ચીન જેવી તૈયારી કરશે ભારત? ક્રૂડ ઓઈલના સ્ટોક પર મોટો નિર્ણય લેવાની તૈયારી!
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બદલાતી ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિઓ, ખાસ કરીને ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) જેવા મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો પર વધતા તણાવે ભારત સરકારની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે ખાડીના દેશો પર નિર્ભર છે, પરંતુ વર્તમાન અસ્થિર માહોલને જોતા હવે ભારત સરકાર પોતાની ‘ઊર્જા સુરક્ષા’ (Energy Security) માટે એક અત્યંત મહત્વનો અને કડક નિર્ણય લેવાના વિચારમાં છે. અહેવાલો મુજબ, ભારત હવે ચીનની જેમ જ પોતાની રિફાઈનિંગ કંપનીઓ માટે ક્રૂડ ઓઈલનો વિશાળ જથ્થો સંગ્રહિત કરવો ફરજિયાત બનાવવાની નીતિ પર કામ કરી રહ્યું છે.
હાલની સ્થિતિ અને સરકારનો નવો પ્રસ્તાવ
હાલમાં, ભારતની રિફાઈનિંગ કંપનીઓ તેમની રોજિંદી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે લગભગ ૧૫ દિવસ ચાલે તેટલો જ કાચો તેલનો સ્ટોક રાખે છે. પરંતુ સરકાર જે નવો પ્રસ્તાવ વિચારી રહી છે, તે આ વર્તમાન સ્ટોકથી તદ્દન અલગ અને વધારાનો હશે. સરકારની યોજના મુજબ, રિફાઈનર્સને તેમની ઈન્વેન્ટ્રી બમણી કરવાની રહેશે, જેથી દેશ પાસે કોઈપણ કટોકટીના સમયે ૩૦ દિવસની રાષ્ટ્રીય માંગને પૂરી કરી શકાય તેટલો જથ્થો ઉપલબ્ધ હોય.
ભારતની દૈનિક વપરાશ આશરે ૫૦ લાખ બેરલ છે. આ ગણતરી મુજબ, કંપનીઓએ કુલ મળીને ૧૫ કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલનો સ્ટોક દરેક સમયે તૈયાર રાખવો પડશે. જોકે, આ યોજના હજુ પ્રાથમિક તબક્કે છે અને તેના પર કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ આ પગલું ભારતની બદલાતી ઊર્જા નીતિનું સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.
રિફાઈનિંગ કંપનીઓ માટે આર્થિક બોજ અને પડકારો
આ યોજના સાંભળવામાં જેટલી સરળ લાગે છે, તેને અમલમાં મૂકવી તેટલી જ મુશ્કેલ છે. ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓ આ પ્રસ્તાવનો કડક વિરોધ કરી શકે છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
કરોડોનો ખર્ચ: માત્ર ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી કરવા માટે જ કંપનીઓને હાલના ભાવો અને વિનિમય દર (Exchange Rate) મુજબ આશરે ૬૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવો પડશે. આ એક મોટો નાણાકીય ફટકો હોઈ શકે છે.
-
સ્ટોરેજ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: ૧૫ કરોડ બેરલ તેલનો સંગ્રહ કરવા માટે અદ્યતન સ્ટોરેજ ટેન્કો અને વિશાળ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર પડશે. આ પ્રકારના નિર્માણ માટે હજારો કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ જોઈએ અને તેને તૈયાર થતા વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે.
કંપનીઓની માંગ: છૂટછાટ અને વ્યાપારી આઝાદી
જો આ નીતિ લાગુ થાય, તો રિફાઈનિંગ કંપનીઓ સરકાર પાસે કેટલીક રાહતોની માંગ કરી શકે છે. કંપનીઓનું માનવું છે કે માત્ર તેલનો સંગ્રહ કરવો પૂરતો નથી, તેમને સ્ટોરેજ ટેન્કો બનાવવા માટે જગ્યાની પસંદગી કરવાની અને જરૂર પડ્યે તે તેલને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ટ્રેડ (વેચવા કે લેવા) કરવાની આઝાદી મળવી જોઈએ.
