ભારતે આપી કડક ચેતવણી, કહ્યું- જરૂર પડ્યે યોગ્ય પગલાં લઈશું
ભારતના પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન બાદ દક્ષિણ એશિયાના ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશની નવી સરકાર દ્વારા ભારતીય સરહદની અત્યંત નજીક આવેલા વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ્સમાં ચીનને સામેલ કરવાના પ્રયાસોએ નવી દિલ્હીની ચિંતામાં મોટો વધારો કર્યો છે. બાંગ્લાદેશે હવે ચીનની મદદથી ‘તીસ્તા નદી વ્યાપક વ્યવસ્થાપન અને પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટ’ તેમજ ચીન-બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર આર્થિક કોરિડોર (CBMEC) ને આગળ વધારવાની સત્તાવાર તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. આ સંવેદનશીલ હિલચાલ પર ભારતે અત્યંત સાવધ પણ કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. ભારતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે, તે પોતાના પડોશમાં થઈ રહેલા તમામ મહત્વપૂર્ણ વિકાસ અને ગતિવિધિઓ પર ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક નજર રાખી રહ્યું છે અને દેશની સુરક્ષા કાજે જરૂર પડ્યે યોગ્ય અને મજબૂત પગલાં લેતાં અચકાશે નહીં.
પીએમ તારિક રહેમાનની બેઇજિંગ મુલાકાત અને ચીનની સક્રિયતા
બાંગ્લાદેશમાં મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વ હેઠળની વચગાળાની સરકાર દરમિયાન ચીન સાથે વધેલી નિકટતાને હવે તારિક રહેમાનના નેતૃત્વવાળી નવી બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) ની સરકાર વધુ આગળ ધપાવી રહી છે. તાજેતરમાં જ બાંગ્લાદેશના વડા પ્રધાન તારિક રહેમાને ચીનની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. આ પ્રવાસ દરમિયાન તેમણે ચીનના જળ સંસાધન મંત્રી લી ગુઓયિંગ સાથે મુલાકાત કરી તીસ્તા નદી પ્રોજેક્ટ માટે ચીન પાસેથી સત્તાવાર રીતે ટેકનિકલ અને નાણાકીય સહાય માંગી હતી. ચીને પણ આ બાબતે ભારે ઉત્સાહ દાખવતા ગ્રીન સિગ્નલ આપી દીધું છે અને તેના નિષ્ણાતોએ તીસ્તા પ્રોજેક્ટ માટેનો ફિઝિબિલિટી સ્ટડી (શક્યતા અભ્યાસ) પણ પૂર્ણ કરી લીધો હોવાના અહેવાલ છે.
બીજી તરફ, ઢાકામાં ચીનના રાજદૂત યાઓ વેને પત્રકારો સમક્ષ ખુલ્લેઆમ જાહેરાત કરી છે કે, ચીન સરકાર-થી-સરકાર (G2G) કરાર હેઠળ તીસ્તા પ્રોજેક્ટને તીવ્ર ગતિએ આગળ વધારવા અને CBMEC કોરિડોરના નિર્માણ માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.
ભારતનો પક્ષ: અમે દરેક મૂવમેન્ટ પર નજર રાખી રહ્યા છીએ
આ ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ અંગે પૂછવામાં આવતા, ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે પત્રકાર પરિષદમાં ભારતનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, ભારતે તીસ્તા પ્રોજેક્ટ અને તેની સરહદોની સુરક્ષા અંગે પોતાનો અભિપ્રાય બાંગ્લાદેશ સરકાર સમક્ષ પહેલેથી જ ખૂબ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરી દીધો છે. જયસ્વાલે ઉમેર્યું કે, બાંગ્લાદેશમાં ભારત દ્વારા ચલાવવામાં આવતા તમામ વિકાસ કાર્યો બંને દેશોના પરસ્પર સંમત થયેલા રોડમેપના આધારે થાય છે. જો કે, આ નવા ઘટનાક્રમ બાદ ભારત હવે તીસ્તા પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલી દરેક નવી બાબતને પોતાની એકંદર વિદેશ અને સંરક્ષણ નીતિમાં સામેલ કરશે અને તે મુજબ જ પોતાની ભવિષ્યની કાર્યવાહી નક્કી કરશે.
ભારત માટે કેમ ચિંતાજનક છે ચીનની આ એન્ટ્રી?
સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, તીસ્તા નદી પ્રોજેક્ટમાં ચીનની એન્ટ્રી ભારત માટે બહુ મોટો સુરક્ષા પડકાર ઊભો કરી શકે છે. તીસ્તા નદી જ્યાં વહે છે, તે વિસ્તાર ભારતના અત્યંત સંવેદનશીલ “ચિકન નેક” (સિલીગુડી કોરિડોર) પ્રદેશની ખૂબ નજીક છે. જમીનનો આ સાંકડો પટ્ટો સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વ ભારતને (આસામ, અરુણાચલ વગેરે) બાકીના દેશ સાથે જોડે છે. જો ચીની એન્જિનિયરો અને નિષ્ણાતો પ્રોજેક્ટના બહાને આ વિસ્તારની આસપાસ ધામા નાખશે, તો ભારતની સૈન્ય ગતિવિધિઓની જાસૂસી થવાનું જોખમ વધી જશે.
આ ઉપરાંત, જો ચીન-બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર આર્થિક કોરિડોર (CBMEC) સફળ થાય છે, તો ચીની નૌકાદળને બંગાળની ખાડીમાં સીધો પ્રવેશ મળી જશે, જે હિંદ મહાસાગરમાં ભારતના વર્ચસ્વને સીધી ચેલેન્જ આપશે.
ભારતે પહેલાથી જ જતાવ્યો હતો રસ
રસપ્રદ વાત એ છે કે, જૂન ૨૦૨૪ માં બાંગ્લાદેશના તત્કાલીન વડા પ્રધાન શેખ હસીના જ્યારે ભારત પ્રવાસે આવ્યા હતા, ત્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતે તીસ્તા નદીના સંરક્ષણ, પુનઃસ્થાપન અને જળ વ્યવસ્થાપન માટે ભારત તરફથી ટેકનિકલ ટીમ ઢાકા મોકલવાની જાહેરાત કરી હતી. ભારત પોતે આ પ્રોજેક્ટ ફંડ કરવા ઈચ્છતું હતું જેથી ચીનને સરહદથી દૂર રાખી શકાય. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે કુલ ૫૪ નદીઓ વહેંચાયેલી છે, પરંતુ તીસ્તા એકમાત્ર એવી મુખ્ય નદી છે જેના પાણીની વહેંચણી અંગે દાયકાઓથી કોઈ સત્તાવાર કરાર થઈ શક્યો નથી. હવે બાંગ્લાદેશની નવી સરકારે ભારતની ઓફરને બાજુ પર મૂકીને ચીનનો હાથ પકડતા આગામી દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો વધુ વણસે તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
