એમઆરપી (MRP)થી એક રૂપિયો પણ વધુ લીધો, તો થશે કડક કાર્યવાહી
શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે એક જ દવાના ભાવ અલગ-અલગ મેડિકલ સ્ટોર પર અલગ-અલગ કેમ હોય છે? અથવા તો ઘણીવાર તમારે MRP (મેક્સિમમ રિટેલ પ્રાઈસ) કરતા વધુ પૈસા કેમ ચૂકવવા પડે છે? સામાન્ય જનતાની આ સમસ્યાને સમજીને કેન્દ્ર સરકારે દવાઓના ભાવને નિયંત્રિત કરવા માટે એક ઐતિહાસિક અને કડક નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ‘ડ્રગ્સ પ્રાઈસ કંટ્રોલ ઓર્ડર’ (DPCO), 2013માં મોટા ફેરફારો કર્યા છે, જેનો સીધો ફાયદો એ લાખો દર્દીઓને થશે જેઓ મોંઘી દવાઓને કારણે પોતાનો ઈલાજ પૂરો કરી શકતા નહોતા.
સરકારનું કડક વલણ: એક રૂપિયો પણ વધુ નહીં ચાલે
આ નવા આદેશનું સૌથી મોટું અને સકારાત્મક પાસું એ છે કે હવે ‘ઓવરપ્રાઈસિંગ’ (નક્કી કરેલા ભાવ કરતા વધુ વસૂલવું) પર ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવવામાં આવી છે. નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ પણ મેડિકલ સ્ટોર અથવા ફાર્મા કંપની સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) કરતા એક રૂપિયો પણ વધુ વસૂલશે, તો તેની સામે માત્ર દંડ જ નહીં, પરંતુ કાયદાકીય કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે.
હવે કંપનીઓ મનમાની કરી શકશે નહીં. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવશ્યક દવાઓના મામલામાં કોઈ પણ પ્રકારની બેદરકારી સહન કરવામાં આવશે નહીં. જો કોઈ કંપની નક્કી કરેલા ભાવ કરતા વધુ પૈસા લેશે, તો તેણે તે વધારાની રકમ તો પાછી આપવી જ પડશે, સાથે જ તેના પર 15% પ્રતિ વર્ષના દરે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (compound interest) પણ ચૂકવવું પડશે. આ વસૂલવામાં આવેલી રકમ સીધી ‘રાજ્ય ઉપભોક્તા કલ્યાણ કોષ’માં જમા કરવામાં આવશે.
પારદર્શિતા અને મોનિટરિંગ: ‘ફાર્મા સહી દામ 2.0’નો કમાલ
સરકારે માત્ર નિયમો જ નથી બનાવ્યા, પરંતુ તેને લાગુ કરવા માટે એક ટેકનોલોજી-આધારિત સિસ્ટમ પણ તૈયાર કરી છે. નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઈસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) એ ‘ફાર્મા સહી દામ 2.0’ નામનું એક ડિજિટલ ડેટાબેઝ લોન્ચ કર્યું છે. આ એક સુરક્ષા કવચની જેમ કામ કરશે.
આ નવી સિસ્ટમ હેઠળ, હવે દવાઓના QR કોડ અને બેચ નંબરને સીધા ટ્રેક કરી શકાશે. આનાથી એ શોધવું ખૂબ જ સરળ થઈ જશે કે કયો રિટેલર MRP સાથે ચેડાં કરી રહ્યો છે. જો સિસ્ટમમાં કોઈ વિસંગતતા દેખાશે, તો સોફ્ટવેર તરત જ તેને ઓળખી લેશે. આ પારદર્શિતાનું એક એવું સ્તર છે, જે પહેલા ક્યારેય જોવા મળ્યું નહોતું.
કંપનીઓ અને ડીલરો માટે નવી માર્ગદર્શિકા
સરકારે આ વખતે કંપનીઓને પણ કડક સકંજામાં લીધી છે. હવે જો કોઈ દવાની કિંમત ઘટે છે, તો કંપનીએ 2 અઠવાડિયાની અંદર તમામ ડીલરો અને મેડિકલ સ્ટોર્સને આની જાણકારી આપવી પડશે અને નવી પ્રાઈસ લિસ્ટ મોકલવી પડશે. આટલું જ નહીં, તેમને ઓછામાં ઓછા બે અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સમાચારપત્રોમાં જાહેરાત આપીને જનતાને જાણ કરવી પડશે.
આ સિવાય દવાઓના રેકોર્ડ બાબતે પણ નિયમો કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. દવા ઉત્પાદક કંપનીઓએ તેમના વેચાણ, ઉત્પાદન અને વિતરણના દસ્તાવેજો ઓછામાં ઓછા 7 નાણાકીય વર્ષો સુધી સુરક્ષિત રાખવા ફરજિયાત રહેશે. જો વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન થશે, તો સરકાર સંબંધિત કંપનીનું મેન્યુફેક્ચરિંગ લાયસન્સ 3 મહિના માટે સસ્પેન્ડ પણ કરી શકે છે.
દર્દીઓ માટે આ કેમ મહત્વનું છે?
ભારતમાં એક મોટી વસ્તી તેમની કમાણીનો મોટો હિસ્સો દવાઓ પાછળ ખર્ચે છે. ઘણીવાર મોંઘી દવાઓને કારણે લોકો અધવચ્ચે જ ઈલાજ છોડી દે છે, જે તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે જીવલેણ સાબિત થાય છે. સરકારનું આ પગલું સ્વાસ્થ્ય સેવાના ખર્ચને ઘટાડવાની દિશામાં એક ‘માઈલસ્ટોન’ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
હવે સરકાર એક જ દવાની અલગ-અલગ પેક સાઈઝ, પેકેજિંગ અથવા ડોઝના આધારે અલગ-અલગ MRP નક્કી કરશે. આનાથી દવાઓના નામે ચાલી રહેલી લૂંટ પર લગામ લાગશે. નવી દવાને બજારમાં લાવવાની પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવવામાં આવી છે, જેથી સસ્તી અને અસરકારક દવાઓ જલ્દી દર્દીઓ સુધી પહોંચી શકે.
કેન્દ્ર સરકારનો આ નિર્ણય સામાન્ય માણસ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા અને જવાબદારી દર્શાવે છે. એક એવી વ્યવસ્થા જ્યાં કંપની અને મેડિકલ સ્ટોર મનમાની ન કરી શકે, તે ચોક્કસપણે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને સસ્તી અને સુલભ બનાવશે. હવે એવી આશા રાખી શકાય છે કે આવનારા દિવસોમાં માત્ર દવાઓના ભાવ જ નહીં ઘટે, પરંતુ મેડિકલ સ્ટોર્સ પર પારદર્શક બિલિંગ અને સાચા ભાવે દવાઓ ઉપલબ્ધ થશે. સામાન્ય જનતા માટે આ ચોક્કસપણે રાહતના સમાચાર છે, જે એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ઈલાજ દરમિયાન હવે તેમના ખિસ્સા પર વધારાનો બોજ નહીં પડે.
