આ અઠવાડિયે જ થઈ શકે છે તેહરાન સાથે ઐતિહાસિક સોદો; રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ગણાવ્યા કરારના મુખ્ય મુદ્દા
વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં ક્યારે કયો વળાંક આવી જાય તે કહેવું મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સૈન્ય તણાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ વચ્ચે અચાનક એક એવા સમાચાર સામે આવ્યા છે જેણે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે બંને દેશો વચ્ચે ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર થવાની તૈયારીમાં છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાને અત્યંત સાવધ પ્રતિક્રિયા આપીને આ દાવા પર સસ્પેન્સ વધારી દીધું છે.
વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજનીતિ (Geopolitics) માંથી ખૂબ જ મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા ઘણા સમયથી ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષની વચ્ચે, અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસની ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતી વખતે એક સનસનાટીભર્યો દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક શાનદાર યુદ્ધ સમયના શાંતિ કરાર (Peace Treaty) ના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સહમતિ સધાઈ ગઈ છે અને સંભવતઃ આ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં યુરોપના કોઈ દેશમાં આ સોદા પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલશે પણ શરતો લાગુ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કરાર પર બંને દેશોના હસ્તાક્ષર થતાં જ વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Hormuz Strait) ને સત્તાવાર રીતે વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર માટે ખોલી દેવામાં આવશે. જો કે, તેમણે એક કડક સંકેત પણ આપ્યો છે કે જ્યાં સુધી કરારની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી ત્યાં લાદવામાં આવેલી દરિયાઈ નાકાબંધી યથાવત રાખવામાં આવશે. આ સોદાના સ્થળ અને ચોક્કસ સમયની જાહેરાત ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવશે.
પરમાણુ શસ્ત્રોનો મુદ્દો કાયમ માટે ઉકેલાયો હોવાનો દાવો
આ પ્રસ્તાવિત કરારની સૌથી મોટી સફળતા અંગે વાત કરતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે, આ કરારના માધ્યમથી ઈરાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો રાખવાનો વિવાદ હંમેશા માટે ઉકેલાઈ ગયો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે આ નવો કરાર ઈરાનને ભવિષ્યમાં ક્યારેય પણ પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા દેશે નહીં. અમેરિકાનો શરૂઆતથી જ આ જ મુખ્ય હેતુ હતો અને આ હેતુ સિદ્ધ થવો એ વૈશ્વિક શાંતિ માટે એક બહુ મોટી સિદ્ધિ સાબિત થશે.
વૈશ્વિક નેતાઓ સાથે મંત્રણાનો દોર
આ ઐતિહાસિક સોદાને આખરી ઓપ આપતા પહેલા રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મિડલ ઈસ્ટના તમામ પ્રભાવશાળી દેશોના વડાઓ સાથે ટેલિફોનિક ચર્ચા કરી છે. તેમણે ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ ઉપરાંત સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), કતાર, સાઉદી અરેબિયા, બહેરીન અને કુવૈત જેવા મહત્વના દેશોના નેતાઓને વિશ્વાસમાં લીધા છે. વધુમાં, તેઓ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્ડોગન સાથે પણ આ મુદ્દે ગંભીર ચર્ચા કરવા જઈ રહ્યા છે.
ઈરાનની પ્રતિક્રિયા: આતુરતા પણ સાવચેતી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આ દબાણયુક્ત અને ઉત્સાહભર્યા દાવા સામે ઈરાન સરકારે અત્યંત સાવધ અને રાજદ્વારી વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને જણાવ્યું છે કે ઈરાને હજુ સુધી આ શાંતિ કરાર પર કોઈ અંતિમ કે આખરી નિર્ણય લીધો નથી.
ઈરાનની સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી ‘IRNA’ ના અહેવાલ મુજબ, પ્રવક્તાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં બંને પક્ષો વચ્ચે ડ્રાફ્ટ કરાર (મુસદ્દા) પર વાતચીત ચાલી રહી છે. જ્યાં સુધી ઈરાનના સંબંધિત ઉચ્ચ અધિકારીઓ આ ડ્રાફ્ટના તમામ પાસાઓ પર સંપૂર્ણ સંમતિ પર ન પહોંચે, ત્યાં સુધી ઈરાન સરકાર આ અંગે કોઈ ઔપચારિક જાહેરાત કરશે નહીં. ઈરાનનું આ નિવેદન દર્શાવે છે કે તે અમેરિકાના દબાણ હેઠળ આવ્યા વગર પોતાની શરતો પર જ આગળ વધવા માંગે છે. હવે આખા વિશ્વની નજર આ અઠવાડિયે યુરોપમાં થનારી સંભવિત હલચલ પર ટકેલી છે.
