અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ભીષણ તણાવ, અમેરિકાએ ઈરાનના કેશમ આઈલેન્ડ પર હુમલો કર્યો
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં સ્થિતિ ફરી એકવાર અત્યંત સ્ફોટક બની ગઈ છે. રવિવારે મોડી સાંજે અમેરિકાએ ઈરાનના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા કેશમ આઈલેન્ડ (Qeshm Island) પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલામાં ખાસ કરીને ઈરાનની મિસાઈલ પ્રણાલી અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને નિશાન બનાવવામાં આવી છે. જોકે, ઈરાનના સરકારી મીડિયાના અહેવાલો મુજબ, આ હુમલામાં કોઈ જાનહાનિ નોંધાઈ નથી, પરંતુ લશ્કરી મથકોને મોટું નુકસાન થયું હોવાની આશંકા છે.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી કામચલાઉ યુદ્ધવિરામની સમજૂતી હવે સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડવાની અણી પર છે.
હુમલા પાછળનું તાત્કાલિક કારણ
આ તાજેતરના સૈન્ય સંઘર્ષની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી પસાર થઈ રહેલા એક માલવાહક કન્ટેનર જહાજ પર ડ્રોન અને મિસાઈલથી હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલામાં જહાજમાં ભીષણ આગ લાગી ગઈ હતી અને તેનો એન્જિન રૂમ ક્ષતિગ્રસ્ત થયો હતો. આ ઘટના બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આકરા પ્રત્યાઘાત આપતા જવાબી સૈન્ય કાર્યવાહીના આદેશ આપ્યા હતા.
યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે દાવો કર્યો છે કે તેમણે ઈરાનના મિસાઈલ લોન્ચિંગ પેડ્સ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલ સ્ટેશનો સહિત અંદાજે 140 થી વધુ સૈન્ય લક્ષ્યો પર બોમ્બમારો કર્યો છે, જેથી ઈરાનની આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોને નુકસાન પહોંચાડવાની ક્ષમતાને નબળી પાડી શકાય.
કેશમ આઈલેન્ડ શા માટે મહત્વનો છે?
વ્યૂહાત્મક લોકેશન: આ ટાપુ પર્શિયન ગલ્ફમાં બરાબર હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીના મુખ પર આવેલો છે.
તેલનો વૈશ્વિક વેપાર: દુનિયાના કુલ દરિયાઈ તેલ વેપારનો લગભગ 20 ટકા હિસ્સો આ સાંકડી દરિયાઈ પટ્ટી (સામુદ્રધુની) માંથી પસાર થાય છે.
લશ્કરી કિલ્લેબંધી: ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) એ આ ટાપુ પર મોટા પાયે એન્ટી-શિપ મિસાઈલો, ડ્રોન બેઝ અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈનાત કરી રાખી છે. અહીંથી જ ઈરાન સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પર નજર રાખે છે અને જરૂર પડ્યે નાકાબંધી કરવાની ધમકી આપે છે.
સામસામે દાવા અનેપ્રાદેશિક દેશોમાં એલર્ટ
અમેરિકાના પ્રહાર બાદ ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કર્યો હોવાના અહેવાલો છે. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે દાવો કર્યો છે કે તેમણે આસપાસના ખાડી દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો (જેવા કે કુવૈત, બહેરીન, કતાર અને ઓમાન) ને નિશાન બનાવીને મિસાઈલો દાગી છે. ઓમાનના દુક્મ અને મુસંદમ વિસ્તારમાં રહેતા અમેરિકી નાગરિકોને સુરક્ષિત સ્થળે આશ્રય લેવા (Shelter in place) ની સૂચના યુએસ એમ્બેસી દ્વારા આપવામાં આવી છે.
બીજી તરફ, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એનબીસી ન્યૂઝને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, “ઈરાને કરારનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ખુલ્લી છે અને ખુલ્લી જ રહેશે. ઈરાન આ જળમાર્ગ પર પોતાનું એકહથ્થુ શાસન ચલાવી શકે નહીં.”
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા: ઈરાનના સંસદ સ્પીકર મોહમ્મદ બાગેર કાલીબાફે અમેરિકાને ચેતવણી આપતા સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું છે કે, “એકતરફી કરારોનો સમય હવે પૂરો થઈ ગયો છે. કાં તો તમારા વચન પાળો, કાં તો કિંમત ચૂકવવા તૈયાર રહો.”
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખતરો
આ તાજા સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ના ભાવો ભડકે બળે તેવી આશંકા સેવાઈ રહી છે. જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની લાંબો સમય સુધી યુદ્ધગ્રસ્ત રહેશે અથવા ઈરાન દ્વારા તેને સત્તાવાર રીતે બંધ કરવામાં આવશે, તો સમગ્ર વિશ્વમાં ઊર્જા સંકટ ઊભું થઈ શકે છે અને મોંઘવારી આસમાને પહોંચી શકે છે. ભારત સહિતના એશિયાઈ દેશો જે મોટા પ્રમાણમાં ખાડી દેશોમાંથી તેલ આયાત કરે છે, તેમના માટે આ ચિંતાજનક સમાચાર છે.
