અમેરિકાએ કેનેડાના માલસામાન પર ૫૦ ટકા જકાત ઝીંકી: છેલ્લી ઘડીની વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગયા બાદ ટ્રેડ વોરનો ભય
ઉત્તર અમેરિકાના બે સૌથી મોટા આર્થિક ભાગીદારો અને પાડોશી દેશો વચ્ચેની વેપાર વાટાઘાટો શુક્રવારે મોડી રાત્રે અચાનક ભાંગી પડી હતી. આ નિષ્ફળતા બાદ અમેરિકાએ કેનેડાથી આયાત થતા આશરે ૨૦ અબજ ડૉલર મૂલ્યના માલસામાન પર ૫૦ ટકા જેટલો ભારે ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદી દીધો છે. આ કડક પગલાના જવાબમાં ઓટાવા (કેનેડા સરકાર) એ પણ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે તેઓ અમેરિકી વસ્તુઓ પર વળતી જકાત લાદીને આક્રમક જવાબ આપશે. બંને દેશો વચ્ચે સર્જાયેલા આ વિવાદથી વૈશ્વિક બજારોમાં ભારે ચિંતા પ્રસરી ગઈ છે અને એક પૂર્ણ સ્તરના ટ્રેડ વોર (વેપાર યુદ્ધ) તરફ પરિસ્થિતિ આગળ વધી રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
છેલ્લી ઘડી સુધી ચાલેલી વાટાઘાટો અને અંતિમ ક્ષણે ભંગાણ
બંને દેશોના ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે વોશિંગ્ટનમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અત્યંત ગંભીર અને તીવ્ર વાટાઘાટો ચાલી રહી હતી. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અગાઉ બુધવારે સમાપ્ત થતી ટેરિફની અંતિમ મુદતમાં ત્રણ દિવસનો વધારો કર્યો હતો, જેનાથી એવી આશા જાગી હતી કે કોઈ સર્વસંમતિ સાધી શકાશે. કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ પણ સપ્તાહના અંતમાં જણાવ્યું હતું કે બંને દેશોના વાટાઘાટકારોએ એક વ્યાપક સમજૂતી તરફ “મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ” કરી છે.
જોકે, શુક્રવારે રાત્રે સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ હતી. કેનેડાનો આરોપ છે કે અમેરિકાએ કરારની છેલ્લી ક્ષણોમાં એવી શરતો ઉમેરી હતી જે અસંગત, અન્યાયી અને આર્થિક રીતે નુકસાનકારક હતી. આ કારણે કેનેડાએ વાટાઘાટો સ્થગિત કરવાનો અને પોતાના પ્રતિનિધિ મંડળને પાછું બોલાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
જકાતમાં ભારી વધારો અને તેની વ્યાપક અસર
અમેરિકા દ્વારા શનિવારે મધ્યરાત્રિથી અમલમાં મુકાયેલા આ ૫૦ ટકા જકાતના દરોમાં કેનેડાના વિવિધ ઉત્પાદનો જેવા કે પ્લાયવુડ, દારૂ, ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો અને હોકીના સાધનો સહિતની સેંકડો વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આ જકાત ૧૯૩૦ના ટેરિફ એક્ટની ધારા ૩૩૮ હેઠળ લાદવામાં આવી છે, જેનો ઉપયોગ અમેરિકા પોતાના વેપાર સામે ભેદભાવ કરતા દેશો પર કરવા માટે કરે છે.
આ નવો ટેરિફ અમેરિકા-મેક્સિકો-કેનેડા કરાર (USMCA) હેઠળ છૂટછાટ ધરાવતી કેટલીક વસ્તુઓ પર પણ લાગુ થશે. અગાઉથી ઓટોમોબાઇલ્સ, સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને લાકડા (લમ્બર) પર ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે આ નવો નિર્ણય કેનેડાના ઉદ્યોગો માટે મોટો આંચકો માનવામાં આવે છે.
કેનેડાનો ‘ડૉલર સામે ડૉલર’ વળતો પ્રહાર
વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેનેડા પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને આર્થિક હિતો સાથે કોઈ સમજૂતી કરશે નહીં. તેમણે જાહેરાત કરી છે કે અમેરિકા જેટલો ટેરિફ લાદશે, કેનેડા પણ સામો “ડૉલર સામે ડૉલર” (ડોલર-ફોર-ડોલર) નો વળતો પ્રતિપ્રહાર કરશે.
કાર્નીએ દેશવાસીઓને સંબોધતા કહ્યું કે, “અમે શરૂઆતથી જ સમજી ગયા છીએ કે અમેરિકાએ પોતાની વેપાર નીતિઓ બદલી નાખી છે. અમારો ધ્યેય કેનેડિયન નાગરિકો માટે શ્રેષ્ઠ કરાર કરવાનો છે, પરંતુ અમે કોઈપણ કિંમતે કે ખોટી સમયમર્યાદાના દબાણમાં આવીને કરાર કરીશું નહીં.” તેમણે કેનેડિયન શ્રમિકો અને વેપારીઓ માટે આગામી દિવસોમાં વધારાના સરકારી આર્થિક પેકેજની પણ જાહેરાત કરી છે.
બંને દેશો વચ્ચેનો ઊંડો આર્થિક સંબંધ અને ભવિષ્યનું સંકટ
અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચે વિશ્વની સૌથી મોટી અને નજીકની વેપાર ભાગીદારી રહી છે. બંને દેશો વચ્ચે દરરોજ આશરે ૨ અબજ ડૉલરથી વધુનો માલસામાન અને ૩,૩૦,૦૦૦થી વધુ લોકો સીમા પાર કરે છે. ગયા વર્ષે બંને દેશો વચ્ચેનો કુલ વેપાર ૮૮૦ અબજ ડૉલર સુધી પહોંચ્યો હતો.
આ સ્થિતિમાં જકાતમાં વધારો થવાથી બંને દેશોમાં મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે જો આ ટેરિફ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો કેનેડામાં લગભગ ૯૦,૦૦૦ જેટલી નોકરીઓ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે, અને મશીનરી, પ્લાસ્ટિક, લાકડું અને કેમિકલ ક્ષેત્રને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકી ગ્રાહકો માટે પણ દૈનિક જરૂરિયાતોની વસ્તુઓ મોંઘી થવાનો ભય છે.
નવી આર્થિક દિશા તરફ કેનેડાનું કદમ
આ વિવાદ વચ્ચે કેનેડા સરકારે પોતાના આર્થિક વેપારનું વિવિધિકરણ (ડાઇવર્સિફિકેશન) કરવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી છે. ઓટાવા હવે અમેરિકા પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડીને વિશ્વના અન્ય બજારો જેવા કે યુરોપિયન યુનિયન અને એશિયા-પેસિફિક દેશો સાથે વેપાર વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે.
કાર્નીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કેનેડા પાસે વિશ્વને જરૂરી એવા તમામ સંસાધનો છે, અને દેશ પોતાની આર્થિક નીતિઓ જાતે નક્કી કરશે. હાલ પૂરતી વાટાઘાટો અટકી ગઈ હોવાથી બંને દેશો વચ્ચેનો આ વેપાર સંઘર્ષ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે કયા વળાંક લેશે તેના પર સહુની નજર છે.
