7% વ્યાજના ચક્કરમાં ક્યાંક છેતરાઈ ન જતા, રોકાણ કરતા પહેલા જાણી લો ક્યાં મળશે સૌથી વધુ ટેક્સ ફ્રી કમાણી?
હાલના સમયમાં વ્યાજ દરો ઊંચા સ્તરે હોવાથી રોકાણકારો માટે કમાણીની ઉત્તમ તકો ઊભી થઈ છે. ઘણી સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો અત્યારે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર ૮.૧% સુધીનું માતબર વ્યાજ આપી રહી છે, જ્યારે દેશની પ્રતિષ્ઠિત ખાનગી બેંકો પણ પસંદગીની મુદત પર ૭% થી વધુ વ્યાજ ઓફર કરી રહી છે.
બીજી તરફ, સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ સર્વોચ્ચ ગણાતી પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ (Post Office Savings Schemes) પણ પાછળ નથી. સાર્વભૌમ ગેરંટી (Sovereign Guarantee) એટલે કે સરકારી સુરક્ષા સાથે પોસ્ટ ઓફિસ ૭.૧% થી લઈને ૮.૨% સુધીનું શાનદાર વળતર આપી રહી છે.
આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય રોકાણકાર મૂંઝવણમાં મુકાય તે સ્વાભાવિક છે કે પૈસા ક્યાં રોકવા? બેંક એફડીમાં કે પોસ્ટ ઓફિસમાં? આ સવાલનો જવાબ માત્ર વ્યાજ દર પર આધારિત નથી, પરંતુ તમારા રોકાણનો સમયગાળો, ટેક્સ પ્લાનિંગ, નાણાંની જરૂરિયાત (લિક્વિડિટી) અને તમારા ભવિષ્યના લક્ષ્યો પર પણ નિર્ભર કરે છે. ચાલો આ બંને રોકાણના વિકલ્પોનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીએ.
વળતરની સરખામણી: કોણ આપે છે સૌથી વધુ વ્યાજ?
જો આપણે માત્ર વ્યાજના આંકડાઓ પર નજર કરીએ, તો કેટલીક બેંકોની એફડી પોસ્ટ ઓફિસની યોજનાઓની બરાબરી કરતી અથવા તેનાથી પણ આગળ નીકળતી દેખાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સૂર્યોદય સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક અને ઉત્કર્ષ સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક જેવી બેંકો ૮.૧% સુધીનું વ્યાજ આપે છે, જ્યારે જના સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક અમુક ચોક્કસ સમયગાળા માટે ૮% સુધી વ્યાજ ઓફર કરે છે.
સામે પક્ષે, પોસ્ટ ઓફિસની યોજનાઓમાં સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS) અને સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના (SSY) હાલમાં ૮.૨% વ્યાજ આપે છે, જે બજારમાં સૌથી વધુ છે. આ સિવાય નેશનલ સેવિંગ્સ સર્ટિફિકેટ (NSC) પર ૭.૭% અને પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) પર ૭.૧% વ્યાજ મળી રહ્યું છે.
આ સરખામણીને વધુ સરળતાથી સમજવા માટે નીચેનું કોષ્ટક જુઓ:
| રોકાણનો વિકલ્પ | વ્યાજ દર | મુદત (Tenure) | ટેક્સ બેનિફિટ (આવકવેરા મુક્તિ) |
| PPF | ૭.૧% | ૧૫ વર્ષ | સેક્શન 80C + પાકતી મુદતે સંપૂર્ણ ટેક્સ ફ્રી |
| NSC | ૭.૭% | ૫ વર્ષ | સેક્શન 80C અંતર્ગત છૂટ |
| SCSS | ૮.૨% | ૫ વર્ષ | સેક્શન 80C અંતર્ગત છૂટ |
| સુકન્યા સમૃદ્ધિ (SSY) | ૮.૨% | ૨૧ વર્ષ | સેક્શન 80C + પાકતી મુદતે સંપૂર્ણ ટેક્સ ફ્રી |
| સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક FD | ૮.૧% સુધી | અલગ-અલગ | માત્ર ૫ વર્ષની ટેક્સ સેવર FD પર જ છૂટ |
| મોટી પ્રાઇવેટ/સરકારી બેંક FD | આશરે ૬% થી ૭.૩૫% | અલગ-અલગ | માત્ર ૫ વર્ષની ટેક્સ સેવર FD પર જ છૂટ |
ટેક્સ બેનિફિટ: જે નફામાં મોટો તફાવત લાવે છે
રોકાણ કરતી વખતે માત્ર ઊંચો વ્યાજ દર જોવો પૂરતો નથી, કારણ કે ટેક્સ કપાત થયા પછી હાથમાં આવતું ચોખ્ખું વળતર (In-hand returns) અસલી માયના રાખે છે. આ બાબતમાં પોસ્ટ ઓફિસની અમુક યોજનાઓ બેંક એફડી કરતાં ઘણી આગળ છે.
-
EEE સ્ટેટસ (Exempt-Exempt-Exempt): પોસ્ટ ઓફિસની PPF અને સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજનાને ‘EEE’ નો દરજ્જો મળેલો છે. એટલે કે, તમે જે પૈસા રોકો છો તેના પર સેક્શન 80C હેઠળ ટેક્સ છૂટ મળે છે, તેના પર મળતું વ્યાજ પણ ટેક્સ ફ્રી હોય છે અને જ્યારે સ્કીમ પાકે ત્યારે મળનારી આખી રકમ પણ સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત હોય છે.
-
NSC અને SCSS ની સ્થિતિ: આ બંને યોજનાઓમાં રોકાણ કરવા પર સેક્શન 80C નો લાભ તો મળે છે, પરંતુ દર વર્ષે જે વ્યાજ કમાવ છો, તે તમારા ટેક્સ સ્લેબ (Tax Slab) મુજબ કરપાત્ર (Taxable) બને છે.
-
બેંક એફડી (Bank FD) પર ટેક્સ: સામાન્ય બેંક એફડી પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે કરપાત્ર છે. જો તમે ૫ વર્ષની ખાસ ‘ટેક્સ સેવર એફડી’ લો છો, તો જ તમને રોકાણની રકમ પર 80C હેઠળ છૂટ મળે છે, પરંતુ તેના વ્યાજ પર તો ટેક્સ ચૂકવવો જ પડે છે.
અહીં ટેક્સના નિયમોનું ટૂંકું વિશ્લેષણ છે:
| રોકાણનો પ્રકાર | સેક્શન 80C નો લાભ? | વ્યાજ પર ટેક્સ લાગે? | પાકતી રકમ ટેક્સ ફ્રી છે? |
| PPF | ✔ હા | ✘ ના | ✔ હા |
| NSC | ✔ હા | ✔ હા | ✘ ના |
| SCSS | ✔ હા | ✔ હા | ✘ ના |
| સુકન્યા સમૃદ્ધિ | ✔ હા | ✘ ના | ✔ હા |
| બેંક FD | માત્ર ૫ વર્ષની FD પર | ✔ હા | ✘ ના |
તમારા માટે કયો વિકલ્પ શ્રેષ્ઠ છે?
પોસ્ટ ઓફિસની યોજનાઓ સામાન્ય રીતે ચોક્કસ નાણાકીય લક્ષ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે, જ્યારે બેંક એફડી તમને વધુ સુગમતા (Flexibility) આપે છે.
જો તમે લાંબા ગાળાના નિવૃત્તિ (Retirement) ના આયોજન માટે ટેક્સ-ફ્રી ફંડ બનાવવા માંગતા હોવ તો PPF શ્રેષ્ઠ છે. નિયમિત માસિક કે ત્રિમાસિક આવક ઈચ્છતા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે SCSS અનુકૂળ છે. જેઓ દીકરીના ભવિષ્ય અને લગ્ન માટે બચત કરવા માંગે છે તેમના માટે સુકન્યા સમૃદ્ધિ સિવાય બીજો કોઈ સારો વિકલ્પ નથી. પાંચ વર્ષ માટે ફિક્સ અને ગેરંટેડ વળતર જોઈતું હોય તો NSC પસંદ કરી શકાય.
બીજી તરફ, જો તમને ગમે ત્યારે પૈસા ઉપાડવાની છૂટ (Liquidity) જોઈતી હોય અને મુદતમાં વિવિધતા જોઈતી હોય (જેમ કે ૧ વર્ષ, ૨ વર્ષ કે ૭ દિવસ), તો બેંક એફડી વધુ સારી છે. સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોમાં રોકાણ કરતા પહેલા તેની સુરક્ષા અને ડિપોઝિટ ઇન્સ્યોરન્સ (DICGC અંતર્ગત ₹૫ લાખ સુધીનો વીમો) ની મર્યાદા તપાસવી અનિવાર્ય છે.
તમારી જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય પસંદગી કરવામાં નીચેનું માર્ગદર્શન મદદરૂપ થશે:
-
ટેક્સ-ફ્રી લાંબા ગાળાની સંપત્તિ માટે: PPF
-
નિયમિત આવક શોધતા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે: SCSS
-
દીકરીના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની બચત માટે: સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના
-
૫ વર્ષનું ગેરંટેડ રોકાણ: NSC
-
તાત્કાલિક નાણાંની જરૂરિયાત અને ફ્લેક્સિબલ મુદત માટે: બેંક FD
-
સૌથી વધુ વ્યાજ મેળવવા માટે (જોખમ ક્ષમતા સાથે): પસંદગીની સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક FD
