ભૂલથી પણ એકસાથે ૪ બેંકોમાં લોનની અરજી ન કરતા; સિબિલ બ્યુરો તમને ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ માનીને ફટકારશે મોટો ઝટકો
વારંવાર પોતાનો સિબિલ (CIBIL) સ્કોર ચેક કરવાથી ક્રેડિટ રેટિંગ ઘટી જાય છે કે નહીં, તે અંગે લોકોમાં વર્ષોથી મોટી મૂંઝવણ અને ડર જોવા મળે છે. જ્યારે પણ કોઈ વ્યક્તિ હોમ લોન, કાર લોન, પર્સનલ લોન કે નવું ક્રેડિટ કાર્ડ લેવાનું વિચારે છે, ત્યારે તેના મનમાં સૌથી પહેલો સવાલ એ જ આવે છે કે “મારો CIBIL સ્કોર કેટલો છે અને તેને ચેક કરવાથી કોઈ નુકસાન તો નહીં થાય ને?” આજના ડિજિટલ યુગમાં ગુગલ પે, પેટીએમ કે અન્ય ફાઇનાન્સ એપ્સ દ્વારા મફતમાં અને સેકન્ડોમાં સ્કોર જાણી શકાય છે, પરંતુ અધૂરી માહિતીના કારણે લોકો વારંવાર સ્કોર ચેક કરતા ગભરાય છે.
આજે ૨૨ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ બદલાતા આર્થિક વાતાવરણમાં ક્રેડિટ સ્કોર એ કોઈપણ નાગરિકની સૌથી મોટી નાણાકીય ઓળખ બની ગયો છે. જો તમારો સ્કોર ૭૫૦ થી ઉપર હોય તો બેંકો સરળતાથી અને સસ્તા વ્યાજદરે લોન આપી દે છે. પરંતુ જો તમે વારંવાર તમારો સ્કોર ચેક કરો છો, તો તેનાથી સ્કોર ઘટી જશે એવો ડર સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણો છે. નાણાકીય જગતમાં આ પ્રક્રિયાને સમજવા માટે ‘સોફ્ટ ઇન્ક્વાયરી’ અને ‘હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી’ વચ્ચેનો તફાવત જાણવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
સોફ્ટ ઇન્ક્વાયરી એટલે શું અને તેની શું અસર થાય છે?
જ્યારે તમે પોતે કોઈ થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશન (જેમ કે Google Pay, Paytm, Paisabazaar) અથવા તો સિબિલની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને તમારો ક્રેડિટ સ્કોર જુઓ છો, ત્યારે તેને નાણાકીય પરિભાષામાં ‘સોફ્ટ ઇન્ક્વાયરી’ (Soft Inquiry) કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જ્યારે બેંકો કે ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓ તમને ‘પ્રી-એપ્રુવ્ડ’ (પહેલાથી મંજૂર કરાયેલી) લોન કે કાર્ડની ઓફર આપવા માટે બેકગ્રાઉન્ડમાં તમારો સ્કોર ચેક કરે છે, ત્યારે પણ તેને સોફ્ટ ઇન્ક્વાયરી જ ગણવામાં આવે છે.
આ પ્રકારની પૂછપરછનો હેતુ માત્ર માહિતી મેળવવાનો કે તમને ઓફર્સ બતાવવાનો હોય છે, સત્તાવાર લોન મંજૂર કરવાનો નહીં. તેથી, તમે દિવસમાં ચાર વાર કે મહિનામાં સો વાર પણ તમારો સ્કોર જાતે ચેક કરશો, તો પણ તમારા CIBIL સ્કોર પર તેની ૧ ટકા પણ નકારાત્મક અસર થતી નથી. ઉલટાનું, નાણાકીય નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે ગ્રાહકોએ દર મહિને પોતાનો સ્કોર તપાસવો જોઈએ, જેથી એ જાણી શકાય કે તમારા નામે કોઈ ખોટી કે છેતરપિંડીવાળી લોન તો નથી ચાલી રહી ને?
હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી: જે ખરેખર તમારા સ્કોરને ઘટાડે છે
વાસ્તવિક સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે બજારમાં ‘હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી’ (Hard Inquiry) થાય છે. જ્યારે તમે કોઈ બેંક કે નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપની (NBFC) માં જઈને પર્સનલ લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ માટે સત્તાવાર ફોર્મ ભરો છો, ત્યારે બેંક તમારી ચૂકવણીની ક્ષમતા ચકાસવા માટે સત્તાવાર રીતે સિબિલ બ્યુરો પાસે તમારો આખો ક્રેડિટ રિપોર્ટ મંગાવે છે. બેંક દ્વારા કરાતી આ સત્તાવાર તપાસને હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી કહેવાય છે.
જ્યારે પણ કોઈ નાણાકીય સંસ્થા તમારી પ્રોફાઇલ પર આવી હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી કરે છે, ત્યારે તમારા સિબિલ સ્કોરમાંથી તરત જ ૫ થી ૧૦ પોઈન્ટ ઘટી જાય છે. જો કે આ ઘટાડો કામચલાઉ હોય છે, પરંતુ આ પૂછપરછની નોંધ તમારા ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં આગામી બે વર્ષ સુધી સાર્વજનિક રીતે દેખાતી રહે છે.
‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ પ્રોફાઇલ અને લોન રિજેક્શનનું જોખમ
જો તમે ટૂંકા ગાળામાં એક કરતાં વધુ બેંકોમાં લોન માટે અરજી કરો છો, તો તમારી મુશ્કેલીઓ ખૂબ વધી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમને તાત્કાલિક પૈસાની જરૂર હોય અને તમે એક જ દિવસમાં ચાર અલગ-અલગ બેંકોની વેબસાઇટ પર જઈને પર્સનલ લોનની અરજી સબમિટ કરી દો, તો તે ચારેય બેંકો સિબિલ બ્યુરોમાં તમારી પ્રોફાઇલ પર અલગ-અલગ હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી નોંધશે.
જ્યારે ક્રેડિટ બ્યુરો જુએ છે કે આ વ્યક્તિ ટૂંકા સમયમાં ઘણી બધી જગ્યાએ લોન શોધી રહી છે, ત્યારે તે તમને નાણાકીય ભાષામાં ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ (લોન માટે ભૂખ્યો) ગણી લે છે. બ્યુરો અને બેંકો એવું માની લે છે કે તમે કોઈ ગંભીર આર્થિક સંકટમાં ફસાયેલા છો અને ગમે ત્યાંથી નાણાં મેળવવા માટે વલખાં મારી રહ્યા છો. આ નકારાત્મક છાપના કારણે તમારો CIBIL સ્કોર ખૂબ જ ઝડપથી નીચે પડી જાય છે અને ભવિષ્યમાં બેંકો જોખમ ટાળવા માટે તમારી લોન અરજીઓ સીધી જ ફગાવી (રિજેક્ટ કરી) દે છે. તેથી, જ્યારે પણ લોનની જરૂર હોય, ત્યારે અંધાધૂંધ અરજીઓ કરવાને બદલે કોઈ એક યોગ્ય બેંક પસંદ કરીને જ પ્રક્રિયા આગળ વધારવી એ સમજદારીભર્યું પગલું છે.
