ડિજિટલ યુદ્ધનું નવું જોખમ: કેવી રીતે સ્માર્ટફોન બની રહ્યા છે સૈનિકો માટે મુસીબત?
આજના આધુનિક યુગમાં યુદ્ધો માત્ર સરહદો પર તોપ અને મિસાઈલોથી નથી લડાતા, પરંતુ હવે ડિજિટલ દુનિયામાં સાયબર વોરફેયર (Cyber Warfare) ના નવા સ્વરૂપો જોવા મળી રહ્યા છે. જ્યારે આપણે કોઈ સૈનિકની કલ્પના કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી નજર સામે બંદૂક અને ગણવેશ આવે છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તેમના ખિસ્સામાં રહેલો નાનકડો સ્માર્ટફોન તેમની સૌથી મોટી નબળાઈ સાબિત થઈ શકે છે? હાલમાં જ સામે આવેલા અહેવાલો મુજબ, ઈરાન દ્વારા ખાડીના દેશોમાં તૈનાત અમેરિકી સૈનિકોને ટ્રેક કરવા માટે જે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થયો, તેણે સમગ્ર દુનિયાની સુરક્ષા એજન્સીઓને ચિંતામાં મૂકી દીધી છે.
ટેલિકોમ નેટવર્કની ખામીઓ અને જાસૂસીનો ખેલ
ઈરાની હેકર્સ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ જાસૂસી કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ તે એક વ્યવસ્થિત આયોજનબદ્ધ મિશનનો ભાગ છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ઈરાને મિડલ ઈસ્ટના જૂના ટેલિકોમ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની નબળાઈઓનો ફાયદો ઉઠાવ્યો છે. અહીં ટેકનિકલ ભાષામાં ‘SS7 પિંગ’ (SS7 Ping) નો ઉલ્લેખ કરવો ખૂબ જરૂરી છે. આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોઈ પણ ટાર્ગેટ ફોનની ચોક્કસ લોકેશન જાણી શકાય છે.
જ્યારે કોઈ સૈનિક પોતાનો દેશ છોડીને વિદેશમાં ફરજ બજાવતો હોય, ત્યારે તેનો ફોન ‘રોમિંગ’ મોડ પર હોય છે. આ સમયે ફોન ગ્લોબલ ટેલિકોમ નેટવર્ક સાથે જોડાય છે. ઈરાની હેકર્સે આ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને હજારો ‘સાયલન્ટ ક્વેરી’ મોકલી, જેનાથી તેમને ખબર પડી ગઈ કે કયો સૈનિક કયા ઠેકાણે હાજર છે. આ પ્રક્રિયા એટલી સૂક્ષ્મ છે કે સામાન્ય યુઝરને તેનો અહેસાસ પણ થતો નથી.
‘એડ-ટેક’ (Ad-Tech) નો ખોટો ઉપયોગ
આ આખી જાસૂસી પાછળ બીજું એક મોટું પાસું છે: ‘એડ-ટેક’. આપણે જે સ્માર્ટફોન વાપરીએ છીએ તેમાં ઘણી એપ્સ આપણી લોકેશન ડેટા એકત્રિત કરતી હોય છે, જેનો ઉપયોગ એડવર્ટાઈઝિંગ કંપનીઓ આપણને ટાર્ગેટેડ જાહેરાતો બતાવવા માટે કરે છે. પરંતુ, દુશ્મન દેશો હવે આ જ ડેટાને કાયદેસર કે ગેરકાયદેસર રીતે ખરીદીને તેનો ઉપયોગ લશ્કરી જાસૂસી માટે કરી રહ્યા છે.
સીનેટર રૉન વાઈડન જેવા અમેરિકન કાયદા ઘડવૈયાઓએ ચેતવણી આપી છે કે કોમર્શિયલ લોકેશન ડેટાનો આ રીતે સૈનિકો વિરુદ્ધ ઉપયોગ થવો એ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરાની ઘંટડી છે. દુશ્મન દેશો હવે ડ્રોન કે જાસૂસી વિમાન મોકલવાને બદલે માત્ર એક ડેટા બ્રોકરની મદદથી સૈનિકોના લોકેશન મેળવી શકે છે.
બદલાતા યુદ્ધના મેદાનો અને સાયબર ક્ષમતા
સાયબર સિક્યુરિટી રિસર્ચર નિકિતા શાહના મતે, ઈરાનની આ રણનીતિ તેની સાયબર વોરફેયર ક્ષમતાઓમાં થયેલી મોટી પ્રગતિ દર્શાવે છે. પહેલાના સમયમાં ઈરાન માત્ર સીધા હુમલાઓ પર ધ્યાન આપતું હતું, પરંતુ હવે તેઓ ‘ડિજિટલ સર્વેલન્સ’ માં માસ્ટર બની રહ્યા છે.
ઈરાને ઈરાક અને બહેરીન જેવા દેશોમાં અમેરિકી ઠેકાણાઓ પર જે હુમલા કર્યા, તેમાં આ લોકેશન ડેટાએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હોવાની શક્યતા છે. જ્યારે દુશ્મનને ખબર હોય કે સૈનિક કયા હોટલમાં રોકાયો છે કે કયા રૂટ પરથી પસાર થઈ રહ્યો છે, ત્યારે હુમલો કરવો ખૂબ જ સરળ બની જાય છે. આ પરિસ્થિતિએ સૈનિકોના જીવ સામે મોટું જોખમ ઉભું કર્યું છે.
સૈન્ય સુરક્ષા અને સરકારની ચિંતા
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ સ્વીકાર્યું છે કે તેમને આવી અનેક રિપોર્ટ્સ મળી છે કે જેમાં દુશ્મનો દ્વારા કોમર્શિયલ ડેટાનો ઉપયોગ સૈનિકોને ટ્રેક કરવા માટે થઈ રહ્યો છે. જોકે, સેનાએ પોતાની સુરક્ષા માટે કેટલાક અત્યંત ગુપ્ત અને મજબૂત ઉપાયો અમલમાં મૂક્યા છે, પરંતુ ટેકનોલોજીની આ રેસમાં હંમેશા એક ડગલું આગળ રહેવું પડકારજનક છે.
શું સ્માર્ટફોન પર પ્રતિબંધ મૂકવો એ ઉકેલ છે? કદાચ નહીં. આજના જમાનામાં સ્માર્ટફોન વગર કામ કરવું લગભગ અશક્ય છે. તો ઉકેલ શું છે? ઉકેલ છે ‘સુરક્ષિત ટેકનોલોજી’ અને ‘ડેટા પ્રાઈવસી’. સૈનિકોએ તેમની ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ્સ વિશે વધુ સાવધ રહેવું પડશે.
આ ઘટના આપણને શીખવે છે કે ટેકનોલોજી જેટલી મદદરૂપ છે, તેટલી જ ખતરનાક પણ બની શકે છે. માત્ર ઈરાન જ નહીં, દુનિયાના અનેક દેશો હવે આ પ્રકારની ડિજિટલ જાસૂસી તરફ વળી રહ્યા છે. એક સામાન્ય નાગરિક તરીકે આપણે પણ આપણા લોકેશન ડેટા અને ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ્સ વિશે જાગૃત રહેવું જોઈએ.
ભવિષ્યના યુદ્ધો કદાચ કોઈ મેદાનમાં નહીં, પણ ડેટાના સર્વર્સ અને એલ્ગોરિધમ્સમાં લડાશે. જે દેશ પોતાની ડિજિટલ સુરક્ષામાં મજબૂત હશે, તે જ આ ‘અદ્રશ્ય યુદ્ધ’ જીતી શકશે. ઈરાની હેકર્સની આ હિલચાલ એ માત્ર એક ચેતવણી છે કે હવે દુનિયા સાયબર યુગમાં પ્રવેશી ચૂકી છે, જ્યાં તમારો ફોન જ તમારો મિત્ર પણ છે અને ક્યારેક તમારો સૌથી મોટો શત્રુ પણ બની શકે છે.
