CBSE નો ભાષા નીતિ પર સૌથી મોટો નિર્ણય: આ બેચના વિદ્યાર્થીઓએ ત્રીજી ભાષામાં બોર્ડ પરીક્ષા આપવી પડશે નહીં!
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ના ત્રણ ભાષાના ફોર્મ્યુલાને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શાળાઓમાં અનેક પ્રશ્નો અને ચિંતાઓ વ્યાપેલી હતી. આ તમામ અસમંજસનો અંત લાવતા બોર્ડે હવે એક સત્તાવાર અને અત્યંત વિગતવાર માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. CBSE એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નવી ભાષા નીતિને કારણે વર્તમાન ધોરણ ૭, ૮, ૯ અને ૧૦ ના વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસક્રમમાં અચાનક કોઈ મોટો બોજ લાદવામાં આવશે નહીં. આ ફેરફાર રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ૨૦૨૦ ને અનુરૂપ ભારતીય ભાષાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે છે, પરંતુ તેનો હેતુ પરીક્ષાના તણાવમાં વધારો કરવાનો બિલકુલ નથી. બોર્ડે ખાતરી આપી છે કે આ તબક્કાવાર અમલીકરણથી કોઈપણ વિદ્યાર્થીના પરિણામને નુકસાન પહોંચશે નહીં.
વર્તમાન ધોરણ ૧૦ (સત્ર ૨૦૨૬-૨૭) માટે કોઈ ફેરફાર નહીં
આ વર્ષે બોર્ડની પરીક્ષા આપવા જઈ રહેલા ધોરણ ૧૦ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મોટા રાહતના સમાચાર છે. આ બેચ માટે પ્રણાલીમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. વિદ્યાર્થીઓએ અગાઉની જેમ જ માત્ર બે ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવાનો રહેશે અને તેમને કોઈ વધારાની ત્રીજી ભાષા રાખવાની કે તેની બોર્ડ પરીક્ષા આપવાની જરૂર રહેશે નહીં.
ધોરણ ૯ (સત્ર ૨૦૨૬-૨૭): અભ્યાસ ફરજિયાત, બોર્ડ પરીક્ષામાંથી મુક્તિ
આ સત્રના ધોરણ ૯ ના વિદ્યાર્થીઓએ હવેથી ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો પડશે, જેમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભારતીય ભાષાઓ હોવી અનિવાર્ય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વિદ્યાર્થી હિન્દી અને તમિલ જેવી બે ભારતીય ભાષાઓ ભણે છે, તો તે ત્રીજી ભાષા તરીકે અંગ્રેજી કે ફ્રેન્ચ જેવી વિદેશી ભાષા રાખી શકે છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી અત્યારે અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ ભણી રહ્યો હોય, તો તેણે એક ભારતીય ભાષા ઉમેરવી પડશે.
જો કે, સૌથી મોટી રાહત એ છે કે આ વિદ્યાર્થીઓએ ત્રીજી ભાષા માટે બોર્ડની મુખ્ય પરીક્ષા આપવાની રહેશે નહીં. આ વધારાની ભાષાનું મૂલ્યાંકન માત્ર શાળા સ્તરે જ આંતરિક પરીક્ષા (ઇન્ટરનલ એસેસમેન્ટ) દ્વારા કરવામાં આવશે.
ધોરણ ૭ અને ૮ (સત્ર ૨૦૨૬-૨૭) માટેનું આયોજન
આ બેચના વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે આગળના વર્ષોમાં ધોરણ ૯ અને ૧૦ માં પહોંચશે, ત્યારે પણ તેમના પર આ જ નિયમ લાગુ રહેશે. જો તેઓએ અગાઉથી બે વિદેશી ભાષાઓ પસંદ કરી લીધી હોય, તો તેમણે માત્ર એક ભારતીય ભાષાનો ઉમેરો કરવાનો રહેશે. આ વિદ્યાર્થીઓને પણ ત્રીજી ભાષાની સીબીએસઈ બોર્ડ પરીક્ષામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે અને તેનું સ્કૂલ લેવલે જ મૂલ્યાંકન થશે.
ધોરણ ૬ અને ત્યારપછીની બેચ માટે સંપૂર્ણ નિયમો
નવી ભાષા નીતિનો ખરો અને સંપૂર્ણ અમલ ધોરણ ૬ અને તેના પછીના વર્ગોથી શરૂ થશે. આ વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્રણમાંથી બે ભારતીય ભાષાઓ ભણવી સંપૂર્ણપણે ફરજિયાત રહેશે. એટલું જ નહીં, આ બેચના વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે ભવિષ્યમાં ધોરણ ૧૦ ની બોર્ડ પરીક્ષામાં બેસશે, ત્યારે તેમણે ત્રીજી ભાષાની પણ સત્તાવાર બોર્ડ પરીક્ષા આપવી પડશે. આ ફેરફારને સરળ બનાવવા માટે NCERT દ્વારા બંધારણની ૨૨ અનુસૂચિત ભારતીય ભાષાઓમાં નવા પુસ્તકો તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે.
કયા વિદ્યાર્થીઓને મળશે વિશેષ છૂટછાટ?
બોર્ડે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવીને કેટલીક ખાસ શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને આ નિયમોમાંથી મુક્તિ આપી છે:
-
દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ (CwSN) ને કાયદાકીય જોગવાઈઓ મુજબ આમાંથી મુક્તિ મળશે.
-
ભારતની બહાર આવેલી વિદેશી દેશોની CBSE શાળાઓના વિદ્યાર્થીઓ માટે ભારતીય ભાષાનો અભ્યાસ ફરજિયાત રહેશે નહીં.
-
વિદેશથી અધવચ્ચે ભારત પરત ફરતા વિદેશી મૂળના વિદ્યાર્થીઓને પણ ત્રીજી ભારતીય ભાષા ભણવામાંથી છૂટ અપાશે.
માઇગ્રેશન અને શિક્ષકોની ઉપલબ્ધતા અંગે લીધેલા પગલાં
જો કોઈ વિદ્યાર્થીના માતા-પિતાની નોકરી બદલાય અને તેઓ બીજા રાજ્યમાં સ્થળાંતર (માઇગ્રેશન) કરે, તો પણ વિદ્યાર્થી પોતાની અગાઉની પસંદ કરેલી ત્રીજી ભાષા ચાલુ રાખી શકશે. તે માટે સંબંધિત શાળાએ અભ્યાસની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા ગોઠવવી પડશે. શાળાઓમાં ભાષાના શિક્ષકોની અછત ન સર્જાય તે માટે CBSE એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે શાળાઓ વર્તમાન સ્ટાફ ઉપરાંત, નિવૃત્ત નિષ્ણાતો, અનુસ્નાતક શિક્ષકો (PGT) અથવા તો ઓનલાઈન અને હાઇબ્રિડ લર્નિંગ મોડલ્સનો સ્માર્ટ ઉપયોગ કરીને વિદ્યાર્થીઓને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પૂરું પાડી શકે છે.
ટૂંકમાં, આ નવીનતમ સુધારા દ્વારા બોર્ડ શિક્ષણનું ભારતીયકરણ કરવા માંગે છે, પરંતુ તે પ્રક્રિયામાં વિદ્યાર્થીઓ પર બિનજરૂરી શૈક્ષણિક તણાવ ન આવે તેની સંપૂર્ણ કાળજી રાખવામાં આવી છે.
