E20 પેટ્રોલની ગુણવત્તા પર સવાલ, ભૂટાનના ઈનકારે ઉભા કર્યા અનેક પ્રશ્નો
ભારતમાં હાલમાં રસ્તાઓ કરતાં વધુ ચર્ચા પેટ્રોલ પંપ પર થઈ રહી છે. સરકાર દ્વારા પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઈથેનોલ ભેળવવાના આદેશ, જેને આપણે ‘E20 ફ્યુઅલ’ તરીકે ઓળખીએ છીએ, તેણે વાહન માલિકોની ચિંતા વધારી દીધી છે. સોશિયલ મીડિયાથી લઈને ગેરેજ અને કાર શોરૂમ સુધી દરેક જગ્યાએ એક જ ફરિયાદ સંભળાય છે—એન્જિનમાં ખામી, ઘટતું માઈલેજ અને ફ્યુઅલ પાઈપમાં લીકેજ. આ વિવાદે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય વળાંક લીધો છે. ભારતનો પાડોશી દેશ ભૂટાન, જે તેની ઇંધણની જરૂરિયાતો માટે સંપૂર્ણપણે ભારત પર નિર્ભર છે, તેણે ભારતીય તેલ કંપનીઓ પાસેથી E20 પેટ્રોલ લેવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી છે.
આ પગલું ભારતના મહત્વાકાંક્ષી ઈથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ પર અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. શું ખરેખર E20 પેટ્રોલ વાહનો માટે ઘાતક છે? ચાલો આ વિવાદને વિગતે સમજીએ.
ભૂટાનનો ‘ના’ અને તેની પાછળનું તકનીકી કારણ
ભૂટાનને પેટ્રોલ-ડીઝલનો પુરવઠો મુખ્યત્વે ભારતની સરકારી કંપનીઓ જેવી કે IOCL, BPCL અને HPCL દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે. જ્યારે ભારતીય કંપનીઓએ ભૂટાનને E20 પેટ્રોલ આપવાની ઓફર કરી, ત્યારે ત્યાંના ‘ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રેડ’ (Department of Trade) એ તકનીકી ચિંતાઓને ટાંકીને તેનો અસ્વીકાર કર્યો.
ભૂટાનના અધિકારીઓએ તેની પાછળ બે મુખ્ય કારણો આપ્યા છે:
૧. ભેજ શોષવાની પ્રકૃતિ (Hygroscopic Nature): ઈથેનોલમાં ‘હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ’ નામનું એક ખાસ રસાયણ હોય છે, જે હવામાં રહેલી ભેજ અને પાણીને ખૂબ ઝડપથી શોષી લે છે. એકવાર પેટ્રોલમાં પાણી ભળી જાય, પછી તેને અલગ કરવું અશક્ય છે. ભૂટાનનું માનવું છે કે ત્યાંના વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી ઈંધણની ગુણવત્તા બગડી શકે છે.
૨. જૂનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: ભૂટાનના પેટ્રોલ પંપ પરના અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટોરેજ ટેન્ક ઘણા જૂના છે. E20 માટે અત્યંત સુરક્ષિત અને વોટર-પ્રૂફ ટેન્કની જરૂર હોય છે, જે ત્યાંના હાલના માળખામાં શક્ય નથી. જો આ ઈંધણ ત્યાં સ્ટોર કરવામાં આવે તો જમીનમાંથી પાણી રિસાઈને પેટ્રોલમાં ભળવાનો અને એન્જિન બગડવાનો ખતરો વધી જાય છે.
ભૂટાને ભારતને વિનંતી કરી છે કે જ્યાં સુધી સામાન્ય પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં સુધી તેમને તે જ સપ્લાય કરવામાં આવે. જો ભવિષ્યમાં સંપૂર્ણપણે E20 પર શિફ્ટ થવાનું હોય, તો તેમને પહેલેથી જાણ કરવામાં આવે જેથી તેઓ તેમના ટેન્ક અપગ્રેડ કરી શકે.
ભારતીય ગ્રાહકોની હાલત શું છે?
ભારતમાં પરિસ્થિતિ અલગ છે. સરકારના કડક આદેશો બાદ કંપનીઓ હવે સામાન્ય પેટ્રોલને બદલે માત્ર E20 જ વેચી રહી છે. ભારતીય ગ્રાહકો પાસે હવે કોઈ વિકલ્પ નથી. વાહન માલિકોની મુખ્ય ફરિયાદો નીચે મુજબ છે:
-
એન્જિનના ભાગોને નુકસાન: મિકેનિક્સનું કહેવું છે કે E20 પેટ્રોલને કારણે એન્જિનની સીલ, રબર પાર્ટ્સ અને ગેસ્કેટ ઝડપથી ઘસાઈ રહ્યા છે.
-
ઓછું માઈલેજ: ડ્રાઈવરો દાવો કરે છે કે સામાન્ય પેટ્રોલની સરખામણીએ E20 માં ગાડીનું એવરેજ ઘટ્યું છે.
-
ફ્યુઅલ પાઈપ લીકેજ: ઈથેનોલના એસિડિક સ્વભાવને કારણે જૂની ગાડીઓની ફ્યુઅલ પાઈપલાઈનમાં કાણાં પડવાની ઘટનાઓ સામે આવી છે.
ઈથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કેમ જરૂરી છે?
સરકારનો પક્ષ સ્પષ્ટ છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ તેલ આયાત કરે છે. ઈથેનોલના ઉપયોગથી આયાત બિલમાં ઘટાડો થાય છે અને પ્રદૂષણ પણ ઓછું ફેલાય છે. સરકારનું માનવું છે કે ૨૦૦૮ પછીની આધુનિક ગાડીઓ E20 માટે જ ડિઝાઈન કરવામાં આવી છે. એન્જિનને નુકસાન ત્યારે જ થાય છે જ્યારે ગાડી લાંબા સમય સુધી પાર્ક કરી રાખવામાં આવે અથવા ઈંધણમાં ભેળસેળ હોય.
આગળનો માર્ગ: શું ચિંતા કરવાની જરૂર છે?
ભૂટાનનો આ નિર્ણય ભારત માટે એક ચેતવણી સમાન છે. તે દર્શાવે છે કે માત્ર આદેશોથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ પેટ્રોલ પંપના ટેન્ક અને સ્ટોરેજ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અપગ્રેડ કરવું ખૂબ જરૂરી છે.
વાહન માલિકો માટે સલાહ: ૧. જો તમારી ગાડી ૨૦૦૮ પહેલાની હોય, તો E20 વાપરતા પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લો. ૨. ગાડીમાં લાંબા સમય સુધી ઈંધણ ભરેલું ન રાખો, કારણ કે ઈથેનોલ સમય જતાં તેની અસરકારકતા ગુમાવે છે. ૩. હંમેશા વિશ્વાસપાત્ર પંપ પરથી જ ઈંધણ ભરાવો.
ઈંધણનું પરિવર્તન એક મોટું પગલું છે, પરંતુ તે ગ્રાહકોના વિશ્વાસ અને વાહનની સુરક્ષાના ભોગે ન હોવું જોઈએ. ભારતે માત્ર ઈથેનોલ મિશ્રણ પર ભાર મૂકવાને બદલે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા અને લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે, જેથી ભૂટાન જેવી સમસ્યાઓ ભારતમાં ન સર્જાય.
