“આ બહુ જ ખરાબ બાબત છે…” ધોરણ ૯ ના વિદ્યાર્થીઓના ટેન્શનને લઈ સુપ્રીમ કોર્ટ લાલઘૂમ!
આજના સમયમાં વિદ્યાર્થીઓ પર ભણતરનો બોજ અને ખાસ કરીને બોર્ડની પરીક્ષાઓનું દબાણ એટલું બધું વધી ગયું છે કે નાની ઉંમરે જ બાળકો ભારે માનસિક તણાવનો શિકાર બની રહ્યા છે. આવા જ એક સંવેદનશીલ મુદ્દા પર સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ના અભ્યાસક્રમ હેઠળ ધોરણ ૯ માં ‘ત્રીજી ભાષા’ (Third Language) દાખલ કરવા સામે ગંભીર વાંધો અને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અવલોકન કર્યું છે કે, જે વિદ્યાર્થીઓ ધોરણ ૧૦ ની બોર્ડની પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહ્યા છે તેમના પર આ પ્રકારનો નિર્ણય બિનજરૂરી માનસિક દબાણ ઊભું કરે છે. સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે દેશભરમાં નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) હેઠળ ભાષાઓની પસંદગી અને ત્રિ-ભાષા ફોર્મ્યુલાને લઈને વ્યાપક ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.
આખરે શું હતો સમગ્ર મામલો?
તમિલનાડુ સરકાર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક અપીલ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી ચાલી રહી હતી ત્યારે આ ટિપ્પણી કરવામાં આવી હતી. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે તમિલનાડુ રાજ્ય સરકારને આદેશ આપ્યો હતો કે તેઓ રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં કેન્દ્ર સરકાર સંચાલિત ‘જવાહર નવોદય વિદ્યાલય’ (JNV) ની સ્થાપના માટે યોગ્ય સુવિધા અને જમીન પૂરી પાડે. મદ્રાસ હાઈકોર્ટના આ આદેશને તમિલનાડુ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.
કોર્ટની કાર્યવાહી દરમિયાન તમિલનાડુ સરકાર તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલે દલીલ કરી હતી કે, રાજ્ય સરકારનો નવોદય વિદ્યાલયો સામેનો વાંધો વાસ્તવમાં કેન્દ્ર સરકારની ‘ત્રિ-ભાષા નીતિ’ (Three-Language Policy) સાથે જોડાયેલો છે. તમિલનાડુ દાયકાઓથી માત્ર દ્વિ-ભાષા નીતિ (માતૃભાષા તમિલ અને અંગ્રેજી) ને અનુસરે છે અને તે હિન્દી સહિતની ત્રીજી ભાષાને ફરજિયાત બનાવવાની નીતિનો વિરોધ કરતું રહ્યું છે.
“૯મા ધોરણમાં નવી ભાષા શીખવવી એ ખૂબ જ ખરાબ બાબત છે”
તમિલનાડુ સરકારની આ રજૂઆત સાંભળ્યા પછી, સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ બી. વી. નાગરત્નાએ ત્રીજી ભાષા દાખલ કરવાના સમય (Timing) સામે આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો વિદ્યાર્થીઓને ત્રીજી ભાષા શીખવવી જ હોય, તો તેની શરૂઆત ખૂબ વહેલી પ્રાથમિક શાળાઓથી થવી જોઈએ, નહીં કે જ્યારે બાળક બોર્ડની પરીક્ષાની નજીક પહોંચી ગયું હોય ત્યારે.
જસ્ટિસ નાગરત્નાએ સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું:
“ના, આ ખરેખર ખૂબ જ ખરાબ બાબત છે. નવમું ધોરણ એ વિદ્યાર્થીઓ માટે પહેલેથી જ ખૂબ તણાવપૂર્ણ (Stressful) હોય છે. તમે આટલા મોડા, એટલે કે ૯મા ધોરણમાં આવીને કેમ નવી ભાષા દાખલ કરો છો? જો તમારે ત્રીજી ભાષા શીખવવી જ હોય, તો તેને ધોરણ ૬ થી દાખલ કરો.”
ન્યાયાધીશનો તર્ક એકદમ સ્પષ્ટ હતો કે ૧૪-૧૫ વર્ષની ઉંમરે જ્યારે વિદ્યાર્થી પર વિજ્ઞાન, ગણિત અને બોર્ડની પરીક્ષાનો મોટો ભાર હોય, ત્યારે તેના પર તદ્દન નવી ભાષા શીખવાનું દબાણ લાવવું એ વિદ્યાર્થીના માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં કરવા સમાન છે.
કેન્દ્ર સરકાર, CBSE અને ICSE બોર્ડને કોર્ટની અપીલ
સમગ્ર દેશના વિદ્યાર્થીઓના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને દેશના અગ્રણી શિક્ષણ બોર્ડને આ નીતિ પર પુનઃવિચાર કરવા તાકીદ કરી છે.
અદાલતે કેન્દ્ર સરકારના શિક્ષણ સત્તાવાળાઓને સંબોધતા કહ્યું:
“અમે ભારત સરકાર (Union of India) ને વિનંતી કરીએ છીએ કે કૃપા કરીને ધોરણ ૯ માં ત્રીજી ભાષા દાખલ કરવાની જીદ ન રાખો. ભલે તે CBSE બોર્ડ હોય, ICSE બોર્ડ હોય કે કોઈ પણ રાજ્યનું સ્ટેટ બોર્ડ હોય — દરેક જગ્યાએ ધોરણ ૧૦ ની પરીક્ષા એ બોર્ડની પરીક્ષા હોય છે. વિદ્યાર્થીઓ પર આ બોર્ડનું દબાણ ધોરણ ૮ ના અંતથી જ શરૂ થઈ જતું હોય છે.”
બોર્ડની પરીક્ષા અને વિદ્યાર્થીઓનું માનસિક દબાણ
ભારતીય શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ધોરણ ૧૦ ની બોર્ડ પરીક્ષાને ભવિષ્યના કરિયર માટેનો સૌથી મોટો વળાંક માનવામાં આવે છે.
-
૮મા ધોરણ પછી બદલાતી દુનિયા: ૮મું ધોરણ પાસ કર્યા પછી વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે ૯મા ધોરણમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે અભ્યાસક્રમનો વ્યાપ અચાનક ખૂબ વધી જાય છે.
-
નવા વિષયોનું ભારણ: ગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયો વધુ વિસ્તૃત અને અઘરા બને છે. વિદ્યાર્થીઓ વિવિધ કોચિંગ ક્લાસ અને શાળાના વધારાના કલાકોમાં વ્યસ્ત થઈ જાય છે.
-
નવી ભાષાનો ભાર: આવા સંજોગોમાં જો વિદ્યાર્થીએ એકદમ નવી અને અજાણી ભાષા (જેમ કે સંસ્કૃત, જર્મન, ફ્રેન્ચ કે અન્ય પ્રાદેશિક ભાષા) વ્યાકરણ અને લેખન સાથે શીખવાની આવે, તો તેનો સમય અને શક્તિ માત્ર પાસ થવામાં જ વેડફાઈ જાય છે.
નિષ્ણાતો પણ માને છે કે ભાષા ગ્રહણ કરવાની કુદરતી ક્ષમતા બાળપણમાં (પ્રાથમિક શાળા દરમિયાન) સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે. તેથી ધોરણ ૬ થી ૮ દરમિયાન નવી ભાષાઓનો પાયો નાખવો વધુ વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારુ છે.
શું બદલાશે દેશનું શિક્ષણ માળખું?
સુપ્રીમ કોર્ટની આ મહત્વની ટિપ્પણી પછી હવે કેન્દ્ર સરકાર અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પર દબાણ વધશે કે તેઓ વિદ્યાર્થીઓ પરથી ભણતરનો બોજ ઓછો કરવા માટે સક્રિય પગલાં લે. નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) માં પહેલેથી જ લવચીકતા (Flexibility) ની વાતો કરવામાં આવી છે, પરંતુ જમીની સ્તરે હજુ પણ બોર્ડ પરીક્ષાઓનો હાઉ યથાવત છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ અવલોકનથી દેશભરના લાખો વાલીઓ અને શિક્ષણવિદોએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલય અને સીબીએસઈ (CBSE) કોર્ટની આ ચિંતાને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના નિયમોમાં કેવા સુધારા કરે છે, જેથી આવનારી પેઢી તણાવમુક્ત વાતાવરણમાં સાચું જ્ઞાન મેળવી શકે.
