના ભાવોમાં સતત થઈ રહેલી વધઘટ વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકો માટે ઘરનું બજેટ સાચવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ દેશમાં ઘરેલુ એલપીજી (LPG) ના ભવામાં ફેરફાર થતાં ગૃહિણીઓમાં ચિંતા જોવા મળી હતી. પરંતુ આ બધાની વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર અને પીઆઈબી (PIB) દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર આંકડાઓ એક નવો જ દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે. વૈશ્વિક કટોકટી અને પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ છતાં, ભારતમાં ગ્રાહકોને વિશ્વના અન્ય અગ્રણી દેશોની સરખામણીએ ઘણો સસ્તો રાંધણ ગેસ મળી રહ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટીને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. ભારતમાં પણ છેલ્લા ત્રણ મહિનાની અંદર ઘરેલુ એલપીજી (LPG) ગેસના ભાવમાં બે વાર ફેરફાર જોવા મળ્યો છે અને તાજેતરમાં જ તેમાં ₹૨૯ નો વધારો નોંધાયો છે. આ ભાવવધારા વચ્ચે સામાન્ય જનતામાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર અને પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB) દ્વારા સત્તાવાર પ્રેસ જાહેરાત કરીને સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે દબાણ હોવા છતાં, ભારત આજે પણ વિશ્વના એવા દેશોની યાદીમાં મોખરે છે જ્યાં રસોઈ ગેસ સૌથી સસ્તા દરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યો છે.
ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને મોટી રાહત
સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) હેઠળ આવતા ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને આ મોંઘવારીમાંથી બચાવવા માટે વિશેષ સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે. દેશની રાજધાની દિલ્હીની વાત કરીએ તો, ત્યાં સામાન્ય ગ્રાહકને ૧૪.૨ કિલોગ્રામનો ઘરેલુ સિલિન્ડર ₹૯૪૨ માં મળે છે.
પરંતુ, ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ના માધ્યમથી સીધા તેમના બેંક ખાતામાં પ્રતિ સિલિન્ડર ₹૩૦૦ ની વધારાની કેશ સબસિડી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. આ આર્થિક સહાય વર્ષના પહેલા ચાર સિલિન્ડર રિફિલ પર ઉપલબ્ધ બને છે, જેના કારણે ઉજ્જવલા ગ્રાહકો માટે સિલિન્ડરની અસરકારક કિંમત માત્ર ₹૬૪૨ ની આસપાસ થઈ જાય છે. આ યોજના હેઠળ દરેક લાયક પરિવારને વર્ષે કુલ ₹૧,૨૦૦ ની મોટી આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
પુરવઠા ખર્ચ અને વાસ્તવિક વેચાણ કિંમત વચ્ચે મોટો તફાવત
એક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો કરતા સરકારે જણાવ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ જોતાં હાલમાં એક ઘરેલુ એલપીજી સિલિન્ડરનો વાસ્તવિક પુરવઠો અને વિતરણ ખર્ચ ₹૧,૬૦૦ થી પણ વધુ થઈ રહ્યો છે. આમ છતાં, સામાન્ય ભારતીય ગ્રાહકોને તે માત્ર ₹૯૪૨ માં વેચવામાં આવી રહ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના વધતા ખર્ચનો સંપૂર્ણ બોજ ભારતીય પરિવારો પર નાખવામાં આવ્યો નથી. તેલ કંપનીઓ અને ભારત સરકાર પોતે પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે ₹૭૦૦ નો આકરો આર્થિક બોજ પોતાની છાતી પર ભોગવી રહી છે, જેથી સામાન્ય નાગરિકોના રસોડાનું બજેટ ખોરવાય નહીં.
સાઉદી કોન્ટ્રેક્ટ પ્રાઈસ અને પશ્ચિમ એશિયાનું સંકટ
ભારત પોતાની એલપીજી જરૂરિયાતોનો એક મોટો હિસ્સો વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. આ આયાતી ગેસની કિંમત મુખ્યત્વે સાઉદી અરામકો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી સાઉદી કોન્ટ્રેક્ટ પ્રાઈસ (Saudi CP) પર નિર્ભર હોય છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા પ્રાદેશિક તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલા અવરોધોને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ગેસના પુરવઠાને મોટી અસર થઈ છે.
ફેબ્રુઆરી મહિનામાં સાઉદી બેન્ચમાર્ક એલપીજીનો ભાવ પ્રતિ ટન ૫૪૩ ડોલરની આસપાસ હતો, જે એપ્રિલમાં વધીને ૭૭૫ ડોલર અને જૂન મહિના સુધીમાં અંદાજે ૭૯૦ ડોલર પ્રતિ ટન પર પહોંચી ગયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આશરે ૪૬ ટકાનો આ ભયાનક ઉછાળો આવ્યો હોવા છતાં, ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે સરકારે ભાવ નિયંત્રણ અને સબસિડીનું માળખું મજબૂત રાખ્યું છે.
વિકસિત અને પડોશી દેશોની સરખામણીએ ભારત ઘણું આગળ
સરકારી અહેવાલમાં અન્ય દેશો સાથે કિંમતોની સરખામણી કરીને દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે ભારતની ભાવ વ્યવસ્થા કેટલી મજબૂત છે. પાકિસ્તાનમાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામના સિલિન્ડરની કિંમત આશરે ₹૧,૦૪૬ છે, જે ભારતની અસરકારક કિંમત કરતા ૩૯% વધુ છે. નેપાળમાં આ કિંમત ₹૧,૨૦૭ (૪૭% વધુ), બાંગ્લાદેશમાં આશરે ₹૧,૨૨૫ (૪૮% વધુ) અને શ્રીલંકામાં ₹૧,૨૪૧ (૪૮% વધુ) છે.
બીજી તરફ જો વિકસિત દેશોની વાત કરીએ તો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA) માં આ જ સિલિન્ડર માટે ગ્રાહકોએ ચૂકવવા પડે છે જે ભારત કરતા ૬૩% વધુ છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં ₹૧,૭૬૫ (૬૪% વધુ) અને કેનેડા જેવા દેશમાં આ કિંમત ₹૨,૪૧૧ સુધી પહોંચે છે, જે ભારતના ઉજ્જવલા ગ્રાહકની સરખામણીએ ૭૩% જેટલી વધારે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સરખામણી સાબિત કરે છે કે ભારત સરકારે ભૂ-રાજકીય પડકારો છતાં પોતાના દેશમાં ઊર્જા પુરવઠાનો પ્રવાહ સરળ રાખ્યો છે અને દેશમાં રાંધણ ગેસની કોઈ અછત સર્જાવા દીધી નથી.
