જ્યારે PM મોદીએ વિશ્વને પરમાણુ વિનાશથી બચાવ્યું: રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને ભારતની ‘શાંતિદૂત’ છબી
આજના અસ્થિર વૈશ્વિક માહોલમાં ભારતનું સ્થાન એક શક્તિશાળી અને સમજદાર રાષ્ટ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તાજેતરમાં પોલેન્ડના નાયબ વિદેશ મંત્રી વ્લાદિસ્લાવ ટેઓફિલ બાર્તોશેવસ્કીએ એક મોટો અને ચોંકાવનારો દાવો કર્યો છે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતની ‘શાંતિદૂત’ તરીકેની છબીને વધુ મજબૂત બનાવી છે. તેમણે કહ્યું છે કે વર્ષ 2022માં જ્યારે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેનું યુદ્ધ ચરમસીમા પર હતું, ત્યારે વ્લાદિમીર પુતિન પરમાણુ હુમલો કરવાના હતા, પરંતુ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તક્ષેપે તે વિનાશને અટકાવ્યો હતો.
શું હતો તે પરમાણુ સંકટનો સમય?
વર્ષ 2022ના અંતમાં રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેનું યુદ્ધ ખૂબ જ આક્રમક વળાંક પર હતું. યુદ્ધના મેદાનમાં રશિયાને સતત પડકારો મળી રહ્યા હતા અને તે સમયે એવી આશંકાઓ સેવાઈ રહી હતી કે પુતિન યુદ્ધમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે ‘ટેક્ટિકલ ન્યુક્લિયર વેપન્સ’ (નાના પરમાણુ હથિયારો) નો ઉપયોગ કરી શકે છે. જો આવું થયું હોત, તો તે માત્ર યુક્રેન માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે વિનાશક સાબિત થયું હોત અને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ ગઈ હોત.
પોલેન્ડના મંત્રીના દાવા મુજબ, એવા ગંભીર સમયે વડાપ્રધાન મોદીએ પોતાની કૂટનીતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મોદી એવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા વિશ્વ નેતાઓમાં સામેલ છે, જેમના શબ્દોને પુતિન ગંભીરતાથી સાંભળે છે અને તેમનું માન રાખે છે.
કેમ પુતિન PM મોદીની વાત સાંભળે છે?
બાર્તોશેવસ્કીએ ANI સાથેની વાતચીતમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત અને રશિયાના સંબંધો દાયકાઓ જૂના અને મજબૂત છે. સોવિયેત યુનિયનના સમયથી ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો વિશ્વાસ પર આધારિત રહ્યા છે. ભારત હંમેશા ‘ગુટ-નિરપેક્ષ’ નીતિ પર ચાલતું આવ્યું છે, જેના કારણે વિશ્વના મોટાભાગના દેશો ભારતને એક તટસ્થ અને વિશ્વસનીય મધ્યસ્થી માને છે.
પુતિન માટે ભારત એક એવું રાષ્ટ્ર છે જેણે હંમેશા પરિપક્વતા દર્શાવી છે. જ્યારે પશ્ચિમી દેશો રશિયા પર આકરા પ્રતિબંધો લગાવી રહ્યા હતા, ત્યારે પણ ભારતે પોતાની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ જાળવી રાખી હતી અને રશિયા સાથે સંવાદના માર્ગો ખુલ્લા રાખ્યા હતા. આ જ કારણ છે કે પુતિન પીએમ મોદીની સલાહ કે ચેતવણીને અવગણી શકતા નથી.
ભારતની કૂટનીતિ: ‘શાંતિ અને સંવાદ’
ભારતનો મંત્ર હંમેશા રહ્યો છે કે – “આ યુગ યુદ્ધનો નથી.” વડાપ્રધાન મોદીએ વિવિધ વૈશ્વિક મંચો પર આ વાતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં પણ ભારતે હંમેશા કૂટનીતિ અને વાતચીત દ્વારા સમસ્યાના ઉકેલ પર ભાર મૂક્યો છે. પોલેન્ડના મંત્રીનું માનવું છે કે ભારત પાસે તે ક્ષમતા છે કે તે રશિયા અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના તણાવને ઘટાડી શકે.
અન્ય દેશો પર પણ ભારતનો પ્રભાવ
આજે વિશ્વના મોટાભાગના દેશો માને છે કે જો કોઈ દેશ રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને શાંતિપૂર્વક સમાપ્ત કરવામાં ભૂમિકા ભજવી શકે, તો તે ભારત છે. ભારતનું વલણ હંમેશા તાર્કિક રહ્યું છે. જેમ કે, વેસ્ટ એશિયાના તણાવ કે ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષના મુદ્દે પણ ભારતે સમજદારીપૂર્વક પોતાની ભૂમિકા ભજવી છે. પોલેન્ડના મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે તેઓ પણ કૂટનીતિક ઉકેલો માટે ભારતની જેમ જ સમજદારીભરી વાતચીતને પ્રાધાન્ય આપે છે.
પુતિનનું ભારત વિશેનું મંતવ્ય
માત્ર પોલેન્ડ જ નહીં, પણ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પણ ઘણીવાર ભારત અને વડાપ્રધાન મોદીની પ્રશંસા કરી છે. તાજેતરમાં સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ઇન્ટરનેશનલ ઇકોનોમિક ફોરમમાં પુતિને ભારતને ‘મહાન દેશ’ ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત પોતાની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ મુજબ ચાલે છે અને તેના રાષ્ટ્રીય હિતો જ સર્વોપરી છે. આ સન્માન દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું કદ કેટલું વધી ગયું છે.
આ ઘટનાનું મહત્વ શું છે?
પોલેન્ડના મંત્રીનો આ દાવો ભારતની વધતી જતી આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વસનીયતાનો પુરાવો છે. એક સમયે ભારતને માત્ર એક વિકાસશીલ દેશ તરીકે જોવામાં આવતું હતું, પરંતુ આજે તે એક ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ના નેતા તરીકે અને વિશ્વની શાંતિ જાળવનાર મહત્વના દેશ તરીકે ઓળખાય છે. મોદી સરકારની ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ની ભાવના અને તટસ્થ વિદેશ નીતિને કારણે આજે રશિયા અને પશ્ચિમી દેશો બંને ભારતને આદરની નજરે જુએ છે.
આ લેખનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર એક જૂના સંકટની વાત કરવાનો નથી, પરંતુ એ સમજવાનો છે કે એક મજબૂત નેતૃત્વ વિશ્વને કેવી રીતે વિનાશથી બચાવી શકે છે. જ્યારે કોઈ દેશની નીતિઓ સ્પષ્ટ હોય અને તેનો ઉદ્દેશ્ય માનવતાની ભલાઈનો હોય, ત્યારે વિશ્વ તેની વાત સાંભળે છે. પોલેન્ડના મંત્રીના આ નિવેદને સાબિત કર્યું છે કે ભારતના વૈશ્વિક પ્રભાવનું મૂલ્ય માત્ર આર્થિક કે સૈન્ય તાકાતથી નહીં, પરંતુ તેની નૈતિક શક્તિ અને કૂટનીતિક સમજદારીથી પણ માપવામાં આવે છે.
આજે જ્યારે આખું વિશ્વ ભારતની તરફ આશાની નજરે જોઈ રહ્યું છે, ત્યારે વડાપ્રધાન મોદીનું નેતૃત્વ વિશ્વ શાંતિમાં એક નવો આશાવાદ જગાવી રહ્યું છે. આ કિસ્સો આવનારી પેઢીઓ માટે એક ઉત્તમ ઉદાહરણ બનશે કે કેવી રીતે સંવાદ દ્વારા મોટામાં મોટા પરમાણુ યુદ્ધોને ટાળી શકાય છે.
