મિલોની-ટ્રમ્પના સંબંધોમાં નવો વળાંક, તુર્કીમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના નિવેદનથી રાજકીય ગરમાવો
આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરીના રંગો અવારનવાર બદલાતા રહે છે, અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તથા જ્યોર્જિયા મિલોની વચ્ચેના સંબંધો તેનું એક સચોટ ઉદાહરણ છે. તાજેતરમાં, તુર્કીની મુલાકાત દરમિયાન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈટાલીના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મિલોની વિશે જે નિવેદનો આપ્યા, તેણે વિશ્વની રાજનીતિમાં નવી ચર્ચા છેડી છે. ટ્રમ્પે મિલોનીને એક ‘સારી વ્યક્તિ’ ગણાવી, પરંતુ સાથે જ ઈરાન સાથેના તણાવના મુદ્દે તેમની મુત્સદ્દીગીરી અંગેની અસંમતિ વિશે પણ ખુલીને વાત કરી.
મુત્સદ્દીગીરી અને પરસ્પર અસંમતિ
ટ્રમ્પ અને મિલોની વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં જે તણાવ જોવા મળ્યો, તેનું મુખ્ય કારણ ઈરાન અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સ્થિતિ હતી. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું માનવું હતું કે ઈરાન સાથેના વિવાદમાં ઈટાલીએ અમેરિકાનો સંપૂર્ણ સાથ આપવો જોઈતો હતો. તુર્કીમાં પોતાના સંબોધન દરમિયાન ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાનના મામલે મિલોની સાથેના તેમના સંબંધો થોડા બગડ્યા હતા, કારણ કે ઈટાલીએ તેમની સાથે જોડાવાની કે મદદ કરવાની ના પાડી દીધી હતી.
ટ્રમ્પે કહ્યું, “તેમણે તેમાં સામેલ થવાની ના પાડી દીધી, જેનાથી મારા તેમના સાથેના સંબંધો થોડા બગડી ગયા, પરંતુ હું હજુ પણ તેમને પસંદ કરું છું. મને લાગે છે કે તેઓ ખરેખર એક સારા વ્યક્તિ છે. પરંતુ મને લાગે છે કે તેમણે (મદદ ન કરીને) ભૂલ કરી છે.” આ નિવેદન માત્ર રાજદ્વારી દ્રષ્ટિએ મહત્વનું નથી, પરંતુ તે એ પણ દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ પોતાના સહયોગીઓ પાસેથી સંપૂર્ણ સમર્થનની અપેક્ષા રાખે છે.
વિવાદોનો સિલસિલો
મિલોની અને ટ્રમ્પના સંબંધોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ઉતાર-ચઢાવ આવ્યા છે. એક મોટો વિવાદ ત્યારે થયો હતો જ્યારે ટ્રમ્પે G7 સમિટ દરમિયાન મિલોનીને લઈને એક વિવાદાસ્પદ દાવો કર્યો હતો, જેનું મિલોનીએ ખંડન કર્યું હતું અને તેને ‘વાર્તા ગઢવી’ હોવાનું કહ્યું હતું. તેના જવાબમાં ઈટાલીના વિદેશ મંત્રીએ પોતાની અમેરિકાની મુલાકાત પણ રદ કરી દીધી હતી, જેના કારણે બંને દેશોના રાજદ્વારી સંબંધોમાં થોડા સમય માટે ઘણી કડવાશ આવી ગઈ હતી.
તાજેતરમાં, ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર મિલોનીનો એક ફોટો પણ શેર કર્યો હતો, જે ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો. જોકે, ઈટાલીની સરકારે ખૂબ જ પરિપક્વતા દર્શાવીને આના પર કોઈ આકરી પ્રતિક્રિયા ન આપવાનો નિર્ણય કર્યો. ઈટાલીના વિદેશ મંત્રી એન્ટોનિયો તાજાનીએ આ અંગે ખૂબ જ સંતુલિત પ્રતિક્રિયા આપી હતી, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે ટ્રમ્પને ઉશ્કેરવું ગમે છે અને ઈટાલીએ તે ટિપ્પણીઓને મહત્વ ન આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
સિસિલી એરપોર્ટનો વિવાદ
આ સંબંધોમાં કડવાશનું બીજું મુખ્ય કારણ માર્ચ મહિનાની એક ઘટના હતી. ઈટાલીએ સિસિલીના સિગોનેલા એરપોર્ટ પર અમેરિકી લશ્કરી વિમાનોને ઉતરવાની મંજૂરી આપવાની ના પાડી દીધી હતી. ઈટાલીનો તર્ક હતો કે વોશિંગ્ટને મંજૂરી મેળવવાની સામાન્ય રાજદ્વારી પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યું ન હતું. આવી ઘટનાઓ ઘણીવાર બે દેશો વચ્ચેના વિશ્વાસનો અભાવ છતો કરે છે.
શું સંબંધોમાં નરમાશ આવશે?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પનું તાજેતરનું નિવેદન એક ‘બેલેન્સિંગ એક્ટ’ (સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ) હોઈ શકે છે. એક તરફ તેઓ ઈટાલીના વડાપ્રધાનની ટીકા કરી રહ્યા છે કે તેમણે ઈરાનના મુદ્દે સહયોગ ન આપ્યો, તો બીજી તરફ તેઓ તેમને ‘સારા વ્યક્તિ’ કહીને એવો સંકેત પણ આપી રહ્યા છે કે તેઓ સંબંધોમાં ફરી સુધારો ઈચ્છે છે.
ઈરાન સાથેની તણાવપૂર્ણ સ્થિતિમાં અમેરિકા માટે યુરોપના સહયોગીઓનો સાથ ખૂબ મહત્વનો છે. ટ્રમ્પની આ ટિપ્પણી કે “તેમણે ભૂલ કરી છે”, એ દર્શાવે છે કે તેઓ હજુ પણ ઈટાલી પાસેથી ભવિષ્યના મામલાઓમાં વધુ સારા તાલમેલની અપેક્ષા રાખે છે.
જ્યોર્જિયા મિલોની અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો સંબંધ એ વાતનો પુરાવો છે કે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં રાષ્ટ્રીય હિતો અને રાજદ્વારી પ્રાથમિકતાઓ ઘણીવાર અંગત પસંદ-નાપસંદ કરતા ઉપર હોય છે. જ્યાં એક તરફ ટ્રમ્પ પોતાના જાણીતા અંદાજમાં બેબાક ટિપ્પણી કરવામાં પાછા નથી પડતા, ત્યાં ઈટાલીની સરકારે પણ પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને વિદેશ નીતિ પ્રત્યે મક્કમતા દર્શાવી છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટ્રમ્પના આ ‘સોફ્ટ’ વલણ બાદ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોની જામેલી બરફ ઓગળે છે કે રાજદ્વારી અંતર આ રીતે જળવાઈ રહે છે. હાલમાં, વિશ્વના ઘણા દેશોની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે શું અમેરિકા અને ઈટાલી ઈરાનના મુદ્દે અથવા ભવિષ્યના અન્ય ભૂ-રાજકીય મોરચાઓ પર એકસાથે આવશે.
