ઈરાનનું આકાશ અને અમેરિકાની હુંકાર: અયતોલ્લાહ ખમેનીની અંતિમવિધિ અને બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના તણાવે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં એક અત્યંત વિનાશક વળાંક લીધો હતો. જ્યારે ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાન પર સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થઈ, ત્યારે મધ્ય પૂર્વના આકાશમાં યુદ્ધના કાળા વાદળો ઘેરાઈ ગયા હતા. આ સંઘર્ષના શિખરે, ૩૬ વર્ષ સુધી ઈરાનની સત્તાનું કેન્દ્ર રહેલા સર્વોચ્ચ નેતા અયતોલ્લાહ અલી ખમેનીનું અવસાન થયું. આજે, જ્યારે ઈરાન તેમના અંતિમ સંસ્કારની છ દિવસીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી રહ્યું છે, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નજર આ ઘટનાક્રમ પર ટકેલી છે. આ માત્ર એક અંતિમવિધિ નથી, પરંતુ એક એવા દેશની સ્થિતિનું પ્રતિબિંબ છે જે યુદ્ધ, શોક અને રાજકીય અનિશ્ચિતતા વચ્ચેથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
ટ્રમ્પનું વિવાદાસ્પદ નિવેદન અને યુદ્ધની જમીની હકીકત
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના નિવેદનોએ વૈશ્વિક રાજકીય ગરમાવો વધારી દીધો છે. માઉન્ટ રશમોર નજીક એક વિશાળ જનસભાને સંબોધતા ટ્રમ્પે અત્યંત આક્રમક શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે, “અમે ઈરાનને જડબાતોડ જવાબ આપ્યો છે અને તેમને ઘૂંટણિયે લાવી દીધા છે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, “અમે ઈરાનને તેમના નેતાના અંતિમ સંસ્કાર માટે એક અઠવાડિયાનો સમય આપ્યો છે, કારણ કે અમે માનવીય દ્રષ્ટિકોણ ધરાવીએ છીએ.” ટ્રમ્પનું આ નિવેદન માત્ર એક રાજકીય હાવભાવ નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે આ યુદ્ધ માત્ર સરહદો કે શસ્ત્રો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ શબ્દોના સ્તરે પણ તે એટલું જ તીવ્ર અને સંવેદનશીલ છે.
છ દિવસીય અંતિમવિધિ: પરંપરા અને યુદ્ધકાલીન મર્યાદાઓ
ઈસ્લામિક પરંપરા મુજબ સામાન્ય રીતે મૃત્યુના ૨૪ કલાકમાં દફનવિધિ કરવાની હોય છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં યુદ્ધની ગંભીર પરિસ્થિતિને કારણે તે શક્ય બન્યું ન હતું. ૪ જુલાઈના રોજ શરૂ થયેલી આ પ્રક્રિયા ૯ જુલાઈ સુધી ચાલનાર છે. તેહરાનથી લઈને પવિત્ર શહેર કુમ (Qom) અને અંતે મશહદ (Mashhad) સુધીની આ અંતિમ યાત્રા ઈરાની રાષ્ટ્રવાદ અને ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક બની ગઈ છે. તેહરાનના ‘ગ્રાન્ડ મોસલ્લા’માં એકત્ર થયેલી લાખોની મેદનીમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વિરોધી રોષ સ્પષ્ટ દેખાય છે. હજારો લોકોના હાથમાં રહેલા “#KillTrump” ના પોસ્ટરો અને સૂત્રોચ્ચાર ઈરાનના જનમાનસમાં ભરેલા ઊંડા આક્રોશને વ્યક્ત કરે છે.
એક કરુણ દ્રશ્ય: બાળકની અંતિમવિધિ અને યુદ્ધની ક્રૂરતા
આ સમગ્ર રાજકીય અને સૈન્ય સંઘર્ષની વચ્ચે એક અત્યંત હૃદયદ્રાવક દ્રશ્ય અયતોલ્લાહના કોફિનની બાજુમાં જોવા મળ્યું છે—તેમની ૧૪ મહિનાની પૌત્રીનું નાનું કોફિન. આ દ્રશ્ય યુદ્ધની માનવીય કરુણતાનું સૌથી મોટું પ્રમાણ છે, જ્યાં સત્તા અને મહત્વાકાંક્ષાઓની લડાઈમાં માસૂમ બાળકોએ કિંમત ચૂકવવી પડે છે. આ ઘટનાએ ઈરાની જનતામાં કરુણા અને રોષ બંનેના ભાવો જગાડ્યા છે. કાચના તાબૂતમાં રખાયેલા મૃતદેહો જોઈને ત્યાં ઉપસ્થિત લોકોના આંસુ થંભતા નથી. આ દ્રશ્ય દુનિયાને યાદ અપાવે છે કે યુદ્ધમાં કોઈ પણ પક્ષ જીતે, પણ માનવતા હંમેશા હારી જાય છે.
આર્થિક પ્રતિબંધો અને સામાન્ય નાગરિકોની પીડા
રાજકીય કટાક્ષો અને યુદ્ધની ગર્જનાઓ વચ્ચે સૌથી વધુ પીડાય છે તો તે છે સામાન્ય નાગરિક. અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનમાં મોંઘવારી આસમાને પહોંચી છે. ઈરાની ચલણ (રિયાલ) ની કિંમત સતત ઘટી રહી છે, જેના કારણે મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બન્યું છે. જ્યારે અમેરિકા ‘ઘૂંટણિયે લાવવાની’ વાત કરે છે, ત્યારે તેનો સીધો અર્થ સામાન્ય નાગરિકોની રોજીરોટી પરનો પ્રહાર હોય છે. ઈરાનનું અર્થતંત્ર હાલમાં સૌથી કઠિન તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, અને યુદ્ધની આ સ્થિતિએ સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને બદલાતા સમીકરણો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ હવે માત્ર બે દેશોનો ઝઘડો નથી રહ્યો. લેબનોન, સીરિયા, ઇરાક અને યમનમાં ઈરાનનો પ્રભાવ અને ત્યાં સક્રિય સંગઠનો (પ્રોક્સીઝ) અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય છે. બીજી બાજુ, ચીન અને રશિયા જેવા દેશો આ પરિસ્થિતિ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. આ બદલાતા ભૂ-રાજકીય (Geopolitical) સમીકરણોને કારણે અમેરિકાનો વૈશ્વિક પ્રભાવ પણ પરીક્ષામાં છે. ઈરાન પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એકાંતમાં હોવા છતાં પોતાની વૈચારિક લડાઈ મક્કમતાથી લડી રહ્યું છે.
مع إشراق النهار، هتافات «المـ.ـ.وت لأمريكا» و«المـ.ـ.وت لإسرائيل» تعلو في مصلى الإمام الخميني (رحمة الله عليه)، تزامنًا مع ازدياد المشاركين في مراسم تشييع الإمام القائد الشهيد السيد علي الخامنئي (رضوان الله عليه). pic.twitter.com/l2dsbughG9
— #ايران (@Iran_hashtags) July 4, 2026
ભવિષ્યની રાહ: યુદ્ધ કે શાંતિ?
૯ જુલાઈએ મશહદમાં દફનવિધિ સંપન્ન થયા પછી ઈરાન એક નવા યુગમાં પ્રવેશશે. અયતોલ્લાહ ખમેનીના અવસાન બાદ ઈરાનનું આંતરિક રાજકારણ કઈ દિશામાં વળશે, તે સમગ્ર વિશ્વ માટે એક મોટો સવાલ છે. શું ઈરાન નવી નેતાગીરી સાથે અમેરિકા સાથે વાટાઘાટો કરશે કે પછી સંઘર્ષ વધુ તીવ્ર બનશે? ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે યુદ્ધો માત્ર તબાહી જ લાવે છે અને તે કોઈ પણ વિવાદનો કાયમી ઉકેલ નથી. શાંતિની સ્થાપના ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે બંને દેશો પોતાના અહંકારને બાજુ પર મૂકીને મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) નો માર્ગ અપનાવે.
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવનો કોઈ સરળ ઉકેલ નથી. જ્યારે એક તરફ રાજકીય અહંકાર છે, તો બીજી તરફ પોતાની ઓળખ અને અસ્તિત્વની લડાઈ છે. આપણે એવા યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં ઘટનાઓ એક સેકન્ડમાં બદલાઈ જાય છે. અયતોલ્લાહ ખમેનીના અંતિમ સંસ્કાર એ માત્ર એક વિદાય નથી, પરંતુ તે એક જટિલ ઈતિહાસનો અંતિમ ભાગ પણ બની શકે છે. આપણે આશા રાખીએ કે વિશ્વ વધુ એક વિનાશક યુદ્ધ તરફ ન ધકેલાય અને સમજદારીનું વિજય થાય.
આ ક્ષણે, સમગ્ર મધ્ય પૂર્વના દેશો અને વિશ્વભરના નાગરિકો માત્ર એક જ પ્રાર્થના કરી રહ્યા છે—શાંતિ. માનવતા કોઈપણ યુદ્ધ અને કોઈપણ પ્રતિબંધથી મોટી છે. આ સંઘર્ષના અંતે જે કંઈ પણ પરિણામ આવે, તે સમગ્ર વિશ્વની આર્થિક અને સામાજિક સ્થિરતાને અસર કરશે.
